Saccharomyces boulardii CNCM I-745

Najlepiej udokumentowanym zastosowaniem Saccharomyces boulardii CNCM I-745 jest profilaktyka biegunki poantybiotykowej u dzieci i dorosłych, natomiast w ostrej biegunce infekcyjnej u dzieci oraz we wspomaganiu eradykacji Helicobacter pylori korzyść jest realna, lecz umiarkowana lub obarczona niską jakością dowodów. Saccharomyces boulardii to niepatogenne drożdże probiotyczne, a CNCM I-745 to konkretny, najlepiej przebadany szczep (numer depozytu w Collection Nationale de Cultures de Micro-organismes Instytutu Pasteura). W odróżnieniu od probiotyków bakteryjnych są to drożdże, naturalnie oporne na antybiotyki przeciwbakteryjne, dzięki czemu można je stosować w trakcie antybiotykoterapii. Bywają stosowane w profilaktyce biegunki poantybiotykowej i podróżnych, w leczeniu wspomagającym ostrej biegunki u dzieci oraz jako dodatek do terapii eradykacyjnej H. pylori. Kluczowym ograniczeniem bezpieczeństwa jest ryzyko fungemii (grzybicy krwi) u pacjentów w stanie krytycznym, z cewnikiem żylnym centralnym lub w immunosupresji.

Synonimy i nazewnictwo Saccharomyces boulardii

Saccharomyces boulardii to gatunek drożdży genetycznie i taksonomicznie bliski Saccharomyces cerevisiae (drożdże piekarskie i piwne), często opisywany jako Saccharomyces cerevisiae var. boulardii. Oznaczenie CNCM I-745 wskazuje konkretny szczep zdeponowany we francuskiej Collection Nationale de Cultures de Micro-organismes i to właśnie ten szczep był przedmiotem większości badań klinicznych. W preparatach spotyka się nazwy „Saccharomyces boulardii liofilizowany” lub „Saccharomyces boulardii CNCM I-745″. Ponieważ dowody kliniczne dotyczą tego szczepu, wyników nie należy automatycznie przenosić na inne szczepy drożdży ani na probiotyki bakteryjne.

Działanie Saccharomyces boulardii

Saccharomyces boulardii działa miejscowo w świetle przewodu pokarmowego i nie kolonizuje trwale jelita, lecz przechodzi przez nie w stałym stężeniu podczas przyjmowania i jest eliminowany po kilku dniach od odstawienia. Do opisywanych mechanizmów należą: wiązanie i neutralizacja toksyn bakteryjnych (w tym toksyn A i B Clostridioides difficile), wydzielanie proteaz rozkładających te toksyny i ich receptory, działanie troficzne na błonę śluzową jelita (pobudzanie enzymów rąbka szczoteczkowego), modulacja odpowiedzi immunologicznej gospodarza oraz konkurencja z patogenami i ich adhezją do nabłonka. Naturalna oporność drożdży na antybiotyki przeciwbakteryjne pozwala podawać je równolegle z antybiotykoterapią, co jest podstawą zastosowania w profilaktyce biegunki poantybiotykowej¹.

Skuteczność kliniczna Saccharomyces boulardii

Czy Saccharomyces boulardii zapobiega biegunce poantybiotykowej?

Saccharomyces boulardii zmniejsza ryzyko biegunki poantybiotykowej u dzieci i u dorosłych i jest to najlepiej udokumentowane wskazanie tego szczepu. W przeglądzie systematycznym z metaanalizą 21 randomizowanych badań kontrolowanych (RCT = randomizowane badanie kontrolowane) z łączną próbą 4780 uczestników (dzieci i dorośli) S. boulardii obniżył ryzyko biegunki poantybiotykowej z 18,7% do 8,5% (RR 0,47, 95% CI od 0,38 do 0,57, NNT 10, 95% CI od 9 do 13, gdzie RR to ryzyko względne, CI to przedział ufności, a NNT to liczba pacjentów, których trzeba leczyć, aby zapobiec jednemu przypadkowi). Efekt był spójny u dzieci (6 RCT, n=1653, RR 0,43, 95% CI od 0,3 do 0,6) i u dorosłych (15 RCT, n=3114, RR 0,49, 95% CI od 0,38 do 0,63)². Wynik potwierdza wcześniejsza metaanaliza obejmująca wyłącznie randomizowane, zaślepione badania kontrolowane placebo (27 badań, 5029 pacjentów), w której skuteczność profilaktyczna S. boulardii w biegunce poantybiotykowej wyniosła RR 0,47 (95% CI od 0,35 do 0,63, p<0,001)¹.

