Pseudoefedryna. Dzieci poniżej 6 lat to najliczniejsza grupa zgłoszeń do ośrodków toksykologicznych

Wśród zgłoszeń dotyczących zatruć pseudoefedryną najliczniejszą grupą są małe dzieci. Zespół z Instytutu Farmakologii Wyższej Szkoły Medycznej w Hanowerze poprosił siedem niemieckich ośrodków toksykologicznych o dane o udokumentowanych przypadkach zatruć tą substancją. Dane przekazały trzy ośrodki: Erfurt (136 przypadków), Getynga (175) i Monachium (210), łącznie 521 przypadków z lat 2004–2024.¹

Rozkład wieku w zestawieniu z trzech ośrodków wyglądał następująco:

Okoliczności przyjęcia leku odnotował tylko ośrodek w Monachium. Zdecydowanie dominowały tam wypadki domowe – 152 przypadki, czyli 72,4 proc. Próby samobójcze stanowiły 23 przypadki (11 proc.), nadużycie leku i zachowania parasuicydalne 7 przypadków, działania niepożądane 10 przypadków (4,8 proc.), a błąd w podaniu leku odnotowano dwukrotnie. Drogę przyjęcia ośrodek notował osobno od okoliczności i w dwóch przypadkach dziecko otrzymało substancję z mlekiem matki. W Erfurcie przeważały objawy sercowo-naczyniowe i neurologiczne, w Monachium neurologiczne i żołądkowo-jelitowe. Autorzy zaznaczają, że wszystkie trzy ośrodki notują w ostatnich latach wzrost liczby zgłoszeń dotyczących preparatów złożonych z pseudoefedryną, i że zakres oraz szczegółowość dokumentacji różniły się między ośrodkami, co ogranicza wnioski.

W Polsce jest 46 produktów leczniczych z pseudoefedryną, a zdecydowana większość opakowań ma kategorię dostępności OTC. Charakterystyki sześciu z nich przewidują dawkowanie u dzieci poniżej 12. roku życia: Gripex, Agrypin, Gripblocker Express i Gripblocker Zatoki od 6. roku życia, a syropy Actifed i ACTI-trin od 7. roku życia. Charakterystyka Gripblocker Zatoki dodaje przy tym, że u dzieci do 12 lat pseudoefedryny nie należy stosować bez zalecenia lekarza. To istotna różnica wobec realiów niemieckich opisanych w pracy, gdzie preparaty z pseudoefedryną nie są dopuszczone do stosowania u dzieci poniżej 12 lat.^2,3,4

Ryzyko związane z pseudoefedryną było już przedmiotem procedury unijnej. W styczniu 2024 r. Komitet ds. Produktów Leczniczych Stosowanych u Ludzi zatwierdził zaproponowane przez Komitet ds. Oceny Ryzyka w ramach Nadzoru nad Bezpieczeństwem Farmakoterapii środki minimalizujące ryzyko zespołu tylnej odwracalnej encefalopatii (PRES) i zespołu odwracalnego skurczu naczyń mózgowych (RCVS). Potwierdzono wtedy, że produktów z pseudoefedryną nie wolno stosować u pacjentów z ciężkim lub niekontrolowanym nadciśnieniem tętniczym ani z ciężką ostrą lub przewlekłą chorobą nerek, a pacjentom należy zalecić natychmiastowe przerwanie stosowania i zgłoszenie się po pomoc przy nagłym silnym bólu głowy, nudnościach, wymiotach, splątaniu, drgawkach lub zaburzeniach widzenia.⁵

Autorzy pracy piszą wprost, że działaniem zapobiegawczym powinna być lepsza edukacja pacjentów prowadzona przez lekarzy, zwłaszcza pediatrów, oraz przez farmaceutów, a także dokładniejsze sprawdzanie przeciwwskazań przy wydawaniu. Do tematu przydatne są dwa opracowania portalu: o tym, czym różnią się pseudoefedryna i fenylefryna, oraz analiza przypadku pacjenta proszącego o ibuprofen z pseudoefedryną.