Czego się nauczysz z tego przypadku?
Po zapoznaniu się z tym przypadkiem:
- dobierzesz najwłaściwszy dla pacjenta lek na zgagę,
- poinformujesz pacjenta, jakie dawkowanie magnezu jest najskuteczniejsze.
Opis przypadku
Do apteki osiedlowej przychodzi pani Wiesława z prośbą o podanieczegoś na zgagę. Po chwili przypomina sobie, że kończy się jej suplement z magnezem.Prosi o ten sam, który stosowała wcześniej, albo jakiś innymocny, żeby zażywać go raz dziennie.
Wywiad i rozpoznanie
Należy przeprowadzić wywiad farmaceutyczny, aby wybrać odpowiedni lek na zgagę i wychwycić ewentualne objawy alarmowe.
Jak często i w jakich okolicznościach występuje zgaga?
Pozwala ocenić nasilenie problemu i dobrać odpowiedni lek na zgagę. Częstotliwość i wyzwalacze wskazują na możliwość leczenia doraźnego.
Zgaga występuje sporadycznie, najczęściej po tłustym posiłku.
Zgaga ma charakter epizodyczny, więc można zastosować leczenie doraźne, np. preparaty zobojętniające kwas solny.
Czy pojawiają się inne objawy ze strony przewodu pokarmowego lub objawy alarmowe, np. problemy z przełykaniem, nudności, niezamierzony spadek masy ciała, krew w stolcu?
Objawy alarmowe wymagają konsultacji lekarskiej, a nie samodzielnego leczenia.
Pacjentka ma skłonność do biegunek, nie wystąpiły inne niepokojące objawy.
Zgaga ma charakter łagodny i można ją leczyć samodzielnie.
W jakim celu stosuje Pani suplement magnezowy? Czy doświadcza objawów niedoboru magnezu, takich jak nerwowość, wahania nastroju, mrowienia, drżenie powiek?
Pozwala dobrać odpowiednią dawkę magnezu i ustalić, czy suplementacja jest wskazana, a także uniknąć działań niepożądanych przy zbyt dużych dawkach.
Parę lat temu przeszła zawał serca, stosowała suplement diety z dużą dawką tlenku magnezu.
Pacjentka stosowała wysokie dawki magnezu tlenku, co może powodować biegunki. Należy doradzić formę i dawkę magnezu dobrze tolerowaną, najlepiej rozłożoną na kilka dawek lub stosując preparaty o lepszej biodostępności.
Problem lekowy
Problem lekowy:Działanie niepożądane leku | Występowanie:Rzeczywisty
Duża część leków zobojętniających zawiera jony magnezu. Biorąc pod uwagę, że pacjentka przyjmuje suplement magnezowy, można sądzić, że pojawiające się u niej biegunki mogą być spowodowane jego stosowaniem.
Biegunka po lekach na zgagę
Zgaga to uczucie pieczenia i palenia w nadbrzuszu i za mostkiem, czasami dochodzące do gardła. Objawy nasilają się po obfitym, tłustym posiłku, w pozycji leżącej na wznak albo podczas schylania się. Zgaga jest typowym objawem choroby refluksowej przełyku (GERD). Podstawą leczenia GERD są inhibitory pompy protonowej (IPP), ale jeśli objawy występują sporadycznie wystarczy stosować leki zobojętniające kwas solny[1].
Leki zobojętniające to nieorganiczne sole magnezu, glinu, wapnia i sodu. W wyniku dysocjacji uwalniają jony wiążące H+ w żołądku. Wzrost pH wydzieliny żołądkowej zmniejsza niekorzystne skutki działania kwasu solnego i redukuje objawy GERD, w tym zgagę. Niektóre leki zawierają również alginiany, które wytwarzają warstwę ochronnego żelu na powierzchni śluzówki żołądka. Choć leki zobojętniające są bardzo dobrze tolerowane, mogą powodować zaparcia lub biegunki. Sole magnezu mogą być przyczyną biegunek na drodze osmotycznej, natomiast pacjenci z tendencjami do zaparć powinni unikać soli glinu[2].
Interwencja
Pacjentkęwsparto w następujący sposób:
- Rekomendacja preparatu bez recepty.Pacjentce zasugerowano, że występujące u niej biegunki mogą być spowodowane przyjęciem jednorazowo zbyt dużej ilości związków magnezu. Poinformowano również, że przy sporadycznie występujących objawach zgagi wystarczające będzie doraźne stosowanie leków zobojętniających. Zarekomendowano zawiesinę doustną zawierającą fosforan glinu. Zalecono stosowanie 5–15 ml zawiesiny w razie wystąpienia objawów, maksymalnie 100 ml na dobę. Poinformowano, że leki zobojętniające mogą wpływać na wchłanianie innych leków, dlatego najlepiej stosować je godzinę przed lub dwie godziny po zażyciu zawiesiny doustnej.