Czy Saccharomyces boulardii zapobiega biegunce związanej z Clostridioides difficile?

Dowody na profilaktykę biegunki związanej z Clostridioides difficile przez S. boulardii są słabe i osiągają istotność statystyczną wyłącznie w populacji dziecięcej. W metaanalizie redukcja ryzyka biegunki związanej z C. difficile była istotna u dzieci (2 RCT, n=579, RR 0,25, 95% CI od 0,08 do 0,73), natomiast u dorosłych nieistotna (9 RCT, n=1441, RR 0,8, 95% CI od 0,47 do 1,34), przy małej liczbie zdarzeń, co osłabia wiarygodność oszacowania². Wcześniejszy przegląd zaliczał profilaktykę nawrotów choroby związanej z C. difficile do wskazań obiecujących, lecz wymagających dalszych dowodów¹.

Czy Saccharomyces boulardii jest skuteczny w ostrej biegunce u dzieci?

W ostrej biegunce infekcyjnej (ostrym nieżycie żołądkowo-jelitowym) u dzieci S. boulardii skraca czas trwania biegunki o około jeden dzień, ale jakość dowodów jest niska do bardzo niskiej. W przeglądzie systematycznym z metaanalizą 29 RCT (aktualizacja z 2020 r., szczep swoisty) S. boulardii skrócił czas trwania biegunki o 1,06 dnia (23 RCT, n=3450, MD -1,06 dnia, 95% CI od -1,32 do -0,79, gdzie MD to różnica średnich) oraz czas hospitalizacji o 0,85 dnia (8 RCT, n=999, MD -0,85 dnia, 95% CI od -1,35 do -0,34). Oba wyniki obarczone są bardzo wysoką heterogenicznością (I² około 90%, gdzie I² to odsetek zmienności wynikającej z różnic między badaniami) oraz bardzo niską jakością dowodów według systemu GRADE (system oceny jakości i pewności dowodów), na co wpłynęły liczne uchybienia metodologiczne badań pierwotnych³.

Czy Saccharomyces boulardii wspomaga eradykację Helicobacter pylori?

Dodanie S. boulardii do standardowej terapii eradykacyjnej Helicobacter pylori zwiększa odsetek eradykacji w niewielkim, lecz istotnym stopniu i wyraźnie zmniejsza działania niepożądane leczenia, zwłaszcza biegunkę. W przeglądzie systematycznym z metaanalizą 18 RCT (n=3592) suplementacja S. boulardii zwiększyła odsetek eradykacji (RR 1,09, 95% CI od 1,05 do 1,13, jakość dowodów umiarkowana), zmniejszyła łączną częstość działań niepożądanych (RR 0,47, 95% CI od 0,36 do 0,61) oraz biegunki (RR 0,33, 95% CI od 0,23 do 0,47), a sekwencyjna analiza badań (TSA) potwierdziła, że wynik dla eradykacji i działań niepożądanych jest rozstrzygający⁴. Najnowsza i największa metaanaliza dla tego wskazania (19 badań, 5036 przypadków zakażenia) dała spójny wynik: odsetek eradykacji RR 1,11 (95% CI od 1,08 do 1,15), redukcja łącznych działań niepożądanych RR 0,49 (95% CI od 0,37 do 0,66) i biegunki RR 0,36 (95% CI od 0,26 do 0,48), bez wpływu na ból brzucha, wymioty i zaburzenia smaku⁵. Redukcję objawów towarzyszących leczeniu H. pylori opisywał już wcześniejszy przegląd u dorosłych¹.

