Mometazon (miejscowo na skórę)

Silnie działający glikokortykosteroid do stosowania miejscowego na skórę (kod ATC D07AC13), stosowany w postaci furoinianu mometazonu. Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych (Elocom) w postaci kremu, maści i płynu na skórę. Działa miejscowo przeciwzapalnie, przeciwświądowo i obkurczająco na naczynia krwionośne, a stosuje się go w dermatozach reagujących na leczenie kortykosteroidami, takich jak łuszczyca i atopowe zapalenie skóry. To odrębne preparaty od postaci donosowej mometazonu stosowanej w alergicznym nieżycie nosa.

Działanie mometazonu na skórę

Mometazon (w preparatach jako furoinian mometazonu, dawna nazwa pirośluzan mometazonu) jest silnie działającym kortykosteroidem, który po nałożeniu na skórę zmniejsza miejscowy odczyn zapalny, łagodzi świąd i obkurcza naczynia krwionośne. Dzięki temu ustępują zaczerwienienie, obrzęk i inne objawy zapalne w obrębie zmian skórnych.

Siłą działania mometazon dorównuje innym silnym kortykosteroidom miejscowym lub je przewyższa, a jego działanie obkurczające naczynia utrzymuje się długo. Z uwagi na tę siłę preparaty przeznaczone są do leczenia dermatoz reagujących na kortykosteroidy, a przy stosowaniu na dużych powierzchniach, pod opatrunkiem okluzyjnym lub przez długi czas mogą wywołać działania ogólnoustrojowe wynikające z wchłaniania leku do krążenia¹.

Farmakologia

Furoinian mometazonu po zastosowaniu na skórę wykazuje miejscowe działanie przeciwzapalne, przeciwświądowe i obkurczające naczynia krwionośne, a mechanizm działania przeciwzapalnego miejscowo stosowanych kortykosteroidów nie jest w pełni poznany². W badaniach oceniających zdolność obkurczania naczyń mometazon działał równie silnie lub silniej niż walerianian betametazonu, acetonid triamcynolonu, dipropionian betametazonu i acetonid fluocynolonu. W badaniach zmian zapalnych wywołanych promieniami UV z zastosowaniem spektroskopii odbiciowej mometazon (0,1% krem) silniej obkurczał naczynia niż preparaty z walerianianem lub dipropionianem betametazonu, a działanie to utrzymywało się nawet do 24 godzin¹.

Farmakokinetyka

Kortykosteroidy stosowane miejscowo mogą być wchłaniane przez nieuszkodzoną skórę w niewielkim stopniu. W badaniu u zdrowych ochotników w czasie ośmiogodzinnego kontaktu z nieuszkodzoną skórą bez opatrunku okluzyjnego wchłonęło się przez skórę około 0,7% mometazonu z maści i około 0,4% z kremu². Przezskórnego wchłaniania z płynu na skórę nie badano u ludzi, jednak pomiar hamowania czynności osi podwzgórze–przysadka–nadnercza wskazuje na słabe wchłanianie mometazonu z tej postaci³.

Po nałożeniu produktu na dużą powierzchnię skóry lub na dłuższy czas, zwłaszcza pod opatrunkiem okluzyjnym, mometazon wchłania się do krążenia ogólnego, co może prowadzić do działań ogólnoustrojowych¹.

Wskazania leków z mometazonem na skórę

Wszystkie preparaty z mometazonem na skórę są dostępne na receptę i różnią się miejscem stosowania zależnie od postaci.

Krem i maść są wskazane w łagodzeniu objawów zapalnych i świądu w dermatozach reagujących na leczenie kortykosteroidami, takich jak łuszczyca i atopowe zapalenie skóry, przy czym maść zaleca się szczególnie w leczeniu zmian suchych, łuszczących się i spękanych^1,2.

Płyn na skórę jest wskazany w łagodzeniu objawów zapalnych i świądu owłosionej skóry głowy w reagujących na kortykosteroidy dermatozach, takich jak łuszczyca i atopowe zapalenie owłosionej skóry głowy³.

Dawkowanie mometazonu na skórę

Preparat i grupa	Sposób i częstość stosowania	Uwagi
Krem i maść (Elocom), dorośli	cienka warstwa na chorobowo zmienione miejsca na skórze raz na dobę	maść zalecana na zmiany suche, łuszczące się i spękane
Płyn na skórę (Elocom), dorośli	kilka kropli raz na dobę na chorobowo zmienione miejsca owłosionej skóry głowy, delikatnie i dokładnie masować aż do zniknięcia płynu	wyłącznie na owłosioną skórę głowy
Dzieci w wieku 2 lat i starsze	stosować ostrożnie, w najmniejszej skutecznej dawce	nie badano stosowania dłużej niż 3 tygodnie
Dzieci poniżej 2 lat	nie zaleca się	brak wystarczających danych

Należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę pozwalającą złagodzić objawy choroby, zwłaszcza u dzieci, i unikać długotrwałej stałej terapii u pacjentów w każdym wieku. Jeśli konieczne jest nałożenie produktu na twarz, leczenie powinno trwać maksymalnie 5 dni¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania mometazonu na skórę

Zakażenia i zarażenia skóry

Mometazonu nie wolno stosować na skórę objętą zakażeniami bakteryjnymi (na przykład liszajec, ropne zapalenie skóry), wirusowymi (na przykład opryszczka zwykła, półpasiec i ospa wietrzna, brodawki zwykłe, kłykciny kończyste, mięczak zakaźny), pasożytniczymi i grzybiczymi (na przykład wywołanymi przez dermatofity lub drożdżaki), a także w gruźlicy skóry, na kiłowe zmiany skórne oraz w przypadku odczynów poszczepiennych¹.

Trądzik i zapalenie skóry wokół ust

Mometazonu nie stosuje się w trądziku pospolitym ani trądziku różowatym³. Krem i maść są dodatkowo przeciwwskazane w zapaleniu skóry wokół ust^1,2.

Zanik skóry

Mometazon jest przeciwwskazany w zaniku skóry, ponieważ silne kortykosteroidy nasilają zmiany zanikowe².

Skóra uszkodzona i owrzodzona

Nie należy stosować mometazonu na uszkodzoną i pokrytą owrzodzeniami skórę³.

Wybrane lokalizacje i stany

Mometazon jest przeciwwskazany w świądzie okolicy odbytu i narządów płciowych oraz w pieluszkowym zapaleniu skóry¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu mometazonu na skórę

Ryzyko zahamowania osi podwzgórze–przysadka–nadnercza i zespołu Cushinga

Ogólnoustrojowe wchłanianie kortykosteroidu podawanego miejscowo może wywołać odwracalne zahamowanie czynności osi podwzgórze–przysadka–nadnercza z niedoborem glikokortykosteroidu po odstawieniu produktu, a u niektórych pacjentów także objawy zespołu Cushinga, hiperglikemię i cukromocz. Pacjentów stosujących mometazon na dużą powierzchnię skóry lub pod opatrunkiem okluzyjnym należy okresowo kontrolować w kierunku objawów zahamowania osi¹.

Duża powierzchnia, opatrunek okluzyjny i długotrwałe stosowanie

Po długotrwałym i stałym stosowaniu na dużej powierzchni uszkodzonej skóry, w fałdach skórnych i pod opatrunkiem okluzyjnym stwierdzano częste występowanie toksyczności miejscowej i ogólnoustrojowej, dlatego u wszystkich pacjentów, niezależnie od wieku, należy unikać długotrwałej stałej terapii. Opatrunków okluzyjnych nie należy stosować u dzieci ani na skórę twarzy². Jeśli konieczne jest nałożenie produktu na twarz, leczenie powinno trwać maksymalnie 5 dni¹.

Stosowanie u dzieci

U dzieci, ze względu na większy niż u dorosłych stosunek powierzchni ciała do masy, istnieje większe prawdopodobieństwo toksyczności ogólnoustrojowej podczas stosowania równoważnych dawek, a przewlekłe leczenie kortykosteroidami może zaburzać ich wzrost i rozwój. Mometazon należy stosować ostrożnie u dzieci w wieku 2 lat lub starszych, przy czym nie badano bezpieczeństwa i skuteczności leczenia dłuższego niż 3 tygodnie, a u dzieci poniżej 2 lat stosowania nie zaleca się³.

Zakażenie w miejscu stosowania

Jeśli w trakcie leczenia wystąpi zakażenie, należy zastosować odpowiednie leczenie przeciwbakteryjne lub przeciwgrzybicze, a w razie braku szybkiej pozytywnej reakcji przerwać stosowanie kortykosteroidu do czasu wyleczenia zakażenia².

Łuszczyca

U pacjentów z łuszczycą mometazon należy stosować szczególnie ostrożnie, ponieważ miejscowe leczenie kortykosteroidem może być niebezpieczne, między innymi ze względu na nawrót choroby spowodowany rozwojem tolerancji, ryzyko wystąpienia uogólnionej łuszczycy krostkowej oraz działania toksyczne wynikające z zaburzenia ciągłości skóry¹.

Efekt z odbicia po odstawieniu

Podobnie jak w przypadku innych silnie działających kortykosteroidów miejscowych należy unikać nagłego zaprzestania leczenia, ponieważ może wystąpić efekt z odbicia objawiający się stanem zapalnym skóry, nasilonym zaczerwienieniem, pieczeniem i kłującym bólem. Można temu zapobiec przez stopniowe zmniejszanie dawki, na przykład prowadząc przed odstawieniem leczenie przerywane².

Okolice oczu

Mometazon podawany na skórę nie jest przeznaczony do leczenia okulistycznego, w tym w obrębie powiek, ze względu na bardzo rzadkie ryzyko wystąpienia jaskry prostej lub zaćmy podtorebkowej³.

