Maślan hydrokortyzonu

Glikokortykosteroid do stosowania miejscowego na skórę o umiarkowanie silnym działaniu (kod ATC D07AB02), występujący w preparatach jako hydrokortyzonu 17-maślan. Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych dwóch marek: Laticort 0,1% w postaci kremu, maści i płynu na skórę oraz Locoid w postaci kremu i roztworu na skórę i Locoid Crelo w postaci emulsji. Działa miejscowo przeciwzapalnie, przeciwświądowo i obkurczająco na naczynia krwionośne, a stosuje się go w stanach zapalnych skóry reagujących na glikokortykosteroidy.

Postać dobiera się do charakteru zmian, a obie marki różnią się zakresem wskazań i dolną granicą wieku. To odrębna substancja od octanu hydrokortyzonu oraz od hydrokortyzonu podawanego ogólnoustrojowo, dlatego jej profilu nie należy przenosić z tamtych preparatów.

Działanie maślanu hydrokortyzonu

Maślan hydrokortyzonu jest syntetycznym kortykosteroidem, który po nałożeniu na skórę hamuje miejscowy odczyn zapalny, łagodzi świąd i obkurcza naczynia krwionośne. Dzięki temu ustępują zaczerwienienie, obrzęk i pieczenie towarzyszące zmianom zapalnym skóry.

Jest to leczenie objawowe, a nie przyczynowe, ponieważ lek łagodzi objawy stanu zapalnego skóry, nie lecząc choroby zasadniczej¹.

Charakterystyki zaliczają maślan hydrokortyzonu do kortykosteroidów miejscowych o umiarkowanie silnym działaniu, czyli do grupy pośredniej między preparatami słabymi a silnymi. Z tej siły wynikają zarówno wskazania obejmujące zmiany o średnim i ciężkim nasileniu, jak i konieczność pilnowania powierzchni oraz czasu leczenia.

Farmakologia

Maślan hydrokortyzonu jest syntetycznym kortykosteroidem o umiarkowanie silnym działaniu przeciwzapalnym, a stosowany miejscowo wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwświądowe i obkurczające naczynia krwionośne².

Grupa farmakoterapeutyczna to kortykosteroidy do stosowania miejscowego o umiarkowanie silnym działaniu, w klasyfikacji podanej w charakterystykach Locoidu określana jako grupa II. Substancja hamuje reakcje zapalne i łagodzi objawy stanów zapalnych skóry z towarzyszącym im zwykle świądem, bez leczenia choroby zasadniczej³.

Farmakokinetyka

Maślan hydrokortyzonu po podaniu na skórę łatwo przenika do warstwy rogowej skóry, a do organizmu przenika w niewielkim stopniu i dopiero wtedy wykazuje działanie ogólne. Metabolizm wchłoniętej substancji zachodzi głównie w wątrobie, a wydalanie odbywa się z moczem i w mniejszej ilości z żółcią, głównie w postaci połączeń z kwasem glukuronowym oraz w niewielkiej ilości w postaci niezmienionej².

Wchłanianie maślanu hydrokortyzonu przez skórę zwiększa się po zastosowaniu na delikatną skórę w okolicy fałdów lub na skórę twarzy, na skórę z uszkodzonym naskórkiem lub uszkodzoną procesem zapalnym, podczas stosowania opatrunku okluzyjnego, przy częstym stosowaniu produktu oraz po nałożeniu go na dużą powierzchnię skóry. U dzieci wchłanianie przez skórę jest większe niż u dorosłych⁴.

Charakterystyki Locoidu opisują ten sam proces nieco inaczej. Substancja stosowana miejscowo jest wchłaniana przez skórę, a opatrunek okluzyjny to wchłanianie zwiększa. Maślan hydrokortyzonu wiąże się z białkami osocza i podlega hydrolizie do hydrokortyzonu w surowicy i w wątrobie, a niewielkie ilości są wydalane z moczem i kałem⁵.

Wskazania leków z maślanem hydrokortyzonu

Wszystkie preparaty z maślanem hydrokortyzonu wydawane są na receptę, a zakres zarejestrowanych wskazań różni się między markami.

