Czy atrofia skóry po mGKS to częsty problem?

Jak często u pacjentów stosujących miejscowe glikokortykosteroidy (mGKS) występuje atrofia skóry? Jakie są czynniki ryzyka jej wystąpienia? U jakich pacjentów pojawia się ona najczęściej? 

Atrofia skóry w trakcie stosowania mGKS jest najczęściej pojawiającym się miejscowym działaniem niepożądanym. Przyczyną atrofii skóry jest zmniejszenie wzrostu fibroblastów i zahamowanie syntezy kolagenu w skórze. Najbardziej narażone na powstawanie tych zmian są obszary skóry, na których występuje ryzyko odparzeń, a wzrastająca wilgotność i temperatura daje efekt okluzji oraz obszary, gdzie skóra jest cienka, np. twarz i część grzbietowa dłoni (Hengge i in., 2006). 

Jak ograniczyć ryzyko atrofii przy stosowaniu mGKS?

Według danych literaturowych częstotliwość występowania atrofii u pacjentów stosujących mGKS wynosi do 5%, ale wzrasta w grupie pacjentów pediatrycznych. Istotne jest przestrzeganie zaleceń dotyczących długości trwania terapii, częstotliwości aplikacji czy ilości stosowanego preparatu. W przypadku silnie działających mGKS długość trwania terapii nie powinna przekroczyć 3 tygodni. Dla dłuższych terapii mGKS należy rozważyć stosowanie terapii pulsacyjnej lub terapię naprzemienną z innymi lekami miejscowymi. ¹

Czym jest atrofia skóry i kiedy się pojawia?

Atrofia skóry jest jednym z działań niepożądanych miejscowo stosowanych kortykosteroidów. Najczęściej pojawia się w trakcie leczenia mGKS łuszczycy i AZS, gdyż w tych zaburzeniach stosuje się je wielokrotnie i przez dłuższe okresy. Opisywana jest jako ścieńczenie skóry przebiegające z utratą elastyczności. 

Jakie są czynniki ryzyka atrofii skóry?

Do czynników ryzyka występowania atrofii skóry w trakcie leczenia mGKS należą: 

• stosowanie na obszary, w których skóra jest cienka, 

• długi czas kuracji, 

• częste aplikacje leku, 

• siła stosowanego mGKS, 

• zastosowanie okluzji, 

• stosowanie u osób w wieku podeszłym i narażonych na ciągłe promieniowanie słoneczne. 

Które mGKS najrzadziej powodują atrofię skóry?

Przegląd systematyczny z 2015 roku oceniał stosunek korzyści do ryzyka wybranych mGKS. Najlepszym stosunkiem korzyści do ryzyka wykazały się: furoinian mometazonu, propionian flutykazonu i acetonid fluocynolonu, które pomimo przynależności do grupy mGKS o średniej sile działania wykazały się małym potencjałem zmian zanikowych w obrębie skóry. Furoinian mometazonu może być zalecany do leczenia obszarów skóry szczególnie narażonych na atrofię – skóry twarzy czy skóry narażonej na występowanie odparzeń. Propionian klobetazolu jako lek najczęściej wywołujący atrofię skóry, powinien być stosowany jedynie w ostrych stanach zapalnych, przez krótki okres.²

Jak często atrofia występuje według badań?

Z kolei przegląd systematyczny oceniający możliwość występowania atrofii skóry u pacjentów leczonych mGKS w przebiegu łuszczycy plackowatej wykazał, że częstotliwość występowania atrofii wynosiła od 0-5% w zależności od badania. Długość terapii wahała się od 4 tygodni do nawet 1 roku.³

W podwójnie zaślepionym badaniu z randomizacją w grupie 634 pacjentów z łuszczycą plackowatą stosowano preparat dipropionianu betametazonu z kalcypotriolem w różnych schematach (naprzemiennie z samym kalcypotriolem w różnych odstępach czasu), a długość terapii wynosiła od 48-52 tygodni. Preparaty aplikowano 1 raz dziennie. Częstotliwość występowania atrofii wyniosła 1,9%.⁴

Według raportu FDA częstość występowania atrofii skóry u pacjentów pediatrycznych stosujących mGKS wynosiła 30 przypadków w grupie 202 pacjentów, czyli dotyczyła około 15% pacjentów. Z uwagi na wysoką podatność skóry dzieci na występowanie atrofii zaleca się unikania terapii mGKS u tej grupy pacjentów, a w przypadku konieczności ich zastosowania należy zachować możliwie najkrótszy okres stosowania.⁵