Lactobacillus acidophilus NCFM
Redakcja portalu · publikacja 11.09.2026
Lactobacillus acidophilus NCFM – infekcje u dzieci, wzdęcia, biegunka poantybiotykowa, dawki w CFU i status oświadczeń EFSA. Krytyczny przegląd (EBM).
Lactobacillus acidophilus NCFM to bakteria kwasu mlekowego sprzedawana jako probiotyk w Stanach Zjednoczonych od połowy lat siedemdziesiątych, dostępna w mleku, jogurcie, preparatach dla małych dzieci i suplementach diety1. Jest jednym z najczęściej spotykanych oznaczonych szczepów L. acidophilus w preparatach aptecznych, a o tym, jak czytać jego dowody, decyduje sposób badania. Sam szczep podawano tylko w trzech badaniach u ludzi, a jedyne z nich, które miało zarazem punkt końcowy kliniczny i grupę placebo, dotyczyło infekcji dróg oddechowych u dzieci. Wszystkie pozostałe punkty końcowe kliniczne pochodzą z preparatów, w których obok NCFM podawano od jednego do czterech innych szczepów, czasem razem z prebiotykiem, więc udziału samego szczepu nie da się z nich wydzielić.
Synonimy i nazewnictwo NCFM
Oznaczenie szczepu pochodzi od laboratorium, w którym go wyodrębniono (North Carolina Food Microbiology), a numer depozytu w amerykańskiej kolekcji szczepów to ATCC 7003962. Taksonomicznie jest to szczep Lactobacillus acidophilus typu A1, potwierdzony metodami fenotypowymi i genotypowymi1. Przy podziale rodzaju Lactobacillus w 2020 roku gatunek acidophilus zachował dotychczasową nazwę rodzajową, w odróżnieniu od gatunków przeniesionych do rodzajów Lacticaseibacillus czy Limosilactobacillus, więc zapis Lactobacillus acidophilus jest aktualny, a nie historyczny. Na etykietach spotyka się formy „L. acidophilus NCFM”, „NCFM®” oraz nazwy handlowe preparatów złożonych, w których szczep występuje. Najczęściej badany z nich to HOWARU Restore, czyli NCFM z Lactobacillus paracasei Lpc-37 oraz Bifidobacterium animalis subsp. lactis Bl-04 i Bi-073.
Tożsamość szczepu jest weryfikowalna i stabilna w czasie, co przy probiotykach nie jest oczywiste. W porównawczej analizie 114 publicznie dostępnych genomów L. acidophilus wraz z 21 wariantami pochodnymi NCFM nie znaleziono ani rearanżacji, ani inwersji genomowych, a warianty sekwencjonowane w różnych momentach i na różnych platformach różniły się pojedynczymi polimorfizmami albo nie różniły się wcale. Ta sama praca odnotowuje jednak błędne złożenia w części opublikowanych genomów tego gatunku, więc porównania oparte na bazach publicznych wymagają ostrożności4.
Dowodów klinicznych nie przenosi się z gatunku na szczep. Metaanaliza 228 badań, w której skuteczność probiotyków rozpisano według szczepu i według wskazania, wykazała swoistość zarazem szczepową i chorobową, a przeglądy łączące różne probiotyki w jedną kategorię uznała za prowadzące do mylących wniosków5. Tę samą zasadę zapisuje wprost stanowisko Europejskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci (ESPGHAN), które formułuje zalecenia wyłącznie wtedy, gdy dla dobrze zdefiniowanego szczepu dostępne są co najmniej dwa randomizowane badania kontrolowane (RCT = randomizowane badanie kontrolowane)6.
Na opakowaniu suplementu z L. acidophilus oznaczenie szczepu bywa pominięte, a wtedy wyniki opisane niżej do tego produktu się nie odnoszą. Metaanaliza 228 badań wykazała, że skuteczność probiotyku jest swoista szczepowo i chorobowo, więc dane zebrane dla NCFM nie dotyczą innych szczepów tego samego gatunku5.
Działanie NCFM
Genom szczepu jest opisany w całości. Liczy 1 993 564 nukleotydy, nie zawiera plazmidów i koduje 1864 przewidywane otwarte ramki odczytu przy zawartości par guanina-cytozyna 34,71%. Znaleziono w nim białka wiążące śluz i fibronektynę, wskazywane jako podstawa przylegania do ludzkich komórek jelitowych, locus bakteriocyny lactacyny B oraz zestawy genów transportu fruktooligosacharydów i rafinozy. Locus 32 niemal identycznych powtórzeń o długości 29 par zasad autorzy wskazali jako możliwą sygnaturę molekularną tego organizmu7. To dane genomowe: mówią o wyposażeniu bakterii, nie o efekcie u pacjenta.
Najlepiej opisaną cechą powierzchni komórki jest białko warstwy S. NCFM przylega do niedojrzałych komórek dendrytycznych i wiąże ich receptor DC-SIGN, a ligandem jest białko SlpA, bo mutant pozbawiony SlpA wiązał ten receptor znacznie słabiej. Szczep macierzysty pobudzał wydzielanie interleukiny 10 przy niskiej produkcji interleukiny 12p70, natomiast wariant z dominującą ekspresją drugiego białka warstwy S pobudzał wydzielanie cytokin prozapalnych, w tym interleukiny 12p70, czynnika martwicy nowotworów alfa i interleukiny 1β8. Jest to praca na liniach komórkowych, a jej wniosek dla praktyki brzmi odwrotnie niż intuicja marketingowa: profil immunologiczny bakterii przestawia jedno białko powierzchniowe, więc nie da się go przypisać gatunkowi.
