Esomeprazol

Inhibitor pompy protonowej (IPP), S-izomer omeprazolu, zmniejszający wydzielanie kwasu solnego w żołądku. Dostępny bez recepty (kapsułki dojelitowe 20 mg) oraz na receptę (kapsułki i tabletki dojelitowe 20 mg i 40 mg oraz postać dożylna 40 mg), wyłącznie w preparatach jednoskładnikowych. Preparat bez recepty przeznaczony jest jedynie do krótkotrwałego leczenia objawów refluksu u dorosłych, natomiast preparaty na receptę obejmują szersze wskazania, od choroby refluksowej przełyku i eradykacji Helicobacter pylori po zespół Zollingera-Ellisona i zapobieganie ponownemu krwawieniu z wrzodów.

Działanie esomeprazolu

Esomeprazol jest inhibitorem pompy protonowej, czyli lekiem, który hamuje końcowy etap wytwarzania kwasu solnego w żołądku. Stanowi S-izomer omeprazolu i zmniejsza wydzielanie kwasu poprzez swoisty, ukierunkowany mechanizm działania.

W odróżnieniu od leków zobojętniających kwas czy antagonistów receptora histaminowego H2 esomeprazol blokuje samą pompę protonową w komórkach okładzinowych błony śluzowej żołądka, dzięki czemu hamuje zarówno podstawowe, jak i pobudzone wydzielanie kwasu. Początek działania następuje w ciągu 1 godziny od podania, a lek przyjmuje się zwykle raz na dobę.

Farmakologia

Esomeprazol jest S-izomerem omeprazolu i zmniejsza wydzielanie kwasu solnego w żołądku w wyniku swoistego, ukierunkowanego mechanizmu działania. Jest słabą zasadą, która osiąga duże stężenie w silnie kwaśnym środowisku kanalików wydzielniczych komórek okładzinowych błony śluzowej żołądka, gdzie jest przekształcany do postaci czynnej i hamuje aktywność pompy protonowej, czyli H+/K+-ATP-azy. W ten sposób hamowane jest podstawowe i stymulowane wydzielanie kwasu w żołądku. Po doustnym podaniu w dawce 20 mg lub 40 mg działanie występuje w ciągu jednej godziny¹.

Farmakokinetyka

Esomeprazol jest wrażliwy na działanie kwasu, dlatego podaje się go doustnie w postaci dojelitowej. Wchłania się szybko, a stężenie maksymalne (C_max) w osoczu występuje po około 1–2 godzinach od podania. Bezwzględna biodostępność wynosi 64% po jednorazowym podaniu dawki 40 mg i zwiększa się do 89% po wielokrotnym podawaniu raz na dobę, a dla dawki 20 mg wartości te wynoszą odpowiednio 50% i 68%.

Pozorna objętość dystrybucji w stanie stacjonarnym wynosi około 0,22 l/kg masy ciała, a esomeprazol wiąże się z białkami osocza w około 97%.

Esomeprazol podlega całkowitemu metabolizmowi przez izoenzymy cytochromu P450, głównie polimorficzny CYP2C19, a w pozostałej części CYP3A4. Okres półtrwania w fazie eliminacji (t_½) po wielokrotnym podawaniu raz na dobę wynosi około 1,3 godziny, bez tendencji do kumulacji. Wydalanie odbywa się głównie z moczem, gdzie w postaci metabolitów pojawia się prawie 80% dawki doustnej, a pozostała część z kałem, przy czym mniej niż 1% leku wykrywa się w moczu w postaci niezmienionej¹.

Wskazania leków z esomeprazolem

Wskazania zależą od postaci i kategorii dostępności. Preparat bez recepty (Esomeprazol Ortanol, kapsułki 20 mg) jest wskazany wyłącznie w krótkotrwałym leczeniu objawów refluksu, takich jak zgaga i zarzucanie kwaśnej treści żołądkowej, u osób dorosłych².