Laticort 0,1% jest wskazany w podostrych i przewlekłych, niezakażonych stanach zapalnych skóry różnego pochodzenia, zwłaszcza o podłożu alergicznym, o średnim lub ciężkim nasileniu, reagujących na leczenie glikokortykosteroidami i przebiegających z uporczywym swędzeniem lub nadmiernym rogowaceniem. Wymienione wskazania szczegółowe to łojotokowe zapalenie skóry, atopowe zapalenie skóry, liszaj pokrzywkowy, wyprysk kontaktowy alergiczny, rumień wielopostaciowy, toczeń rumieniowaty, łuszczyca zadawniona i liszaj płaski⁶.

Postacie Laticortu przeznaczone są do różnych zmian. Krem stosuje się w zmianach sączących i zwykle w pierwszej fazie leczenia, przed zastosowaniem maści². Maść jest przeznaczona do zmian suchych i stosuje się ją na łuszczące i suche zmiany na skórze⁴. Płyn na skórę jest łatwiejszy do zastosowania na skórę owłosioną niż maść lub krem i również stosuje się go w pierwszej fazie leczenia⁶.

Locoid i Locoid Crelo mają wskazanie sformułowane inaczej, jako leczenie stanów zapalnych skóry niewywołanych przez drobnoustroje, takich jak egzema i łuszczyca, oraz leczenie podtrzymujące dermatoz wcześniej leczonych silniejszymi kortykosteroidami. Preparaty te są wskazane u dorosłych, dzieci i niemowląt w wieku powyżej 3. miesiąca życia¹.

Wybór postaci Locoidu zależy od charakteru i lokalizacji zmian. Krem stosuje się w leczeniu zmian skórnych suchych, sucho-sączących i sączących¹. Emulsję Locoid Crelo stosuje się w leczeniu zmian sączących, również na skórze owłosionej³. Roztwór na skórę jest wskazany w stanach zapalnych owłosionej skóry głowy i stosuje się go w leczeniu zmian w tej lokalizacji⁵.

Dawkowanie maślanu hydrokortyzonu

Preparat i grupa	Sposób i częstość stosowania	Ograniczenia
Laticort 0,1% krem, maść i płyn na skórę, dorośli	cienka warstwa kremu lub maści albo niewielka ilość płynu rozprowadzona na chorobowo zmienione miejsca, nie częściej niż raz lub dwa razy w ciągu doby	nie stosować bez przerwy dłużej niż 2 tygodnie, na skórę twarzy nie dłużej niż 7 dni, w ciągu tygodnia nie więcej niż 1 tuba kremu lub maści albo 1 opakowanie płynu
Laticort 0,1%, dzieci w wieku powyżej 2 lat	bardzo ostrożnie, tylko raz na dobę, na niewielką powierzchnię skóry	nie stosować na skórę twarzy
Laticort 0,1%, dzieci w wieku poniżej 2 lat	nie stosować	przeciwwskazanie
Locoid krem i roztwór oraz Locoid Crelo, dorośli i dzieci powyżej 3. miesiąca życia	cienka warstwa nanoszona równomiernie na zmienione chorobowo miejsca od 1 do 2 razy na dobę, po uzyskaniu poprawy zwykle raz na dobę lub od 2 do 3 razy w tygodniu	nie więcej niż od 30 do 60 g tygodniowo
Locoid krem i roztwór oraz Locoid Crelo, niemowlęta	unikać dużych dawek, okluzji i przedłużonego leczenia	czas leczenia zwykle nie powinien przekraczać 7 dni
Locoid krem i roztwór oraz Locoid Crelo, pacjenci w podeszłym wieku	dawkowanie jak u pozostałych dorosłych	nie są wymagane szczególne środki ostrożności ani dostosowanie dawki

Sposób podania różni się także pod względem opatrunku okluzyjnego. Kremu i płynu na skórę Laticort 0,1% nie stosuje się pod opatrunkiem okluzyjnym². Przy maści charakterystyka dopuszcza opatrunek okluzyjny w razie nadmiernego liszajowacenia lub nadmiernego rogowacenia zmian chorobowych, przy czym opatrunek należy zmieniać raz na 24 godziny, a w ostrzeżeniach ta sama charakterystyka zaleca unikanie okluzji⁴.