Zaburzenia widzenia

Zaburzenia widzenia mogą wystąpić w wyniku ogólnoustrojowego i miejscowego stosowania kortykosteroidów. W razie nieostrego widzenia lub innych zaburzeń widzenia należy rozważyć skierowanie pacjenta do okulisty w celu ustalenia przyczyny, którą może być zaćma, jaskra lub rzadka centralna chorioretinopatia surowicza (CSCR)¹.

Substancje pomocnicze

Maść zawiera glikolu propylenowego stearynian (E477)². Płyn na skórę zawiera glikol propylenowy (E1520) w ilości 300 mg w każdym mililitrze, który może powodować podrażnienie skóry³.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Mometazon stosowany na skórę nie ma wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn¹.

Interakcje mometazonu na skórę

Charakterystyki produktów leczniczych z mometazonem na skórę nie podają danych o interakcjach z innymi produktami leczniczymi^1,2,3.

Działania niepożądane mometazonu na skórę

Profil działań niepożądanych kremu, maści i płynu na skórę jest zgodny, a większość działań miejscowych występuje z częstością nieznaną lub bardzo rzadko. Ryzyko działań ogólnoustrojowych rośnie przy stosowaniu na dużej powierzchni, pod opatrunkiem okluzyjnym i przez długi czas.

Zmiany skórne w miejscu stosowania

Kontaktowe zapalenie skóry, niedobór barwnika, nadmierne owłosienie, rozstępy, zmiany trądzikopodobne i zanik skóry występują z nieznaną częstością ()¹. Podczas miejscowego stosowania kortykosteroidów obserwowano też suchość skóry, podrażnienie skóry, zapalenie skóry, zapalenie skóry wokół ust, macerację skóry, potówki i teleangiektazje².

Świąd

Świąd w miejscu stosowania występuje bardzo rzadko ()³.

Reakcje i ból w miejscu stosowania

Ból w miejscu stosowania oraz inne reakcje w miejscu stosowania występują z nieznaną częstością (), a uczucie pieczenia bardzo rzadko ()¹.

Parestezje

Parestezje występują z nieznaną częstością ()².

Zakażenia skóry

Zakażenia i czyrak występują z nieznaną częstością (), a zapalenie mieszków włosowych bardzo rzadko ()³.

Zaburzenia widzenia

Nieostre widzenie występuje z nieznaną częstością ()¹.

⚠ Ogólnoustrojowe działanie kortykosteroidu

Po zastosowaniu na dużą powierzchnię skóry lub przez dłuższy czas, zwłaszcza pod opatrunkiem okluzyjnym, mometazon wchłania się do krążenia ogólnego. U dzieci, ze względu na większy niż u dorosłych stosunek powierzchni ciała do masy, istnieje większe prawdopodobieństwo wywołanych ogólnoustrojowym działaniem kortykosteroidu zaburzeń czynności osi podwzgórze–przysadka–nadnercza i zespołu Cushinga. Wszystkie działania niepożądane występujące po kortykosteroidach o działaniu ogólnym, w tym zahamowanie czynności kory nadnerczy, mogą wystąpić także po miejscowym zastosowaniu, szczególnie u dzieci i niemowląt, u których dodatkowo mogą pojawić się zaburzenia wzrostu i rozwoju².

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a mometazon na skórze

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych w czasie ciąży leczenie mometazonem na skórę powinno być prowadzone wyłącznie na polecenie lekarza, przy unikaniu nakładania produktu na dużą powierzchnię ciała i przez dłuższy czas. Nie ma wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania w ciąży u ludzi, a miejscowe podawanie kortykosteroidów ciężarnym zwierzętom może powodować nieprawidłowości rozwoju płodowego, w tym rozszczep podniebienia i wewnątrzmaciczne opóźnienie wzrastania płodu. Mometazon i inne kortykosteroidy podawane miejscowo należy stosować u kobiet w ciąży tylko wtedy, gdy potencjalne korzyści uzasadniają ryzyko dla matki lub płodu, uwzględniając prawdopodobieństwo ograniczenia wzrostu płodowego wskutek przeniknięcia glikokortykosteroidu przez barierę łożyska¹.

Karmienie piersią a mometazon na skórze

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie wiadomo, czy miejscowo podawane kortykosteroidy wchłaniają się przez skórę w stopniu pozwalającym na przenikanie do mleka kobiet karmiących piersią. W okresie karmienia piersią leczenie mometazonem na skórę powinno być prowadzone wyłącznie na polecenie lekarza, z unikaniem nakładania na dużą powierzchnię ciała i przez dłuższy czas, a produkt należy podawać matce karmiącej tylko po starannym rozważeniu stosunku ryzyka i korzyści. Jeśli wskazane jest stosowanie większych dawek lub długotrwała terapia, należy przerwać karmienie piersią².

Produkty handlowe z mometazonem na skórę

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Elocom	krem 1 mg/g	Rp
Elocom	maść 1 mg/g	Rp
Elocom	płyn na skórę 1 mg/g	Rp