Preparaty doustne na receptę (Emanera, Texibax) mają znacznie szersze wskazania u dorosłych. W chorobie refluksowej przełyku stosuje się je w leczeniu nadżerek w przebiegu refluksowego zapalenia przełyku, w długotrwałym leczeniu podtrzymującym po zaleczeniu zapalenia przełyku oraz w leczeniu objawowym. W skojarzeniu z odpowiednim leczeniem przeciwbakteryjnym służą do eradykacji Helicobacter pylori z leczeniem choroby wrzodowej dwunastnicy i zapobieganiem nawrotom wrzodów trawiennych. Stosuje się je także w leczeniu i zapobieganiu wrzodom żołądka i dwunastnicy związanym z lekami z grupy NLPZ u pacjentów z grupy ryzyka, w kontynuacji leczenia po podaniu dożylnym zapobiegającym ponownemu krwawieniu z wrzodów trawiennych oraz w leczeniu zespołu Zollingera-Ellisona^1,3.

U młodzieży w wieku 12 lat i starszej preparaty doustne na receptę stosuje się w chorobie refluksowej przełyku oraz w skojarzeniu z antybiotykami w leczeniu choroby wrzodowej dwunastnicy wywołanej zakażeniem Helicobacter pylori¹.

Postać dożylna na receptę (Esopol) jest przeznaczona do hamowania wydzielania żołądkowego, gdy podanie doustne jest niemożliwe, w chorobie refluksowej przełyku z zapaleniem przełyku lub ciężkimi objawami refluksu oraz w leczeniu i zapobieganiu wrzodom żołądka związanym z NLPZ, a także w zapobieganiu nawrotom krwawienia po leczeniu endoskopowym ostrego krwawienia z wrzodu żołądka lub dwunastnicy. W tej postaci lek można stosować również u dzieci i młodzieży w wieku od 1 do 18 lat⁴.

Dawkowanie esomeprazolu

Grupa / wskazanie	Dawka (raz na dobę, o ile nie zaznaczono inaczej)	Maksymalnie na dobę
Dorośli, objawy refluksu (bez recepty)	20 mg, leczenie do 2 tygodni	20 mg
Dorośli, GERD – leczenie nadżerek refluksowego zapalenia przełyku	40 mg przez 4 tygodnie, w razie potrzeby kolejne 4 tygodnie	40 mg
Dorośli, GERD – zapobieganie nawrotom i leczenie objawowe	20 mg	20 mg
Dorośli, eradykacja Helicobacter pylori	20 mg dwa razy na dobę z antybiotykami przez 7 dni	40 mg
Dorośli, wrzody związane z NLPZ (leczenie i zapobieganie)	20 mg, leczenie 4–8 tygodni	20 mg
Dorośli, zespół Zollingera-Ellisona	początkowo 40 mg dwa razy na dobę, zwykle 80–160 mg na dobę	dawki powyżej 80 mg w dwóch dawkach podzielonych
Młodzież ≥ 12 lat, GERD	40 mg (nadżerki) lub 20 mg (pozostałe wskazania)	40 mg
Ciężka niewydolność wątroby	maks. 20 mg	20 mg
Postać dożylna, dorośli, gdy podanie doustne niemożliwe	20–40 mg	40 mg
Postać dożylna, zapobieganie nawrotom krwawienia z wrzodu	80 mg we wlewie przez 30 minut, następnie 8 mg na godzinę przez 72 godziny	–
Dzieci poniżej 12 lat (postaci doustne na receptę) i poniżej 18 lat (preparat bez recepty)	nie stosować	–

Kapsułki i tabletki dojelitowe należy połykać w całości, popijając wodą, i nie wolno ich żuć ani kruszyć. W razie trudności z połykaniem kapsułkę lub tabletkę można otworzyć albo rozpuścić w połowie szklanki wody niegazowanej i wypić z peletkami, których również nie należy żuć ani kruszyć¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania esomeprazolu

Jednoczesne stosowanie z nelfinawirem

Esomeprazolu nie wolno stosować jednocześnie z nelfinawirem, ponieważ zmniejsza jego stężenie w surowicy².