Roztwór Locoid nanosi się cienką warstwą równomiernie na zmienione chorobowo miejsca na owłosionej skórze głowy⁵.

Istotne przeciwwskazania do stosowania maślanu hydrokortyzonu

Zakażenia i zarażenia skóry

Laticortu 0,1% nie wolno stosować w wirusowych (na przykład ospa wietrzna, opryszczka zwykła), grzybiczych lub bakteryjnych zakażeniach skóry². Charakterystyki Locoidu i Locoid Crelo wymieniają szerszą listę i zakazują stosowania na zmiany skórne spowodowane zakażeniami bakteryjnymi (na przykład zmiany kiłowe lub gruźlicze), wirusowymi (na przykład ospa wietrzna, opryszczka, półpasiec), grzybiczymi oraz zarażeniami pasożytniczymi³.

Trądzik pospolity i różowaty oraz zapalenie skóry wokół ust

Maślan hydrokortyzonu jest przeciwwskazany w trądziku pospolitym, trądziku różowatym i zapaleniu skóry wokół ust, a zakaz ten powtarzają charakterystyki obu marek^4,1.

Rozległe zmiany skórne

Laticortu 0,1% nie stosuje się na rozległe zmiany skórne, a zakaz ten jest w tych charakterystykach przeciwwskazaniem, nie samym ostrzeżeniem⁶. Charakterystyki Locoidu nie zawierają takiego przeciwwskazania, a stosowanie na rozległe powierzchnie skóry opisują jako czynnik zwiększający ryzyko działań niepożądanych¹.

Owrzodzenia skóry i rany

Locoidu, roztworu na skórę i Locoid Crelo nie wolno nakładać na owrzodzenia skóry i rany⁵. W charakterystykach Laticortu 0,1% rany i uszkodzona skóra nie są przeciwwskazaniem, lecz miejscem, którego należy unikać ze względu na ryzyko ogólnoustrojowych objawów niepożądanych kortykosteroidów².

Dzieci w wieku poniżej 2 lat

Laticort 0,1% jest przeciwwskazany u dzieci w wieku poniżej 2 lat, we wszystkich trzech postaciach⁴. Granica ta nie dotyczy drugiej marki, ponieważ Locoid, roztwór na skórę i Locoid Crelo są wskazane u dorosłych, dzieci i niemowląt w wieku powyżej 3. miesiąca życia, a odmowa wydania na tej podstawie byłaby błędem³.

Podanie doustne płynu na skórę

Płyn na skórę Laticort 0,1% jest przeznaczony wyłącznie do stosowania miejscowego na skórę, a podanie doustne wymieniono wprost wśród przeciwwskazań⁶.

Środki ostrożności przy wydawaniu maślanu hydrokortyzonu

Ograniczenie czasu leczenia i zużytej ilości

Przy Laticorcie 0,1% trzeba przypomnieć pacjentowi trzy limity naraz, ponieważ pilnują one łącznej dawki kortykosteroidu. Produktu nie stosuje się bez przerwy dłużej niż przez 2 tygodnie, na skórę twarzy nie dłużej niż 7 dni, a w ciągu tygodnia można zużyć nie więcej niż jedną tubę². Charakterystyki Locoidu nie podają limitu tygodni leczenia, lecz limit ilościowy i zalecają, aby nie stosować dawki większej niż od 30 do 60 g tygodniowo¹.

⚠ Ryzyko zahamowania czynności kory nadnerczy i zespołu Cushinga

Kortykosteroidy wchłaniają się przez skórę, dlatego podczas stosowania maślanu hydrokortyzonu istnieje ryzyko wystąpienia ogólnoustrojowych objawów niepożądanych kortykosteroidów, w tym zahamowania czynności kory nadnerczy, zmniejszenia stężenia kortyzolu we krwi i zespołu Cushinga. Z tego względu należy unikać podawania produktu na dużą powierzchnię skóry, na rany i uszkodzoną skórę, stosowania w dużych dawkach oraz długotrwałego leczenia, a podczas leczenia wskazana jest okresowa kontrola czynności kory nadnerczy przez oznaczanie kortyzolu we krwi i w moczu po stymulacji nadnerczy przez ACTH⁶.