Izolowane białko warstwy S w stężeniu od 50 do 100 µg/ml poprawiało po sześciu godzinach integralność i szczelność monowarstwy komórek Caco-2 uszkodzonej czynnikiem martwicy nowotworów alfa, odtwarzało ekspresję białek ZO-1 i okludyny, zmniejszało wydzielanie interleukiny 8 najwyżej o 47,8% i hamowało przemieszczanie podjednostki p65 czynnika transkrypcyjnego NF-κB do jądra komórkowego9. Badanie dotyczy oczyszczonego białka w warunkach laboratoryjnych, nie żywego szczepu podanego doustnie.
Szczep przechodzi przez przewód pokarmowy żywy1. Po interwencji liczba L. acidophilus w kale rosła istotnie10, a w badaniu u mężczyzn z prawidłową albo upośledzoną tolerancją glukozy szczep wykryto w kale u 75% osób przyjmujących preparat11. Przeżywalność nie znaczy jednak przebudowy mikrobioty. U dzieci podanie NCFM nie zmieniło składu ani różnorodności głównych populacji bakteryjnych kału10, a w skrzyżowanym badaniu u 18 zdrowych ochotników synbiotyk z NCFM w dawce 1 miliarda jednostek tworzących kolonie (CFU) i 5 g cellobiozy, podawany przez 3 tygodnie, zwiększył liczebność rodzaju Lactobacillus oraz rodzajów Bifidobacterium, Collinsella i Eubacterium, zmniejszył liczebność rodzaju Dialister i nie wpłynął na różnorodność mikrobioty. Wzrosło przy tym stężenie rozgałęzionych kwasów tłuszczowych, a nie krótkołańcuchowych, co autorzy odnotowali jako wynik nieoczekiwany12.
Wyposażenie metaboliczne tłumaczy, dlaczego szczep bywa łączony z prebiotykiem. Analiza transkryptomu przy 11 potencjalnych prebiotykach pokazała, że NCFM uruchamia odmienne systemy transportu w zależności od cukru: dwucukry i trójcukry indukowały głównie systemy fosfotransferazowe, rafinoza, polidekstroza i stachioza transportery ABC, a laktitol i galaktooligosacharydy jeden transporter z rodziny GPH13.
Mechanizm najlepiej opisany u ludzi dotyczy receptora opioidowego μ. W badaniu z randomizacją u 20 kobiet z bólem brzucha o nasileniu łagodnym do umiarkowanego, przyjmujących przez 21 dni sam NCFM albo NCFM z B. lactis Bi-07 w łącznej dawce 2 × 10¹⁰ CFU dwa razy na dobę, sam szczep zwiększał ekspresję receptora opioidowego μ w błonie śluzowej jelita grubego wraz z jego sygnalizacją, a ekspresja receptora kannabinoidowego CB2 malała. Połączenie dwóch szczepów tego nie robiło14. Praca ma dwa ograniczenia, które autorzy wskazują sami: oba ramiona były czynne, więc nie ma porównania z placebo, a liczebność była za mała na wnioski o objawach. Warto przy tym zauważyć, że mechanizm i produkt się tu rozjeżdżają, bo receptor indukował sam NCFM, a korzyść we wzdęciach opisano dla preparatu dwuszczepowego15.
Skuteczność kliniczna NCFM
Czy stosowanie NCFM zmniejsza liczbę infekcji dróg oddechowych u dzieci?
To jedyne wskazanie, w którym sam NCFM badano w dużym badaniu z randomizacją i w którym ramię jednoszczepowe rozdzielono od dwuszczepowego. W badaniu podwójnie zaślepionym kontrolowanym placebo u 326 zdrowych dzieci w wieku od 3 do 5 lat, przyjmujących przez 6 miesięcy dwa razy na dobę sam NCFM (110 dzieci), NCFM z Bifidobacterium animalis subsp. lactis Bi-07 (112 dzieci) albo placebo (104 dzieci), częstość gorączki była mniejsza o 53,0% w ramieniu jednoszczepowym i o 72,7% w dwuszczepowym, a częstość kaszlu odpowiednio o 41,4% i 62,1%. Katar występował rzadziej tylko w ramieniu dwuszczepowym, o 58,8%, a w ramieniu samego NCFM różnicy wobec placebo nie wykazano. Czas trwania objawów skrócił się o 32% przy samym szczepie i o 48% przy połączeniu, częstość przepisania antybiotyku była mniejsza o 68,4% i 84,2%, a liczba dni nieobecności w placówce opieki o 31,8% i 27,7%16.
Dwie rzeczy każą ostrożnie czytać już samo to badanie. Wniosek pracy wymienia katar wśród objawów, na które probiotyk zadziałał, choć w ramieniu samego NCFM ten punkt końcowy wypadł nieistotnie, czyli podsumowanie jest szersze niż własne liczby badania. Pierwszy autor był przy tym pracownikiem producenta szczepu.