Środki ostrożności przy wydawaniu esomeprazolu

Wykluczenie choroby nowotworowej

W razie wystąpienia niepokojących objawów, takich jak znaczna niezamierzona utrata masy ciała, nawracające wymioty, zaburzenia połykania, wymioty z domieszką krwi lub smoliste stolce, oraz przy podejrzeniu choroby wrzodowej żołądka należy wykluczyć nowotworowy charakter choroby, ponieważ esomeprazol może łagodzić objawy i opóźniać rozpoznanie¹.

Ograniczenia stosowania bez recepty

Preparatu bez recepty pacjent nie powinien przyjmować długotrwale zapobiegawczo, a pacjenci w wieku powyżej 55 lat z nowymi lub zmienionymi objawami oraz osoby leczące niestrawność lub zgagę nieprzerwanie przez 4 tygodnie lub dłużej powinni skonsultować się z lekarzem. Pacjent nie powinien też jednocześnie przyjmować innego leku z grupy inhibitorów pompy protonowej ani antagonisty receptora H2².

Zakażenia przewodu pokarmowego

Leczenie inhibitorami pompy protonowej może nieznacznie zwiększać ryzyko zakażeń przewodu pokarmowego drobnoustrojami z rodzaju Salmonella i Campylobacter, a u pacjentów hospitalizowanych także bakterią Clostridium difficile¹.

Hipomagnezemia

U pacjentów leczonych inhibitorami pompy protonowej przez co najmniej trzy miesiące, a zwłaszcza przez rok, odnotowywano przypadki ciężkiej hipomagnezemii, dlatego przy przewidywanym długotrwałym leczeniu lub jednoczesnym stosowaniu digoksyny albo leków moczopędnych warto rozważyć pomiar stężenia magnezu przed leczeniem i okresowo w jego trakcie¹.

Wchłanianie witaminy B12

Esomeprazol, jak wszystkie leki hamujące wydzielanie kwasu solnego, może zmniejszać wchłanianie witaminy B12 wskutek hipo- lub achlorhydrii, co należy brać pod uwagę podczas długotrwałego leczenia u pacjentów z niedoborem lub czynnikami ryzyka niedoboru tej witaminy¹.

Ryzyko złamań

Inhibitory pompy protonowej, zwłaszcza stosowane w dużych dawkach i długotrwale (powyżej roku), mogą nieznacznie zwiększać ryzyko złamań kości biodrowej, nadgarstka i kręgosłupa, szczególnie u osób w podeszłym wieku, dlatego pacjenci z ryzykiem osteoporozy powinni otrzymywać odpowiednią dawkę witaminy D i wapnia¹.

Ciężkie reakcje skórne

W związku z leczeniem esomeprazolem bardzo rzadko zgłaszano ciężkie skórne działania niepożądane, takie jak rumień wielopostaciowy, zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka i reakcja polekowa z eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi (DRESS), a także podostrą postać skórną tocznia rumieniowatego. Przy wystąpieniu zmian skórnych, zwłaszcza w miejscach nasłonecznionych, lub objawów ciężkiej reakcji skórnej lek należy natychmiast odstawić i nie stosować ponownie¹.

Wpływ na wyniki badań laboratoryjnych

Zwiększenie stężenia chromograniny A może zakłócać badania wykrywające guzy neuroendokrynne, dlatego leczenie należy przerwać na co najmniej 5 dni przed pomiarem stężenia tego markera¹.

Nietolerancja fruktozy

Kapsułki i tabletki zawierają sacharozę, dlatego nie powinni ich przyjmować pacjenci z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami związanymi z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy².

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Esomeprazol wywiera niewielki wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Zgłaszano zawroty głowy i zaburzenia widzenia, a w razie ich wystąpienia pacjent nie powinien prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn¹.

Interakcje esomeprazolu

Nelfinawir + esomeprazol

Jednoczesne podawanie omeprazolu zmniejszało ekspozycję na nelfinawir i jego czynny metabolit, a ze względu na podobne właściwości omeprazolu i esomeprazolu jednoczesne stosowanie esomeprazolu i nelfinawiru jest przeciwwskazane¹.