Charakterystyki Locoidu ujmują to samo ryzyko od strony czynników nasilających. Ryzyko ogólnoustrojowych i miejscowych działań niepożądanych zwiększa się podczas stosowania produktu przez długi czas oraz na rozległe powierzchnie skóry, szczególnie pod opatrunkiem okluzyjnym, w fałdach i zgięciach skóry, i trzeba wtedy wziąć pod uwagę możliwość zahamowania czynności kory nadnerczy. U dzieci może do niego dojść w krótkim czasie i prowadzić do zahamowania wydzielania hormonu wzrostu⁵.

Opatrunek okluzyjny

Opatrunek okluzyjny, na przykład ceratka lub pieluszka, nasila wchłanianie kortykosteroidu do organizmu, a ponadto może wywołać zanik naskórka, rozstępy i nadkażenia, dlatego przy Laticorcie 0,1% w postaci kremu i płynu na skórę okluzji się nie stosuje⁶. Przy preparatach Locoid i Locoid Crelo okluzja nie jest zakazana, ale wymieniona jako sytuacja zwiększająca ryzyko działań ogólnoustrojowych, a u dzieci i niemowląt zaleca się jej unikanie³.

Skóra twarzy, pach i pachwin

Skóra twarzy oraz skóra pach i pachwin wchłania kortykosteroid silniej, co zwiększa ryzyko teleangiektazji, zapalenia skóry wokół ust i zaników skóry nawet po krótkim stosowaniu, dlatego Laticort 0,1% nakłada się w tych okolicach tylko w przypadkach bezwzględnie koniecznych⁴. Charakterystyki Locoidu wskazują skórę twarzy i okolice narządów płciowych jako bardziej wrażliwe na działanie kortykosteroidów i zalecają w tych miejscach ostrożność, a także umycie rąk po każdym zastosowaniu, chyba że leczone są właśnie dłonie¹.

⚠ Powieki, jaskra i zaćma

Maślanu hydrokortyzonu nie nakłada się na powieki ani na skórę w ich okolicy ze względu na ryzyko jaskry lub zaćmy, a u osób, które już chorują na jaskrę lub zaćmę, może dojść do nasilenia objawów choroby. Należy też unikać kontaktu produktu z oczami i błonami śluzowymi². Charakterystyki Locoidu uzasadniają ten zakaz konkretnym mechanizmem, ponieważ produkt, który dostanie się na spojówki, może spowodować wystąpienie jaskry prostej lub zaćmy podtorebkowej³.

Zaburzenia widzenia

Zaburzenia widzenia mogą wystąpić w wyniku ogólnoustrojowego i miejscowego stosowania kortykosteroidów. Jeżeli u pacjenta pojawi się nieostre widzenie lub inne zaburzenia widzenia, należy rozważyć skierowanie go do okulisty w celu ustalenia przyczyny, którą może być zaćma, jaskra lub rzadka centralna chorioretinopatia surowicza (CSCR)^4,5.

Łuszczyca

U pacjentów z łuszczycą maślan hydrokortyzonu wymaga szczególnej ostrożności, ponieważ miejscowe stosowanie kortykosteroidów może być w tej chorobie niebezpieczne, między innymi ze względu na nawrót choroby spowodowany rozwojem tolerancji, ryzyko wystąpienia uogólnionej łuszczycy krostkowej oraz ogólne działania toksyczne wynikające z zaburzenia ciągłości skóry^2,1.

Efekt z odbicia po odstawieniu

Charakterystyki Locoidu i Locoid Crelo ostrzegają, że po odstawieniu produktu może wystąpić efekt z odbicia, a długotrwałe stosowanie steroidów miejscowych może spowodować nawrót objawów po zakończeniu leczenia, określany jako miejscowa reakcja odstawienia sterydów. Ciężka postać nawrotu przyjmuje formę zapalenia skóry z intensywnym zaczerwienieniem, pieczeniem i uczuciem palenia, które może rozprzestrzeniać się poza początkowy obszar leczenia, a wystąpienie tego zespołu jest bardziej prawdopodobne po stosowaniu na delikatne obszary skóry, takie jak twarz i zgięcia stawowe. Nawrót choroby w ciągu kilku dni lub tygodni po pomyślnym leczeniu każe podejrzewać reakcję odstawienia, a ponowne zastosowanie leku wymaga ostrożności i porady specjalisty albo rozważenia innych opcji leczenia³.