Rozstrzygające jest jednak to, co pokazało badanie niezależnego ośrodka. W badaniu z randomizacją, podwójnie zaślepionym i kontrolowanym placebo u 465 zdrowych, aktywnych fizycznie dorosłych, w którym jedno ramię otrzymywało NCFM z Bi-07 w dawce 5 × 10⁹ CFU każdego szczepu na dobę, a drugie sam szczep Bl-04 w dawce 2,0 × 10⁹ CFU, ryzyka infekcji górnych dróg oddechowych nie zmniejszyła kombinacja z NCFM, bo dane dopuszczały tam zarówno zmniejszenie ryzyka o blisko dwie piąte, jak i jego wzrost o niemal jedną dziesiątą (współczynnik hazardu 0,81). Zmniejszył je natomiast szczep Bl-04, o około jedną czwartą (współczynnik hazardu 0,73), i tylko jego autorzy wskazali we wniosku17. Grupa przyjmująca NCFM z Bi-07 była przy tym aktywniejsza fizycznie od grupy placebo, co samo w sobie zaburza porównanie.
Rozbieżności między tymi dwoma badaniami nie da się rozstrzygnąć dostępnymi danymi. W grze są dwa wyjaśnienia: różnica populacji, czyli dzieci w wieku 3–5 lat wobec aktywnych dorosłych, albo brak realnego efektu w badaniu u dzieci. Drugiego badania z randomizacją nad samym NCFM w tym wskazaniu w PubMed nie ma, więc próg dwóch RCT na szczep, od którego ESPGHAN formułuje zalecenia, nie jest spełniony6. Wniosek dla apteki: obiecywanie mniejszej liczby infekcji nie ma pokrycia w całości dowodów.
Czy stosowanie NCFM łagodzi wzdęcia w czynnościowych zaburzeniach jelit?
Dane sugerują korzyść, tylko że dotyczy ona preparatu dwuszczepowego i punktu końcowego drugorzędowego. W badaniu podwójnie zaślepionym kontrolowanym placebo u 60 osób z czynnościowymi zaburzeniami jelit bez zaparcia (31 osób w grupie probiotyku, 29 w grupie placebo), przyjmujących przez 8 tygodni NCFM z B. lactis Bi-07 w dawce 2 × 10¹¹ CFU na dobę, nasilenie wzdęć w 4. tygodniu było mniejsze niż w grupie placebo, 4,10 wobec 6,17 w skali objawów. W 8. tygodniu różnica samej punktacji nie osiągnęła istotności, 4,26 wobec 5,84, choć zmiana nasilenia względem wartości początkowej pozostała istotna. W podgrupie 33 osób z zespołem jelita drażliwego wynik był podobny15.
Pierwszorzędowymi punktami końcowymi były jednak ogólna ulga w objawach i zadowolenie z leczenia, a nie wzdęcia, i praca nie podaje, żeby którykolwiek z nich osiągnięto. Do tego dochodzi mała próba, współautorstwo pracownika producenta i preparat złożony z dwóch szczepów. Wniosku o samym NCFM z tego badania wyprowadzić nie można, a wskazuje na to również badanie mechanistyczne, w którym efekt na receptor opioidowy dawał pojedynczy szczep, a nie ta sama kombinacja14.
Czy stosowanie NCFM zapobiega biegunce poantybiotykowej?
Najmocniejszy wynik w tym wskazaniu dotyczy preparatu czteroszczepowego, w którym NCFM jest jednym ze składników. W badaniu z randomizacją u 503 dorosłych chorych hospitalizowanych i wymagających antybiotykoterapii, otrzymujących mieszankę NCFM oraz szczepów Lpc-37, Bl-04 i Bi-07 w dawce 1,70 × 10¹⁰ CFU (168 osób), w dawce 4,17 × 10⁹ CFU (168 osób) albo placebo (167 osób) do 7 dni po ostatniej dawce antybiotyku, biegunka poantybiotykowa wystąpiła u 12,5%, 19,6% i 24,6% chorych, czyli przy dawce wyższej rzadziej o 12 punktów procentowych niż na placebo. Biegunkę związaną z Clostridioides difficile odnotowano u 1,8% chorych w obu grupach probiotyku i u 4,8% na placebo. Gorączka, ból brzucha i wzdęcia występowały tym rzadziej, im wyższa była dawka18.
Zależność od dawki jest tu opisana liczbowo, nie deklaratywnie: biegunka poantybiotykowa wystąpiła u 12,5% chorych przy dawce 1,70 × 10¹⁰ CFU, u 19,6% przy 4,17 × 10⁹ CFU i u 24,6% na placebo18.
Ograniczenia są istotne. Badanie prowadzono w jednym szpitalu w Chinach, a jego współautorami są pracownicy producenta preparatu. Podana dawka dotyczy mieszanki czterech szczepów w równych liczbach, więc na NCFM przypada jedna czwarta liczby komórek, a wkładu pojedynczego szczepu nie da się wydzielić. Grupa robocza ESPGHAN, rozważając profilaktykę biegunki poantybiotykowej u dziecka z czynnikami ryzyka, wskazuje LGG albo Saccharomyces boulardii, a nie NCFM ani preparaty go zawierające19.
Czy stosowanie NCFM skraca ostrą biegunkę u dzieci?
Jedyne badanie w tym wskazaniu było otwarte i bez placebo, więc jego dodatni wynik trzeba czytać z tym zastrzeżeniem. W wieloośrodkowym badaniu z randomizacją u 194 hospitalizowanych dzieci w wieku od roku do 3 lat z ostrą biegunką wodnistą, w którym grupa badana (96 dzieci) otrzymywała do leczenia konwencjonalnego preparat trzech szczepów (Bi-07, HN001 i NCFM), a grupa kontrolna (98 dzieci) samo leczenie konwencjonalne, poprawę odnotowano u 96,9% dzieci wobec 79,6% w grupie kontrolnej. Średni czas trwania biegunki był krótszy o 22,5 godziny, a pobyt w szpitalu o 1,2 dnia. Zaparcie po leczeniu wystąpiło u 3,1% dzieci w grupie badanej i u 13,3% w kontrolnej20.
