Pytanie
Furagina jest lekiem przeciwbakteryjnym, który od ponad 10 lat dostępny jest w Polsce bez recepty. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że spora część pacjentów stosuje ją nieprawidłowo. Z czym zatem może wiązać się przewlekłe lub zbyt częste stosowanie furaginy?
Krótka odpowiedź
Nieprawidłowe stosowanie furaginy (zbyt częste lub przewlekłe) może prowadzić do powszechnej oporności zarówno na furaginę, jak i na inne antybiotyki oraz do toksyczności płucnej, zaburzeń wątroby i polineuropatii obwodowej.
Wyjaśnienie
Zgodnie z ChPL prawidłowe stosowanie furaginy w leczeniu infekcji dróg moczowych (ZUM) obejmuje dawkowanie 4 ×100 mg w pierwszym dniu terapii i 3 × 100 mg przez kolejne dni, a czas trwania leczenia wynosi 7-10 dni. W profilaktyce nawrotów ZUM jest to dawka 100 mg przed snem, a czas trwania kuracji wynosi 6-12 miesięcy.[1] Z kolei według rekomendacji z 2015 roku w profilaktyce ZUM zaleca się stosowanie 50 mg furaginy codziennie przed snem, a czas trwania takiej kuracji wynosi zwykle 3-6 miesięcy, choć może nawet trwać 2 lata. Jeżeli objawy ZUM związane są ze współżyciem płciowym, w celach profilaktycznych można stosować 50 mg furaginy jednorazowo po każdym stosunku.[2]
Nitrofurantoina (analog furaginy) znalazła się wśród leków potencjalnie nieodpowiednich do stosowania u osób po 65.r.ż. na liście Beersa – jest to lista leków, których należy unikać u osób starszych w ogóle, w przypadku występowania specyficznych chorób lub dolegliwości oraz takich, które można stosować, ale z ostrożnością. Dostępną w Polsce furaginę należy rekomendować pacjentom po 65. r.ż. z dużą ostrożnością, a unikać należy u osób z GFR poniżej 30 ml na min. oraz w długotrwałej terapii.[3] Furagina jest stosunkowo bezpiecznym lekiem, jednak jej stosowanie, szczególnie długotrwałe, może prowadzić do poważniejszych reakcji. Najbardziej znaną ciężką reakcją jest toksyczność płucna charakteryzująca się gorączką, suchym meczącym kaszlem i dusznościami, które ustępują od razu po odstawieniu leku. Inne działania niepożądane obejmują zaburzenia wątrobowe, takie jak żółtaczka cholestatyczna, zapalenie wątroby i martwica wątroby. W takich przypadkach lek należy natychmiast odstawić. Ponadto znanym działaniem niepożądanym jest także polineuropatia obwodowa, związana głównie z długotrwałym stosowaniem leku u pacjentów ze słabą czynnością nerek.[4]
Według autorów „Rekomendacji diagnostyki, terapii i profilaktyki zakażeń układu moczowego u dorosłych” specyficznym dla Polski problemem jest ocena przydatności furaginy ze względu na brak możliwości oznaczenia lekowrażliwości (ponieważ brak jest testów do diagnostyki in vitro wrażliwości na ten chemioterapeutyk – wyniki są bez uzasadnienia ekstrapolowane z oznaczenia wrażliwości na nitrofurantoinę) oraz pojawiające się niepokojące doniesienia o wysokim odsetku szczepów opornych na nitrofurantoinę sięgającym nawet 30%, co powinno skłonić do zachowania dużej ostrożności przy wyborze furaginy w terapii.[2] Furagina dostępna jest w Polsce bez recepty od 2011 roku, a już w 2013 roku autorzy Aktualności Narodowego Programu Ochrony Antybiotyków ostrzegali, że nadmierne stosowanie będzie także skutkować powstawaniem i szerzeniem się oporności nie tylko na furaginę, ale także na inne antybiotyki.[5]
Podsumowując, nieprawidłowe (częste lub przewlekłe) stosowanie furaginy może prowadzić do powstawania oporności zarówno na furaginę, jak i na inne antybiotyki oraz do toksyczności płucnej, zaburzeń pracy wątroby i polineuropatii obwodowej. Ze względu na łatwy dostęp do tego leku, w wielu przypadkach prowadzący do samoleczenia, istotna jest informacja o prawidłowym dawkowaniu udzielana pacjentowi każdorazowo przy wydawaniu leku w aptece.
Czytaj też: Furagina – Pogadanki farmaceutyczne
Piśmiennictwo
- Adamed Pharma S.A. (2014). ChPL Furaginum Adamed 50 mg. Pobrano z: https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/2538/characteristic⬏
- Hryniewicz, W., Holecki, M., Duława, J., Imiela, J., Klinger, M., Pawlik, K., Wanke-Rytt, M. (2015). Rekomendacje diagnostyki, terapii i profilaktyki zakażeń układu moczowego u dorosłych. Pobrano z: http://antybiotyki.edu.pl/wp-content/uploads/Rekomendacje/uklmoczowyinternet.pdf ⬏⬏
- By the 2019 American Geriatrics Society Beers Criteria® Update Expert Panel (2019). American Geriatrics Society 2019 Updated AGS Beers Criteria® for Potentially Inappropriate Medication Use in Older Adults. Journal of the American Geriatrics Society, 67(4), 674–694. https://doi.org/10.1111/jgs.15767 ⬏
- Squadrito, F. J., del Portal, D. (2022). Nitrofurantoin. In StatPearls. StatPearls Publishing. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470526/ ⬏
- Olczak-Pieńkowska, A., Hryniewicz, W. (2013). Aktualności Narodowego Programu Ochrony Antybiotyków. Pobrano z: http://antybiotyki.edu.pl/edwa/pdf/samoleczenie_antybiotykami.pdf ⬏
Często pacjenci nie dokańczają terapii przy ZUM i odstawiają lek „jak poczują się lepiej”, czyli 1-2 dni, co również może prowadzić do powstania oporności. Warto informować pacjentów by zastosowali całą kurację. Dodatkowo można zalecić przyjmowanie furaginy z posiłkiem białkowym, co zwiększa jej wchłanianie.