Pantoprazol – Ścieżka rekomendacji

Pantoprazol to dostępny bez recepty inhibitor pompy protonowej. Stosowany jest m.in. w leczeniu choroby wrzodowej i w gastroprotekcji, natomiast bez recepty zarejestrowany jest tylko w leczeniu objawów refluksu. Tematykę refluksu i choroby wrzodowej poruszyliśmy także w innym opracowaniu.

Pantoprazol – Komu można polecać?

Preparat z pantoprazolem możesz polecić osobie dorosłej (od 18. r.ż.):

• skarżącej się na objawy refluksu, takie jak pieczenie za mostkiem, zgagę, puste odbijanie się, cofanie się treści pokarmowej do przełyku,
• proszącej o środek zobojętniający, u której konieczność jego zażycia występuje częściej niż 2 razy dziennie (wówczas preferowane będą PPI),
• której zabrakło leku do kontynuacji leczenia refluksu, choroby wrzodowej, dyspepsji lub eradykacji Helicobacter pylori (w przypadku OTC jest to zastosowanie off-label)
• stosującej leki zwiększające ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego, np. niesteroidowe leki przeciwzapalne (stosowany w dawce 40 mg raz dziennie,¹ zastosowanie off-label w przypadku leków OTC).

Pantoprazol możesz też polecić kobietom karmiącym z powyższych grup pacjentów.² Nie stwierdzono, aby podawanie leków z grupy PPI w pierwszym trymestrze ciąży miało działanie teratogenne, wpływało na przedwczesny poród albo wywoływało poronienie.³ Z tego względu można rozważyć zastosowanie pantoprazolu u kobiet ciężarnych, jeśli inne leki nie przynoszą efektów. Zobacz też osobne opracowania dotyczące bezpieczeństwa stosowania pantoprazolu w okresie ciąży i laktacji:

• Omeprazol i pantoprazol w ciąży
• Pantoprazol i omeprazol a karmienie piersią

Pantoprazol – Jak stosować?

Tabletki z pantoprazolem należy:

• stosować 30-60 min przed posiłkiem, najlepiej przed śniadaniem lub przed obiadem jeśli pacjent nie je śniadań,⁴
• połykać w całości (nie rozgryzać – w żołądku pantoprazol jest neutralizowany).

Pantoprazol – Jak działa?

Dzięki formie dojelitowej pantoprazol wchłania się w jelicie i transportowany jest z krwią do komórek okładzinowych żołądka. W kwaśnym pH panującym w kanalikach komórek okładzinowych jest przekształcany do formy aktywnej, która hamuje działanie pompy protonowej. Mimo że hamowane jest zarówno podstawowe wydzielanie kwasu solnego jak i pobudzane przez jedzenie, zaleca się podawanie go 30 minut przed posiłkiem, aby możliwe było przyłączenie cząsteczek leku do jak największej ilości aktywnego enzymu. Nieodwracalne połączenie pantoprazolu z pompą protonową powoduje zmniejszenie wydzielania kwasu żołądkowego. Obniżenie pH w żołądku przyspiesza także regenerację ochronnej warstwy śluzu. Uprzedź pacjenta, że działanie pantoprazolu nie jest odczuwalne od razu. Objawy refluksu mogą ustępować po ok. 1-2 dniach,^5,6 ale do całkowitego ustąpienia objawów może być konieczna nawet 10-dniowa lub dłuższa kuracja.⁶ Działanie pantoprazolu może utrzymywać się ok. 24 godziny.⁷

Pantoprazol – Na co uważać?

Pantoprazol dostępny bez recepty jest wskazany w krótkotrwałym leczeniu refluksu. Bez kontroli lekarza leczenie może trwać do 14 dni i być powtarzane maksymalnie 3 razy do roku. Konsultacja lekarska jest konieczna jeśli objawy refluksu nie ustępują po 2 tygodniach terapii. Pamiętaj, że pacjenci, którzy mają zaordynowane leki z grupy PPI przez specjalistę na krótki okres, często przedłużają bezzasadnie terapię u innego lekarza lub kupują te leki bez recepty bez wiedzy lekarza. Zbyt długa terapia może skutkować:

• infekcjami spowodowanymi przez Clostridioides dificile,⁸
• zmniejszonym wchłanianiem witamin (np. witaminy B₁₂)⁹ i soli mineralnych (wapnia i magnezu),
• maskowaniem objawów poważniejszych chorób, np. nowotworów żołądka.

Wytyczne NICE dotyczące stosowania pantoprazolu w określonych wskazaniach znajdziesz w poniższej tabeli.

Wskazanie	Dawkowanie	Uwagi
Refluks żołądkowo-przełykowy	40 mg raz dziennie	Czas leczenia: od 4 do 8 tygodni
	40 mg 2 razy dziennie	Zastosowanie off-label
Choroba wrzodowa	40 mg raz dziennie	Czas leczenia: 8 tygodni
Eradykacja H. pylori	40 mg 2 razy dziennie
Dyspepsja	40 mg raz dziennie
	20 mg raz dziennie	Dawka stosowana, jeśli leczenie jest długotrwałe i mniejsza dawka przynosi efekty

Pantoprazol – Na jakie interakcje zwracać uwagę?

Ze względu na to, że pantoprazol jest metabolizowany przez cytochrom CYP450, może wpływać na działanie innych leków. Brak jednak jest jednoznacznych zaleceń odnośnie tych interakcji. Pacjentowi, który chce rozpocząć terapię pantoprazolem oraz przyjmuje:

• warfarynę, zaleć częstsze monitorowanie INR, ponieważ raportowane są przypadki wahań INR,¹⁰
• bifosfoniany, zaleć konsultację lekarską, ponieważ farmaceuta nie jest w stanie ocenić stosunku korzyści do ryzyka (w tym wypadku większego ryzyka złamań),¹¹
• lewotyroksynę, możesz zalecić przyjmowanie ich w tym samym czasie, co nie zmniejsza skuteczności leczenia hormonami tarczycy,¹² a może zwiększyć compliance.

Połączenie klopidogrelu z pantoprazolem może skutkować obniżonym działaniem przeciwpłytkowym, jednak nie stwierdzono, aby przekładało się to na zwiększoną śmiertelność. Z tego względu pantoprazol może być stosowany z klopidogrelem i jest uważany za najbezpieczniejszy lek z grupy PPI stosowany w takim połączeniu.¹³

Pantoprazol – Dodatkowe informacje

Pacjentowi, który zamierza wykonać test oddechowy lub z kału na obecność Helicobacter pylori, zaleć odstawienie pantoprazolu na 2 tygodnie przed badaniem.¹⁴ Jeśli pacjent będzie chciał porównać moc działania pantoprazolu do innego leku z grupy IPP, możesz skorzystać z poniższego przelicznika:

• Omeprazol: przyjmowana dawka omeprazolu x 2
• Lanzoprazol: przyjmowana dawka lanzoprazolu x 4/3
• Esomeprazol: przyjmowana dawka esomeprazolu x 2
• Rabeprazol: przyjmowana dawka rabeprazolu x 2

W przeciwieństwie do omeprazolu, pantoprazol jest dostępny tylko w tabletkach dojelitowych. Dostępne bez recepty preparaty (wszystkie w dawce 20 mg) to:

• Anesteloc Max,
• Contix ZRD,
• Controloc Control,
• Nolpaza Control,
• Pantoprazol Teva,
• Pantoprazole Genoptim SPH,
• Pantosis Max,
• Panzol Pro,
• Ranloc Med.