Atazanawir + esomeprazol

Jednoczesne stosowanie zmniejsza ekspozycję na atazanawir i nie jest zalecane, a jeśli jest konieczne, wymaga ścisłego nadzoru klinicznego, zwiększenia dawki atazanawiru do 400 mg z rytonawirem oraz nieprzekraczania dawki 20 mg esomeprazolu¹.

Klopidogrel + esomeprazol

Esomeprazol hamuje CYP2C19 i zmniejsza ekspozycję na czynny metabolit klopidogrelu średnio o 40% oraz maksymalne hamowanie agregacji płytek, dlatego ze względów bezpieczeństwa nie należy stosować obu leków jednocześnie¹.

Warfaryna i inne pochodne kumaryny + esomeprazol

Po wprowadzeniu leku do obrotu odnotowano pojedyncze przypadki istotnego klinicznie zwiększenia wskaźnika INR, dlatego zaleca się monitorowanie parametrów krzepnięcia podczas rozpoczynania i kończenia leczenia esomeprazolem u pacjentów przyjmujących warfarynę lub inne pochodne kumaryny¹.

Leki metabolizowane przez CYP2C19 + esomeprazol

Hamowanie CYP2C19 może zwiększać stężenie leków metabolizowanych przez ten izoenzym, takich jak diazepam, cytalopram, imipramina, klomipramina i fenytoina, i może wymagać zmniejszenia ich dawek. Jednoczesne podanie esomeprazolu w dawce 40 mg zwiększało minimalne stężenie fenytoiny w osoczu o 13%¹.

Takrolimus + esomeprazol

Jednoczesne stosowanie może zwiększać stężenie takrolimusu w surowicy, dlatego należy kontrolować jego stężenie oraz czynność nerek i w razie potrzeby dostosować dawkę takrolimusu¹.

Metotreksat + esomeprazol

U niektórych pacjentów przyjmujących inhibitory pompy protonowej obserwowano zwiększenie stężenia metotreksatu, dlatego przy dużych dawkach metotreksatu może być konieczne czasowe wstrzymanie stosowania esomeprazolu¹.

Leki o wchłanianiu zależnym od pH + esomeprazol

Zmniejszona kwaśność treści żołądkowej może zmniejszać wchłanianie ketokonazolu, itrakonazolu i erlotynibu, a zwiększać wchłanianie digoksyny, dlatego przy dużych dawkach esomeprazolu u osób w podeszłym wieku należy kontrolować działanie digoksyny¹.

Inhibitory CYP2C19 i CYP3A4 + esomeprazol

Leki hamujące CYP2C19 lub CYP3A4, takie jak klarytromycyna i worykonazol, zwiększają ekspozycję na esomeprazol, jednak rutynowe dostosowanie dawki zwykle nie jest konieczne, poza pacjentami z ciężką niewydolnością wątroby i przy długotrwałym leczeniu¹.

Induktory CYP2C19 i CYP3A4 + esomeprazol

Leki indukujące CYP2C19 lub CYP3A4, takie jak ryfampicyna i ziele dziurawca, mogą zmniejszać stężenie esomeprazolu w surowicy poprzez nasilenie jego metabolizmu¹.

Działania niepożądane esomeprazolu

Ból głowy i zaburzenia układu nerwowego

Ból głowy jest działaniem częstym (), zawroty głowy, parestezje i senność są niezbyt częste (), a zaburzenia smaku występują rzadko ()¹.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Ból brzucha, zaparcie, biegunka, wzdęcia, nudności i wymioty oraz łagodne polipy dna żołądka są działaniem częstym (), suchość błony śluzowej jamy ustnej jest niezbyt częsta (), a zapalenie jamy ustnej i kandydoza przewodu pokarmowego występują rzadko (). Mikroskopowe zapalenie okrężnicy ma nieznaną () częstość¹.

⚠ Reakcje nadwrażliwości i anafilaksja

Reakcje nadwrażliwości, w tym gorączka, obrzęk naczynioruchowy oraz reakcja anafilaktyczna i wstrząs anafilaktyczny, występują rzadko ()¹.