Ograniczenia są tu poważniejsze niż w poprzednich sekcjach. Badanie było otwarte, a grupa kontrolna nie otrzymywała placebo, tylko samo leczenie konwencjonalne, więc efektu oczekiwania rodzica i badacza nic nie kontrolowało. Preparat zawierał trzy szczepy, praca nie podaje dawki w CFU, a dwóch współautorów reprezentuje producenta. Ani dawki, ani wielkości efektu nie da się więc przenieść na preparat wydawany w aptece.
Czy stosowanie NCFM zapobiega biegunce po chemioterapii?
Korzyści nie wykazano, ale badanie było za małe, żeby ją wykluczyć. W badaniu z randomizacją, podwójnie zaślepionym i kontrolowanym placebo u 28 chorych na nowotwór przewodu pokarmowego, otrzymujących przez 90 dni raz na dobę 20 miliardów CFU mieszanki pięciu szczepów z NCFM albo placebo, biegunka stopnia 2 lub 3 wystąpiła u 44,44% chorych przyjmujących probiotyk i u 55,56% na placebo, a całkowita częstość biegunki u 64,29% i 71,43%. Żadna z tych różnic nie była istotna, a mediana liczby epizodów wyniosła 8 wobec 921. Przy 28 uczestnikach jest to brak wykazanej korzyści, nie wykazany brak korzyści, i tak należy tę pracę przedstawiać.
Czy stosowanie NCFM pomaga w zakażeniu Clostridioides difficile?
Rozstrzygających danych nie ma, a jedyne badanie u chorych było pilotażem. W badaniu z randomizacją u 33 dorosłych z pierwszym epizodem zakażenia C. difficile o nasileniu łagodnym do umiarkowanego, otrzymujących przez 28 dni raz na dobę czteroszczepowy preparat z NCFM albo placebo jako dodatek do leczenia standardowego, czas trwania biegunki wyniósł 0,0 wobec 1,0 dnia, łączna liczba dni z biegunką 3,5 wobec 12,0, a częstość dni z biegunką 0,1 wobec 0,3. Częstość nawrotu zakażenia i poprawa czynnościowa nie różniły się między grupami, a autorzy sami określili pracę jako pilotaż wymagający potwierdzenia w większym badaniu22.
Osobno warto wiedzieć, co w tym zakażeniu wyszło w modelu laboratoryjnym preparatu z prebiotykiem, bo badanie u chorych prebiotyku nie zawierało. W symulacji jelita grubego zakażonego C. difficile największe zmiany składu mikrobioty dawała polidekstroza, a liczebność jednostki taksonomicznej odpowiadającej C. difficile zmniejszyła się istotnie przy 4% polidekstrozy zarówno wobec kontroli, jak i wobec obu badanych laktobacyli. Średnia liczba C. difficile zmalała, ale bez istotności statystycznej23. Efekt należał więc do prebiotyku, nie do NCFM.
Czy stosowanie NCFM skraca czas pasażu jelitowego w zaparciu?
Jedyne badanie w tym wskazaniu oceniało interwencję złożoną z trzech składników. U osób z przewlekłym zaparciem, przyjmujących przez 14 dni 180 ml jogurtu z polidekstrozą, NCFM i B. lactis HN019 albo sam jogurt, punktacja Agachana obniżyła się w obu grupach, a czas pasażu okrężniczego po dwóch tygodniach był krótszy w grupie badanej2. Preparat zawierał prebiotyk i dwa szczepy, więc pytanie o rolę NCFM zostaje bez odpowiedzi, a wobec wyniku modelu laboratoryjnego z polidekstrozą23 przypisanie efektu bakteriom byłoby nadinterpretacją. Mała próba i dwutygodniowa obserwacja dodatkowo osłabiają wniosek.
Czy stosowanie NCFM zmniejsza dolegliwości po kolonoskopii?
Wynik jest dodatni w jednym z trzech punktów końcowych i pochodzi z badania z dużą utratą obserwacji. W badaniu z randomizacją, w którym po kolonoskopii 320 chorych otrzymywało kapsułki z NCFM i B. lactis Bi-07 albo placebo, a do analizy weszło 133 osoby w grupie probiotyku i 126 w grupie placebo, liczba dni z bólem brzucha wyniosła 1,99 wobec 2,78. Czasu do powrotu prawidłowego rytmu wypróżnień ani wzdęć to nie dotyczyło. W analizie podgrupy osób, które miały ból brzucha już przed badaniem, liczba dni z bólem wyniosła 2,16 wobec 4,0824. Utrata blisko jednej piątej randomizowanych, wynik ograniczony do jednego punktu końcowego i korzyść oparta na analizie podgrupy każą traktować to jako przesłankę, nie dowód.
Czy stosowanie NCFM poprawia wrażliwość na insulinę?
Jest na to jedno małe badanie z punktem końcowym zastępczym, a hipotezy o mechanizmie przeciwzapalnym ono nie potwierdziło. W badaniu podwójnie zaślepionym z randomizacją u 45 mężczyzn z cukrzycą typu 2, upośledzoną albo prawidłową tolerancją glukozy, przyjmujących przez 4 tygodnie sam NCFM albo placebo, wrażliwość na insulinę oceniana klamrą hiperinsulinemiczną normoglikemiczną utrzymała się w grupie probiotyku, a w grupie placebo zmalała. Wyjściowe wskaźniki stanu zapalnego oraz odpowiedź zapalna wywołana wstrzyknięciem lipopolisacharydu Escherichia coli pozostały bez zmian11.