- Modyfikacja stylu życia.Wyjaśniono, że zmiany w stylu życia mogą obniżyć ryzyko wystąpienia zgagi. Zalecono więc zmniejszenie spożycia tłustych posiłków, unikanie pozycji leżącej bezpośrednio po posiłku oraz jedzenia później niż 3 godziny przed snem, a także ograniczenie kofeiny, alkoholu i napojów gazowanych.
- Modyfikacja dawkowania.Potwierdzono korzyści płynące ze stosowania preparatów z magnezem, zwrócono jednak uwagę, że korzystniej będzie stosować magnez częściej, a w mniejszych dawkach.Polecono lek z cytrynianem magnezu w dawce 100 mg, do stosowania 3 razy dziennie podczas posiłków. Zwiększy to jego wchłanianie w jelicie i ograniczy ryzyko wystąpienia biegunki.
Uzasadnienie interwencji
Sporadycznie występujące objawy zgagi mogą być skutecznie łagodzone lekami zobojętniającymi, które działają szybko i krótkotrwale[3].
Leki zobojętniające dostępne bez recepty w Polsce to między innymi:
- Manti,tabletki do rozgryzania (200 mg wodorotlenku glinu, 200 mg wodorotlenku magnezu, 25 mg symetykonu),
- Rennie Antacidum, tabletki do ssania (680 mg węglanu wapnia, 80 mg węglanu magnezu),
- Alugastrin, tabletki do rozgryzania lub zawiesina doustna (340 mg węglanu dihydroksyglinowo-sodowego lub 1,02 g węglanu dihydroksyglinowo-sodowego węglanu w 15 ml leku),
- Maalox, tabletki do ssania lub zawiesina doustna (400 mg wodorotlenku glinu, 400 mg wodorotlenku magnezu),
- Gaviscon (250 mg alginianu sodu, 80 mg węglanu wapnia, 133,5 mg wodorowęglanu sodu),
- Gelatum Aluminii Phosphorici (4,5 g fosforanu glinu w 100g leku).
Pacjentce zarekomendowano lek niezawierający jonów magnezu, które mogą wykazywać działanie przeczyszczające. Zawarte w poleconym leku sole glinu działają zapierająco, co będzie korzystne w przypadku pacjenta z tendencją do biegunek[2].
Leczenie niedoboru magnezu jest zalecane pacjentom wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego. Metaanaliza z 2016 roku wykazała, że zwiększone spożycie magnezu zmniejsza ryzyko zawału serca i udaru mózgu[4]. Autorzy progresywnych badań kohortowych rozpoczętych w 2002 roku zaobserwowali silną odwrotną zależność między spożyciem magnezu a śmiertelnością u pacjentów po zawale, szczególnie leczonych diuretykami[5].
Wchłanianie magnezu w jelicie zależy od dawki. Co do zasady absorpcja magnezu jest większa w przypadku zastosowania dawek podzielonych niż w przypadku pojedynczej, wyższej dawki[6]. Stosowanie mniejszych jednorazowych dawek magnezu dodatkowo zmniejsza ryzyko wystąpienia biegunki.
Piśmiennictwo
- Gajewski, P. (red.) (2022). Interna Szczeklika. Medycyna Praktyczna.⬏
- Wienbeck, M., Erckenbrecht, J., & Strohmeyer, G. (1983). Wirkung von Antazida auf die Darmmotilität [Effect of antacids on intestinal motility]. Zeitschrift fur Gastroenterologie, 21 Suppl, 111–116.⬏⬏
- Kahrilas, P. J. (2022). Medical management of gastroesophageal reflux disease in adults. Uptodate. Aktualizacja: 19.09.2022.⬏
- Fang, X., Wang, K., Han, D., He, X., Wei, J., Zhao, L., Imam, M. U., Ping, Z., Li, Y., Xu, Y., Min, J., & Wang, F. (2016). Dietary magnesium intake and the risk of cardiovascular disease, type 2 diabetes, and all-cause mortality: a dose-response meta-analysis of prospective cohort studies. BMC medicine, 14(1), 210. https://doi.org/10.1186/s12916-016-0742-z⬏
- Evers, I., Cruijsen, E., Kornaat, I., Winkels, R. M., Busstra, M. C., & Geleijnse, J. M. (2022). Dietary magnesium and risk of cardiovascular and all-cause mortality after myocardial infarction: A prospective analysis in the Alpha Omega Cohort. Frontiers in cardiovascular medicine, 9, 936772. https://doi.org/10.3389/fcvm.2022.936772⬏
- Schuchardt, J. P., & Hahn, A. (2017). Intestinal Absorption and Factors Influencing Bioavailability of Magnesium-An Update. Current nutrition and food science, 13(4), 260–278. https://doi.org/10.2174/1573401313666170427162740⬏