Oświadczenia zdrowotne EFSA dla Saccharomyces boulardii

EFSA nie dopuściła żadnych oświadczeń zdrowotnych dla probiotyków, w tym dla Saccharomyces boulardii. W Unii Europejskiej sam termin „probiotyk” jest traktowany jako niedozwolone oświadczenie zdrowotne, ponieważ sugeruje korzystny wpływ na zdrowie, a żadne oświadczenie zdrowotne dotyczące probiotyków nie zostało dotąd zatwierdzone. Oznacza to, że w komunikacji marketingowej i z pacjentem nie można przypisywać S. boulardii konkretnych, zatwierdzonych przez EFSA korzyści zdrowotnych – opisane wyżej dane dotyczą zastosowań leczniczych ocenianych w badaniach klinicznych, a nie oświadczeń żywieniowych.

Bezpieczeństwo Saccharomyces boulardii

Najpoważniejszym ryzykiem związanym ze stosowaniem żywych drożdży S. boulardii jest fungemia (grzybica krwi), dlatego szczep jest przeciwwskazany u pacjentów w stanie krytycznym, u chorych z cewnikiem żylnym centralnym oraz w immunosupresji. Opisano przypadki fungemii wywołanej S. boulardii, do których dochodziło również w mechanizmie kontaminacji cewnika centralnego drożdżami uwolnionymi do powietrza przy otwieraniu saszetek w pobliżu ciężko chorego pacjenta – z tego powodu preparatu nie należy podawać ani przygotowywać w bezpośrednim sąsiedztwie osób z grup ryzyka. U osób immunokompetentnych, poza wymienionymi grupami ryzyka, S. boulardii jest dobrze tolerowany, a w metaanalizach oceniano go jako bezpieczny¹. Ostrożność zaleca się także u kobiet w ciąży i karmiących piersią (niewystarczające dane) oraz u osób z nadwrażliwością na drożdże.

Interakcje Saccharomyces boulardii

Saccharomyces boulardii to żywe drożdże, dlatego jednoczesne stosowanie ogólnoustrojowych leków przeciwgrzybiczych (na przykład flukonazol, itrakonazol, amfoterycyna B) może inaktywować probiotyk i znieść jego działanie – tych leków nie należy łączyć z S. boulardii. W przeciwieństwie do probiotyków bakteryjnych drożdże S. boulardii są naturalnie oporne na antybiotyki przeciwbakteryjne, co pozwala stosować je równocześnie z antybiotykoterapią i stanowi podstawę ich zastosowania w profilaktyce biegunki poantybiotykowej.

Dawkowanie Saccharomyces boulardii

W badaniach klinicznych i w praktyce stosuje się zwykle liofilizowane drożdże S. boulardii CNCM I-745 w dawce dobowej rzędu kilkuset miligramów, podawanej w jednej lub dwóch porcjach, przez cały okres antybiotykoterapii (profilaktyka biegunki poantybiotykowej) albo do ustąpienia objawów (ostra biegunka). Preparat można przyjmować niezależnie od posiłków. Kapsułek i zawiesiny nie należy rozpuszczać w gorących (powyżej około 50 °C), zimnych ani gazowanych napojach, ponieważ wysoka temperatura niszczy żywe drożdże. Dokładną dawkę i czas stosowania określa ulotka konkretnego preparatu.

Postacie Saccharomyces boulardii

Saccharomyces boulardii jest dostępny najczęściej jako kapsułki oraz saszetki z proszkiem (liofilizatem) do sporządzania zawiesiny doustnej, w postaci leków wydawanych bez recepty oraz suplementów diety. Postać saszetek ułatwia podawanie dzieciom i pacjentom z trudnościami w połykaniu, natomiast liofilizacja zapewnia trwałość żywych drożdży w temperaturze pokojowej.