Wynik opisano jako zachowanie wrażliwości na insulinę wobec jej pogorszenia na placebo, a nie jako poprawę, i dotyczy on parametru laboratoryjnego, nie punktu końcowego istotnego dla chorego. Próba obejmowała wyłącznie mężczyzn, a obserwacja trwała 4 tygodnie. Wniosku o wpływie na przebieg cukrzycy z tego badania nie wolno formułować.
Czy stosowanie NCFM pomaga po operacji bariatrycznej?
Dane nie pozwalają na wniosek, bo porównania są wewnątrzgrupowe. W badaniu z randomizacją kontrolowanym placebo u chorych po wyłączeniu żołądkowym metodą Roux-en-Y, otrzymujących przez 3 miesiące od 7. dnia po zabiegu NCFM z B. lactis Bi-07 albo placebo, stężenie 25-hydroksywitaminy D wzrosło w obu grupach, a istotność osiągnęło tylko w grupie probiotyku. Stężenie triglicerydów zmalało istotnie również tylko w grupie probiotyku, natomiast wskaźniki antropometryczne i profil glikemiczny poprawiły się w obu grupach25.
Sformułowanie „istotne tylko w grupie probiotyku” nie jest różnicą między grupami, a właśnie takiej różnicy praca nie podaje. Nie podaje też liczby uczestników, więc siły badania nie da się ocenić. Przewagi preparatu nad placebo w tym wskazaniu nie wykazano.
Czy stosowanie NCFM łagodzi atopowe zapalenie skóry u dzieci?
Korzyści klinicznej nie wykazano, bo badanie miało punkty końcowe mikrobiologiczne. W badaniu z randomizacją u 50 małych dzieci z atopowym zapaleniem skóry, przyjmujących NCFM, B. lactis Bi-07 albo placebo, liczba obu szczepów w kale wzrosła istotnie, co potwierdza ich przeżycie w przewodzie pokarmowym, natomiast skład i różnorodność głównych populacji bakteryjnych kału pozostały bez zmian. Poprawa nasilenia wyprysku w skali SCORAD korelowała dodatnio z liczebnością Bifidobacterium i odwrotnie z liczebnością grupy Lactobacillus, ale zależność ta dotyczyła całej badanej grupy i autorzy nie przypisali jej przyjmowaniu probiotyku10.
Czy stosowanie NCFM pomaga w nietolerancji laktozy?
To wskazanie, na które preparaty z L. acidophilus są sprzedawane najczęściej, a dowodów dla tego szczepu praktycznie nie ma. Przeglądowe omówienie właściwości NCFM formułuje ostrożnie, że przy odpowiednio wysokim spożyciu dobowym szczep może ułatwiać trawienie laktozy u osób z jej nietolerancją, i w tym samym podsumowaniu wskazuje potrzebę dalszej weryfikacji właściwości probiotycznych NCFM u ludzi oraz wyjaśnienia mechanizmów jego działania1. Badania z randomizacją nad tym szczepem w nietolerancji laktozy w PubMed nie ma, więc twierdzenie o ułatwianiu trawienia laktozy pozostaje przesłanką sprzed ponad dwóch dekad, nie wynikiem klinicznym.
Czy stosowanie NCFM wspiera eradykację Helicobacter pylori?
Badania klinicznego nad tym szczepem w zakażeniu Helicobacter pylori w PubMed nie ma, a dostępne prace dotyczą linii komórkowych i modelu mysiego. Stanowisko ESPGHAN formułuje zalecenia dotyczące probiotyków w zakażeniu H. pylori, ale wyłącznie dla szczepów mających co najmniej dwa badania z randomizacją u chorych, a NCFM do nich nie należy6.
Co syntezy i wytyczne mówią o skuteczności NCFM?
Przeglądu Cochrane ani metaanalizy poświęconej temu szczepowi nie ma: zapytanie o NCFM z filtrem typu publikacji „metaanaliza lub przegląd systematyczny” zwraca w PubMed zero pozycji. Próg, od którego towarzystwa naukowe formułują zalecenia szczepowe, nie jest dla NCFM spełniony w żadnym z wymienionych wskazań: poza infekcjami dróg oddechowych u dzieci każde badanie kliniczne dotyczyło preparatu złożonego, a i tam badanie było jedno. Stanowisko ESPGHAN wymaga co najmniej dwóch badań z randomizacją nad dobrze zdefiniowanym szczepem i wprost odradza stosowanie probiotyków bez udokumentowanej korzyści zdrowotnej6. W profilaktyce biegunki poantybiotykowej u dzieci grupa robocza tego towarzystwa wskazuje LGG albo S. boulardii, a w profilaktyce biegunki związanej z C. difficile sugeruje S. boulardii19.
Nie znaleziono także badań klinicznych nad tym szczepem w dolegliwościach ginekologicznych, w tym w nawracającej kandydozie pochwy i sromu, mimo że L. acidophilus jest w tych wskazaniach szeroko sprzedawany.
Oświadczenia zdrowotne EFSA dla NCFM
Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) nie dopuścił żadnego oświadczenia zdrowotnego dla probiotyków, w tym dla Lactobacillus acidophilus NCFM. W Unii Europejskiej samo słowo „probiotyk” na opakowaniu jest traktowane jako niedozwolone oświadczenie zdrowotne, bo sugeruje korzystny wpływ na zdrowie26. Znaczy to, że opisanych wyżej wyników badań nie wolno przedstawiać pacjentowi ani w reklamie jako korzyści potwierdzonych przez EFSA.