Zakażenie skóry w leczonym miejscu

W przypadku zakażenia skóry w leczonym miejscu należy zastosować dodatkowe leczenie przeciwbakteryjne lub przeciwgrzybicze, a jeżeli objawy zakażenia nie ustąpią, przerwać stosowanie Laticortu 0,1% do czasu wyleczenia zakażenia⁴.

Stosowanie u dzieci

U dzieci, ze względu na większy niż u dorosłych stosunek powierzchni ciała do masy ciała, łatwiej dochodzi do zahamowania czynności osi podwzgórze–przysadka–nadnercza i do objawów niepożądanych charakterystycznych dla kortykosteroidów, w tym zaburzeń wzrostu i rozwoju, dlatego u dzieci w wieku powyżej 2 lat Laticort 0,1% stosuje się ostrożnie i unika się leczenia długotrwałego⁶.

Charakterystyki Locoidu podają, że w badaniach klinicznych nie wykazano danych wskazujących na potrzebę ograniczenia miejscowego stosowania maślanu hydrokortyzonu u dzieci, jednak ze względu na większy stosunek powierzchni ciała do masy ciała produkt należy stosować ostrożnie i zgodnie z zaleceniem lekarza, a szczególną ostrożność zachować w dermatozach niemowlęcych, w tym w pieluszkowym zapaleniu skóry¹.

Stany zanikowe tkanki podskórnej u osób w podeszłym wieku

Laticort 0,1% wymaga ostrożności w stanach zanikowych tkanki podskórnej, zwłaszcza u osób w podeszłym wieku².

Postępowanie po długotrwałym lub nieprawidłowym stosowaniu

Długotrwałe lub nieprawidłowe stosowanie miejscowe albo nakładanie na duże powierzchnie skóry może doprowadzić do zahamowania czynności osi podwzgórze–przysadka–nadnercza oraz hamowania wzrostu i rozwoju u dzieci, a objawami przedawkowania bywają obrzęki, nadciśnienie tętnicze, hiperglikemia, cukromocz i zmniejszenie odporności. W takiej sytuacji produkt należy stopniowo odstawiać albo zastosować słabiej działający kortykosteroid². Charakterystyki Locoidu nie zawierają danych o przedawkowaniu i ograniczają się do stwierdzenia, że przy długotrwałym stosowaniu może dojść do zahamowania czynności kory nadnerczy¹.

Substancje pomocnicze

Krem Laticort 0,1% zawiera alkohol cetostearylowy, który może powodować miejscową reakcję skórną, na przykład kontaktowe zapalenie skóry, oraz parahydroksybenzoesan metylu, który może powodować reakcje alergiczne, w tym typu późnego². Krem Locoid zawiera alkohol cetostearylowy oraz parahydroksybenzoesan propylu i butylu o tym samym znaczeniu klinicznym¹. Emulsja Locoid Crelo ma najszerszy zestaw substancji pomocniczych o znanym działaniu, ponieważ obok alkoholu cetostearylowego i parahydroksybenzoesanów zawiera glikol propylenowy i butylohydroksytoluen, które mogą powodować miejscową reakcję skórną, podrażnienie oczu i błon śluzowych oraz podrażnienie skóry³.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Laticort 0,1% nie ma wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn, co charakterystyki stwierdzają wprost dla wszystkich trzech postaci⁴. Charakterystyki Locoidu i Locoid Crelo nie zawierają takiego stwierdzenia i podają, że brakuje danych na temat wpływu produktu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn³.

Interakcje maślanu hydrokortyzonu

Charakterystyki obu marek zgodnie stwierdzają, że nie są znane interakcje związane z miejscowym stosowaniem kortykosteroidów, przy czym charakterystyki Locoidu, roztworu na skórę i Locoid Crelo poprzestają na tym stwierdzeniu⁵. Dwa zastrzeżenia poniżej pochodzą wyłącznie z charakterystyk Laticortu 0,1%.