⚠ Ciężkie reakcje skórne

Rumień wielopostaciowy, zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka i reakcja polekowa z eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi (DRESS) występują bardzo rzadko (). Zapalenie skóry, świąd, wysypka i pokrzywka są niezbyt częste (), łysienie i nadwrażliwość na światło występują rzadko (), a podostra postać skórna tocznia rumieniowatego ma nieznaną () częstość¹. W postaci dożylnej (Esopol) reakcje w miejscu podania są działaniem częstym ()⁴.

⚠ Zaburzenia krwi

Leukopenia i trombocytopenia występują rzadko (), a agranulocytoza i pancytopenia są działaniem bardzo rzadkim ()¹.

⚠ Zaburzenia wątroby

Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych jest niezbyt częste (), zapalenie wątroby z żółtaczką lub bez żółtaczki występuje rzadko (), a niewydolność wątroby oraz encefalopatia u pacjentów z wcześniej istniejącą chorobą wątroby są działaniem bardzo rzadkim ()¹.

⚠ Śródmiąższowe zapalenie nerek

Śródmiąższowe zapalenie nerek, któremu u niektórych pacjentów towarzyszy niewydolność nerek, występuje bardzo rzadko ()¹.

Zaburzenia metabolizmu i gospodarki wodno-elektrolitowej

Obrzęki obwodowe są niezbyt częste (), hiponatremia występuje rzadko (), a hipomagnezemia ma nieznaną () częstość, przy czym ciężka hipomagnezemia może wiązać się z hipokalcemią i hipokaliemią¹.

Zaburzenia psychiczne

Bezsenność jest działaniem niezbyt częstym (), pobudzenie, splątanie i depresja występują rzadko (), a agresja i omamy są bardzo rzadkie ()¹.

Złamania kości

Złamania kości biodrowej, nadgarstka lub kręgosłupa są działaniem niezbyt częstym () w charakterystykach preparatów na receptę^1,3. Charakterystyka preparatu bez recepty Esomeprazol Ortanol nie wymienia złamań kości wśród działań niepożądanych².

Niewyraźne widzenie

Niewyraźne widzenie jest opisywane różnie w poszczególnych charakterystykach. W preparacie bez recepty Esomeprazol Ortanol oraz w postaci dożylnej Esopol jest działaniem niezbyt częstym ()^2,4, natomiast w preparatach Emanera i Texibax występuje rzadko ()^1,3.

Inne działania niepożądane

Skurcz oskrzeli występuje rzadko (), ginekomastia jest bardzo rzadka (), a złe samopoczucie i nasilona potliwość występują rzadko ()¹. Bóle stawów i mięśni w preparacie bez recepty Esomeprazol Ortanol są działaniem niezbyt częstym ()², natomiast w preparatach na receptę występują rzadko ()¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a esomeprazol

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych umiarkowana liczba danych obejmująca od 300 do 1000 zakończonych ciąż nie wskazuje, aby esomeprazol powodował wady rozwojowe ani działał toksycznie na płód lub noworodka. Charakterystyka preparatu bez recepty Esomeprazol Ortanol zaleca jednak unikanie stosowania leku w ciąży², a charakterystyki preparatów na receptę zalecają zachowanie ostrożności przy przepisywaniu leku kobietom w ciąży¹.

Karmienie piersią a esomeprazol

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie wiadomo, czy esomeprazol przenika do mleka kobiet karmiących piersią, a danych o jego wpływie na noworodki i niemowlęta jest za mało, dlatego esomeprazolu nie należy stosować podczas karmienia piersią¹.

Produkty handlowe z esomeprazolem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Emanera	kapsułki dojelitowe twarde 20 mg	Rp
Emanera	kapsułki dojelitowe twarde 40 mg	Rp
Esomeprazol Ortanol	kapsułki dojelitowe twarde 20 mg	OTC
Esopol	proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań / do infuzji 40 mg	Rp
Texibax	tabletki dojelitowe 20 mg	Rp
Texibax	tabletki dojelitowe 40 mg	Rp