Reżim oświadczeń zdrowotnych to inny porządek niż zalecenia towarzystw naukowych, ale dla tego szczepu oba wypadają podobnie: nie ma ani dopuszczonego oświadczenia, ani zalecenia szczepowego6,19.
Dla NCFM nie ustala się referencyjnych wartości spożycia ani górnego tolerowanego poziomu spożycia, bo nie jest on składnikiem odżywczym. Nie obejmują go też polskie normy żywienia, które podają wartości dla składników odżywczych, a bakterie z rodzaju Lactobacillus wymieniają wyłącznie przy omówieniu prebiotyków.
Bezpieczeństwo stosowania NCFM
Dokumentacja bezpieczeństwa tego szczepu jest w większości przedkliniczna, ale spójna. W ocenie obejmującej NCFM, szczep Lpc-37 oraz szczepy Bl-04 i Bi-07 wraz z ich mieszanką zbadano oporność na antybiotyki metodą mikrorozcieńczeń w podłożu płynnym, geny toksyn metodą łańcuchowej reakcji polimerazy oraz przez przegląd genomu, a także toksyczność ostrą po podaniu doustnym szczurom. Progu regulacyjnego oporności nie przekroczył żaden szczep poza Bl-04, u którego wykryto gen tetW wykazany wcześniej jako nieprzenoszalny, a więc nie dotyczy to NCFM. W żadnym z genomów nie znaleziono znanych genów toksyn bakteryjnych szkodliwych dla organizmu gospodarza, a badania na szczurach nie wykazały objawów toksyczności ostrej3.
W badaniach klinicznych preparaty z NCFM były dobrze tolerowane, a sześciomiesięczne podawanie dzieciom w wieku od 3 do 5 lat autorzy określili jako bezpieczne16. Żadne z tych badań nie miało jednak liczebności pozwalającej wykryć zdarzenia rzadkie, bo największe objęło 503 chorych18, a pozostałe od 18 do 326 osób, a w badaniu po operacji bariatrycznej liczebności w ogóle nie podano.
Grupy, w których o zastosowaniu żywej bakterii probiotycznej rozstrzyga lekarz, a nie samodzielny wybór pacjenta, to chorzy z niedoborem odporności, chorzy z cewnikiem naczyniowym centralnym, wcześniaki i noworodki oraz osoby po rozległych zabiegach na przewodzie pokarmowym. Dla NCFM nie znaleziono ani badań, ani opisów przypadków w tych populacjach, więc ostrożność wynika tu z zasady ogólnej dotyczącej podawania żywych bakterii, a nie z danych o tym szczepie. Najbliżej populacji obciążonej sięga badanie u 28 chorych na nowotwór przewodu pokarmowego w trakcie chemioterapii, w którym nie stwierdzono zakażeń związanych z podawanymi szczepami21, ale przy takiej liczebności jest to obserwacja, a nie podstawa do zapewnień. Brak opisanych zdarzeń w grupie, której nie badano, nie jest dowodem bezpieczeństwa.
Interakcje NCFM
Antybiotyki + NCFM
NCFM jest bakterią, więc antybiotyk działa na niego bezpośrednio, ale przy jednoczesnym przyjmowaniu szczep i tak dociera do jelita grubego. W analizie próbek kału pochodzących z badania nad biegunką poantybiotykową, w którym podawano mieszankę NCFM oraz szczepów Lpc-37, Bi-07 i Bl-04, wykrywalność wszystkich czterech szczepów istotnie wzrosła między dniem zlecenia antybiotyku a ostatnim dniem jego przyjmowania i wróciła do wartości wyjściowych po zakończeniu podawania preparatu. Liczba osób z wykrywalnym szczepem była większa niż na placebo dla Lpc-37, Bi-07 i Bl-04, a więc nie dla NCFM. Autorzy podsumowali, że każdy z czterech szczepów daje się wykryć w kale chorych i jednoczesna antybiotykoterapia tego nie znosi27.
Odzysk w kale nie jest jednak miarą skuteczności. Praktyczne znaczenie ma natomiast schemat z badania dawkowo-odpowiedziowego, w którym preparat podawano od rozpoczęcia antybiotykoterapii do 7 dni po ostatniej dawce antybiotyku18, bo tylko taki schemat ma pokrycie w badaniu, a nie rozpoczynanie probiotyku po zakończeniu kuracji.
Prebiotyki + NCFM
Łączenie NCFM z prebiotykiem ma podstawę w metabolizmie szczepu, który dla różnych oligosacharydów uruchamia różne systemy transportu13, ale w badaniach u ludzi nie daje się oddzielić od działania samego prebiotyku. W skrzyżowanym badaniu u zdrowych ochotników synbiotyk z cellobiozą zwiększył liczebność laktobacyli i bifidobakterii bez zmiany różnorodności mikrobioty12, w badaniu nad zaparciem interwencja zawierała polidekstrozę i drugi szczep2, a w modelu laboratoryjnym zakażenia C. difficile zmiany przypisano polidekstrozie, nie laktobacylom23. Wniosek dla wydającego jest prosty: liczba szczepów i obecność prebiotyku zmieniają produkt na tyle, że dowody z preparatu złożonego nie dotyczą preparatu z samym NCFM ani odwrotnie.