Szczepienia i immunizacja + maślan hydrokortyzonu

Pacjentów leczonych Laticortem 0,1% nie należy szczepić przeciwko ospie ani poddawać innym immunizacjom, szczególnie przy przewlekłym stosowaniu produktu na dużą powierzchnię skóry, ze względu na ryzyko braku prawidłowej odpowiedzi immunologicznej².

Leki immunosupresyjne i immunostymulujące + maślan hydrokortyzonu

Laticort 0,1% może nasilać działanie leków immunosupresyjnych i osłabiać działanie leków immunostymulujących, co odnotowano zgodnie w charakterystykach kremu, maści i płynu na skórę⁶.

Działania niepożądane maślanu hydrokortyzonu

Obie marki opisują ten sam profil, ale w różny sposób. Charakterystyki Laticortu 0,1% przypisują wszystkim wymienionym działaniom niepożądanym nieznaną częstość (), natomiast charakterystyki Locoidu, roztworu na skórę i Locoid Crelo podają kategorie częstości, dlatego poniżej częstości są przypisane do konkretnych charakterystyk, a nie uśredniane.

Zanik skóry i zmiany skórne w miejscu stosowania

Charakterystyki Locoidu i Locoid Crelo podają rzadko () zanik skóry, w wielu przypadkach nieodwracalny i przebiegający ze ścieńczeniem naskórka, zapalenie skóry i wyprysk, w tym kontaktowe zapalenie skóry, rozszerzenie drobnych naczyń krwionośnych, plamicę, rozstępy skórne, trądzik, zapalenie skóry wokół ust oraz odbarwienie skóry¹.

Charakterystyki Laticortu 0,1% wymieniają ten sam obszar zmian z nieznaną częstością () i podają objawy trądzikopodobne, plamicę posteroidową, zanik naskórka i tkanki podskórnej, suchość skóry, nadmierne owłosienie lub łysienie, odbarwienie lub przebarwienie skóry, zanik i rozstępy skóry, teleangiektazje, stan zapalny skóry dookoła ust, zapalenie mieszków włosowych, podrażnienie skóry, pokrzywkę lub wysypkę plamisto-grudkową oraz zaostrzenie istniejących zmian chorobowych².

Świąd, rumień i wysypka

Świąd, rumień i wysypka występują z nieznaną częstością (), a w zgłoszeniach po wprowadzeniu do obrotu reakcje skórne tego typu wymieniane są obok nadwrażliwości i zakażenia skóry jako zgłaszane najczęściej³.

Nadwrażliwość i podrażnienie skóry

Nadwrażliwość występuje z nieznaną częstością (), a podrażnienie skóry i nadwrażliwość zgłaszano również w badaniach klinicznych⁵.

Zakażenia skóry

Zakażenie skóry występuje z nieznaną częstością ()¹. Charakterystyki Laticortu 0,1% wymieniają w tym samym obszarze wtórne zakażenia, również z nieznaną częstością ()⁴.

Ból w miejscu podania i efekt z odbicia

Ból w miejscu podania występuje z nieznaną częstością (), a efekt z odbicia rzadko ()³. W charakterystykach Laticortu 0,1% żadne z tych dwóch działań nie zostało wymienione⁶.

⚠ Jaskra, zaćma i zaburzenia widzenia

Nieostre widzenie występuje z nieznaną częstością (), a w przypadku stosowania produktu na skórę powiek niekiedy może wystąpić jaskra lub zaćma². Charakterystyka maści opisuje to działanie jako zaburzenia ostrości widzenia, również z nieznaną częstością ()⁴. Charakterystyki Locoidu i Locoid Crelo podają nieostre widzenie z nieznaną częstością ()⁵.

⚠ Zahamowanie czynności osi podwzgórze–przysadka–nadnercza i zespół Cushinga

Charakterystyki Laticortu 0,1% wymieniają z nieznaną częstością () zahamowanie czynności osi podwzgórze–przysadka–nadnercza, zespół Cushinga, hamowanie wzrostu i rozwoju u dzieci, hiperglikemię, cukromocz, obrzęki, nadciśnienie tętnicze i zmniejszenie odporności⁶.