Dawkowanie NCFM
| Dawka | Wskazanie | Uwagi |
|---|---|---|
| 1,70 × 10¹⁰ CFU na dobę (17 mld) | profilaktyka biegunki poantybiotykowej u dorosłych | dawka mieszanki czterech szczepów, nie samego NCFM, podawana od rozpoczęcia antybiotykoterapii do 7 dni po ostatniej dawce antybiotyku, przy dawce 4,17 × 10⁹ CFU częstość biegunki była wyższa18 |
| 2 × 10¹¹ CFU na dobę (200 mld) | wzdęcia w czynnościowych zaburzeniach jelit | dawka preparatu dwuszczepowego z B. lactis Bi-07 przez 8 tygodni, korzyść dotyczyła punktu końcowego drugorzędowego15 |
| 2 × 10¹⁰ CFU dwa razy na dobę (20 mld) | badanie mechanizmu u osób z bólem brzucha | schemat 21-dniowy, bez ramienia placebo i o zbyt małej liczebności na wnioski o objawach14 |
| 1 miliard CFU na dobę z 5 g cellobiozy | zmiany składu mikrobioty u osób zdrowych | 3 tygodnie, wyłącznie punkty końcowe mikrobiologiczne12 |
| dawka nieujawniona | profilaktyka infekcji dróg oddechowych u dzieci w wieku 3–5 lat | jedyne badanie samego szczepu, podawanie dwa razy na dobę przez 6 miesięcy, liczby CFU praca nie podaje16 |
| 5 × 10⁹ CFU NCFM z 5 × 10⁹ CFU Bi-07 na dobę | profilaktyka infekcji górnych dróg oddechowych u dorosłych | ta dawka preparatu dwuszczepowego ryzyka infekcji nie zmniejszyła17 |
| 20 mld CFU mieszanki pięciu szczepów na dobę | profilaktyka biegunki po chemioterapii | 90 dni, korzyści nie wykazano przy 28 uczestnikach21 |
| dawka nieujawniona | ostra biegunka u dzieci w wieku 1–3 lat | preparat trójszczepowy, badanie otwarte bez placebo, liczby CFU praca nie podaje20 |
Badania nad NCFM obejmują dawki od 1 miliarda do 200 miliardów CFU na dobę, przy czym najwyższą zastosowano w preparacie dwuszczepowym, a jedyne porównanie dwóch dawek dotyczyło mieszanki czterech szczepów18. Liczba CFU nie jest więc głównym kryterium wyboru preparatu, bo żadne badanie nie porównywało dawek samego NCFM. Rozstrzyga to, czy opakowanie podaje oznaczenie szczepu i czy skład odpowiada preparatowi użytemu w badaniu.
Postacie NCFM
Szczep jest dostępny jako kapsułki i proszek, a także jako składnik mleka, jogurtu i preparatów mlecznych dla małych dzieci1. W badaniach klinicznych stosowano zarówno kapsułki24, jak i jogurt2 oraz preparaty podawane dzieciom dwa razy na dobę16. Różnic skuteczności między postaciami nie badano, a wielkością porównywalną między preparatami jest liczba żywych jednostek tworzących kolonie w porcji dobowej na koniec okresu przydatności, nie w chwili produkcji.
Wątpliwości co do powtarzalności preparatu nie budzi tożsamość szczepu. Warianty NCFM sekwencjonowane w różnych momentach i na różnych platformach okazały się genomowo stabilne, bez rearanżacji i inwersji, a różnice sekwencji sprowadzały się do pojedynczych polimorfizmów albo do ich braku4. Budzi je natomiast skład: ten sam szczep jest sprzedawany pojedynczo, w połączeniu z jednym szczepem bifidobakterii i w mieszance czterech szczepów, a wyniki tych trzech preparatów nie są wymienne.
Źródła
- Sanders ME, Klaenhammer TR. Invited review: the scientific basis of Lactobacillus acidophilus NCFM functionality as a probiotic. J Dairy Sci. 2001. [typ: przegląd narracyjny] PMID: 11233016 ↩↩↩↩↩
- Magro DO i wsp. Effect of yogurt containing polydextrose, Lactobacillus acidophilus NCFM and Bifidobacterium lactis HN019: a randomized, double-blind, controlled study in chronic constipation. Nutr J. 2014. [typ: RCT] PMID: 25056655 ↩↩↩↩
- Morovic W i wsp. Safety evaluation of HOWARU Restore (Lactobacillus acidophilus NCFM, Lactobacillus paracasei Lpc-37, Bifidobacterium animalis subsp. lactis Bl-04 and B. lactis Bi-07) for antibiotic resistance, genomic risk factors, and acute toxicity. Food Chem Toxicol. 2017. [typ: ocena bezpieczeństwa in vitro, in silico i na zwierzętach] PMID: 29080807 ↩↩
- Pan M i wsp. The curated Lactobacillus acidophilus NCFM genome provides insights into strain specificity and microevolution. BMC Genomics. 2025. [typ: porównawcza analiza genomiczna] PMID: 39754036 ↩↩
- McFarland LV i wsp. Strain-Specificity and Disease-Specificity of Probiotic Efficacy: A Systematic Review and Meta-Analysis. Front Med (Lausanne). 2018. [typ: metaanaliza] PMID: 29868585 ↩↩
- Szajewska H i wsp. Probiotics for the management of pediatric gastrointestinal disorders: position paper of the ESPGHAN Special Interest Group on Gut Microbiota and Modifications. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2023. [typ: stanowisko towarzystwa naukowego] PMID: 36219218 ↩↩↩↩↩
- Altermann E i wsp. Complete genome sequence of the probiotic lactic acid bacterium Lactobacillus acidophilus NCFM. Proc Natl Acad Sci U S A. 2005. [typ: badanie genomiczne] PMID: 15671160 ↩
- Konstantinov SR i wsp. S layer protein A of Lactobacillus acidophilus NCFM regulates immature dendritic cell and T cell functions. Proc Natl Acad Sci U S A. 2008. [typ: badanie in vitro] PMID: 19047644 ↩
- Wang H i wsp. Surface-layer protein from Lactobacillus acidophilus NCFM attenuates tumor necrosis factor-alpha-induced intestinal barrier dysfunction and inflammation. Int J Biol Macromol. 2019. [typ: badanie in vitro] PMID: 31185242 ↩
- Larsen N i wsp. Predominant genera of fecal microbiota in children with atopic dermatitis are not altered by intake of probiotic bacteria Lactobacillus acidophilus NCFM and Bifidobacterium animalis subsp. lactis Bi-07. FEMS Microbiol Ecol. 2011. [typ: RCT] PMID: 21204871 ↩↩↩
- Andreasen AS i wsp. Effects of Lactobacillus acidophilus NCFM on insulin sensitivity and the systemic inflammatory response in human subjects. Br J Nutr. 2010. [typ: RCT] PMID: 20815975 ↩↩
- van Zanten GC i wsp. Synbiotic Lactobacillus acidophilus NCFM and cellobiose does not affect human gut bacterial diversity but increases abundance of lactobacilli, bifidobacteria and branched-chain fatty acids: a randomized, double-blinded cross-over trial. FEMS Microbiol Ecol. 2014. [typ: RCT] PMID: 25098489 ↩↩↩
- Andersen JM i wsp. Transcriptional analysis of prebiotic uptake and catabolism by Lactobacillus acidophilus NCFM. PLoS One. 2012. [typ: badanie in vitro] PMID: 23028535 ↩↩
- Ringel-Kulka T i wsp. Lactobacillus acidophilus NCFM affects colonic mucosal opioid receptor expression in patients with functional abdominal pain – a randomised clinical study. Aliment Pharmacol Ther. 2014. [typ: RCT] PMID: 24853043 ↩↩↩
- Ringel-Kulka T i wsp. Probiotic bacteria Lactobacillus acidophilus NCFM and Bifidobacterium lactis Bi-07 versus placebo for the symptoms of bloating in patients with functional bowel disorders: a double-blind study. J Clin Gastroenterol. 2011. [typ: RCT] PMID: 21436726 ↩↩↩
- Leyer GJ i wsp. Probiotic effects on cold and influenza-like symptom incidence and duration in children. Pediatrics. 2009. [typ: RCT] PMID: 19651563 ↩↩↩↩
- West NP i wsp. Probiotic supplementation for respiratory and gastrointestinal illness symptoms in healthy physically active individuals. Clin Nutr. 2013. [typ: RCT] PMID: 24268677 ↩↩
- Ouwehand AC i wsp. Probiotics reduce symptoms of antibiotic use in a hospital setting: a randomized dose response study. Vaccine. 2014. [typ: RCT] PMID: 24291194 ↩↩↩↩↩↩
- Szajewska H i wsp. Probiotics for the Prevention of Antibiotic-Associated Diarrhea in Children. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2016. [typ: zalecenia towarzystwa naukowego] PMID: 26756877 ↩↩↩
- Chen K i wsp. A combination of three probiotic strains for treatment of acute diarrhoea in hospitalised children: an open label, randomised controlled trial. Benef Microbes. 2020. [typ: RCT otwarty] PMID: 32720832 ↩↩
- de Souza GC i wsp. EFFICACY OF PROBIOTICS IN PREVENTING CHEMOTHERAPY-INDUCED DIARRHEA IN GASTROINTESTINAL CANCER PATIENTS. Arq Gastroenterol. 2025. [typ: RCT] PMID: 41379184 ↩↩↩
- Barker AK i wsp. A randomized controlled trial of probiotics for Clostridium difficile infection in adults (PICO). J Antimicrob Chemother. 2017. [typ: RCT] PMID: 28961980 ↩
- Forssten SD i wsp. The effect of polydextrose and probiotic lactobacilli in a Clostridium difficile-infected human colonic model. Microb Ecol Health Dis. 2015. [typ: badanie in vitro] PMID: 26468159 ↩↩↩
- D’Souza B i wsp. Randomized controlled trial of probiotics after colonoscopy. ANZ J Surg. 2017. [typ: RCT] PMID: 26183594 ↩↩
- Ramos MRZ i wsp. Effects of Lactobacillus acidophilus NCFM and Bifidobacterium lactis Bi-07 Supplementation on Nutritional and Metabolic Parameters in the Early Postoperative Period after Roux-en-Y Gastric Bypass: a Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Trial. Obes Surg. 2021. [typ: RCT] PMID: 33443719 ↩
- Oświadczenie zdrowotne EFSA: dla probiotyków, w tym dla Lactobacillus acidophilus NCFM, nie dopuszczono żadnego oświadczenia zdrowotnego. EU Register of nutrition and health claims. https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/health-claims/eu-register ↩
- Forssten SD i wsp. Fecal Recovery of Probiotics Administered as a Multi-Strain Formulation during Antibiotic Treatment. Biomedicines. 2020. [typ: analiza laboratoryjna próbek z RCT] PMID: 32283645 ↩
Treść specjalistyczna
Tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych. Zaloguj się kontem zawodowym, żeby czytać dalej.