Charakterystyki Locoidu i Locoid Crelo przypisują zahamowaniu czynności kory nadnerczy częstość bardzo rzadko () i zaznaczają, że ogólnoustrojowe działania niepożądane po miejscowym stosowaniu kortykosteroidów mogą być ciężkie, a zahamowanie czynności kory nadnerczy grozi zwłaszcza podczas długotrwałego stosowania produktu¹.

⚠ Czynniki zwiększające ryzyko działań ogólnoustrojowych

Ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych kortykosteroidów rośnie przy stosowaniu pod opatrunkiem okluzyjnym i w fałdach skóry, na duże powierzchnie skóry, przy długotrwałym leczeniu oraz u dzieci, u których skóra jest cieńsza, a powierzchnia skóry w stosunku do masy ciała większa³. Charakterystyki Laticortu 0,1% podają te same warunki, wskazując długotrwałe stosowanie, dużą powierzchnię skóry, opatrunek okluzyjny i stosowanie u dzieci jako sytuacje, w których ogólnoustrojowe działania niepożądane występują przede wszystkim⁴.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a maślan hydrokortyzonu

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych stanowisko obu marek wobec ciąży wyraźnie się różni i przy wydawaniu trzeba wiedzieć, który preparat jest w ręku.

Laticort 0,1% może być zastosowany u kobiet w ciąży tylko krótkotrwale, na małą powierzchnię skóry i jedynie wtedy, gdy korzyści dla matki przewyższają ryzyko dla płodu, a w pierwszym trymestrze ciąży charakterystyka zakazuje jego stosowania bezwzględnie. W badaniach na zwierzętach wykazano teratogenne działanie kortykosteroidów nawet po małych dawkach doustnych oraz po stosowaniu silnych glikokortykosteroidów na skórę, natomiast w badaniach działania teratogennego maślanu hydrokortyzonu w postaci 1% i 10% kremu u ciężarnych samic szczurów rasy Wistar i białych królików nowozelandzkich takiego działania nie wykazano. Nie przeprowadzono kontrolowanych badań działania teratogennego po miejscowym stosowaniu maślanu hydrokortyzonu na skórę u kobiet w okresie ciąży².

Locoid, roztwór na skórę i Locoid Crelo nie mają zakazu stosowania w pierwszym trymestrze, a ich charakterystyki podają, że danych o stosowaniu maślanu hydrokortyzonu u kobiet w ciąży brakuje lub są one ograniczone. Wyniki kilku badań obserwacyjnych obejmujących ponad 1000 kobiet w okresie ciąży nie wykazały istotnego związku między miejscowym stosowaniem kortykosteroidów w czasie ciąży a wadami wrodzonymi, porodem przedwczesnym, śmiercią płodu lub sposobem porodu, niezależnie od siły działania kortykosteroidu. Badania na zwierzętach są niewystarczające do oceny toksycznego wpływu na reprodukcję, a w czasie ciąży produkt należy stosować tylko wtedy, gdy potencjalna korzyść uzasadnia potencjalne ryzyko¹.

Karmienie piersią a maślan hydrokortyzonu

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie wiadomo, w jakim stopniu maślan hydrokortyzonu po zastosowaniu miejscowym na skórę przenika do mleka kobiet karmiących piersią, natomiast wnioski praktyczne obu marek się różnią.

Przy Laticorcie 0,1% zaleca się szczególną ostrożność w razie konieczności zastosowania produktu u kobiety karmiącej piersią, a lek należy stosować krótkotrwale i na małą powierzchnię skóry⁴.

Locoid, roztwór na skórę i Locoid Crelo mogą być stosowane w okresie karmienia piersią, ponieważ ogólnoustrojowe wchłanianie miejscowo stosowanego maślanu hydrokortyzonu jest małe i stosowanie tych produktów nie powinno mieć wpływu na niemowlęta karmione piersią. Zaleca się jedynie unikanie nakładania produktu bezpośrednio na piersi³.

Produkty handlowe z maślanem hydrokortyzonu

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Laticort 0,1%	krem 1 mg/g	Rp
Laticort 0,1%	maść 1 mg/g	Rp
Laticort 0,1%	płyn na skórę 1 mg/ml	Rp
Locoid	krem 1 mg/g	Rp
Locoid	roztwór do stosowania na skórę 1 mg/ml	Rp
Locoid Crelo	emulsja 1 mg/g	Rp