Tramadol jest opioidowym lekiem. Wykazuje działanie przeciwbólowe poprzez wpływ na receptory opioidowe znajdujące się w ośrodkowym i obwodowym układzie nerwowym, naśladując w ten sposób endogenne peptydy – endorfiny. Hamuje też wychwyt zwrotny noradrenaliny oraz stymuluje uwalnianie serotoniny. Tramadol dostępny jest w postaci kropli doustnych (Tramal), kapsułek (Poltram, Tramal), tabletek o przedłużonym uwalnianiu (Poltram Retard, Tramal Retard) i roztworów do wstrzykiwań (Poltram, Tramadol Krka) oraz w połączeniu z paracetamolem w postaci tabletek (Doreta, Poltram Combo, Exbol) i tabletek musujących (Zaldiar Effervescent). Tramadol jest też składnikiem opracowanego w Polsce połączenia z mleczanem magnezu (Trabumag) – dodatek zmikronizowanej soli magnezu pozwala na zmniejszenie dawki tramadolu, a tym samym zwiększenie bezpieczeństwa leczenia.
Jakie zastosowanie ma tramadol?
Tramadol jest przepisywany pacjentom:
- w leczeniu bólu o średnim i dużym natężeniu,
- bólu neuropatycznego.
Warto jest mieć świadomość, że lek ten jest także stosowany w celach poza medycznych jako substancja dopingująca, ponieważ podnosi wydolność organizmu i redukuje zmęczenie, pośrednio ze względu na działanie przeciwbólowe. Dostępne są także wyniki badania, w którym grupę mężczyzn zapytano o motywacje do pozamedycznego stosowania tramadolu i uczestnicy odpowiadali, że poprawia on ich sprawność seksualną, wywołuje euforię, zwiększa uważność i sprawność umysłową, a także zmniejsza zmęczenie codziennymi czynnościami[1].
Jakie efekty daje tramadol?
Tramadol działa objawowo, jego stosowanie powoduje zmniejszenie bólu.
Po jakim czasie pacjent odczuje efekt i po czym pozna, że tramadol działa?
Działanie tramadolu pacjent odczuje po około 2-3 godzinach w przypadku kapsułek o natychmiastowym uwalnianiu i kropli. Efekt działania przeciwbólowego trwa 4-6 godzin. Natomiast po zażyciu tabletek o przedłużonym uwalnianiu pacjent odczuje efekt po około 10-12 godzinach i będzie on się utrzymywał do 24 godzin.
Czym grozi odstawienie leczenia?
Tramadol działa jedynie objawowo, a więc odstawienie leczenia spowoduje brak efektu przeciwbólowego. W przypadku pacjentów uzależnionych (którzy stosowali tramadol długotrwale, np. przez kilka miesięcy, w dawkach wyższych niż 400 mg na dobę, mimo ustąpienia dolegliwości bólowych lub w celach pozamedycznych) zaprzestanie stosowania tramadolu może wywołać objawy zespołu odstawienia.
Jakie zalecenia dotyczące dawkowania trzeba przekazać?
Przekaż pacjentowi, że tramadol może przyjmować niezależnie od posiłków. Krople powinien przyjmować z niewielką ilością płynu lub „na cukier”. Dawka maksymalna tramadolu to 400 mg na dobę.
Jak długo pacjent może stosować ten lek?
Leczenie tramadolem nie powinno trwać dłużej, niż jest to bezwzględnie konieczne. Poinformuj pacjenta, że stosowanie tramadolu profilaktycznie mimo ustąpienia dolegliwości bólowych, w większych dawkach niż 400 mg na dobę czy z powodów pozamedycznych (np. w celu uzyskania efektu euforyzującego) może spowodować tolerancję i uzależnienie nawet w ciągu kilku tygodni, zwłaszcza u osób z historią uzależnień.
Dostępne są wyniki badania na grupie 79 pacjentów, którzy przyjmowali 675 mg tramadolu lub więcej przez 5 lat lub dłużej, w których zbadano skutki nadużywania leku przed i po 3 miesiącach od odstawienia leku. U pacjentów w okresie leczenia obserwowano drażliwość i agresję. Nie zaobserwowano istotnych klinicznie zmian w badaniach krwi i aktywności enzymów wątrobowych. Natomiast po odstawieniu tramadolu zauważono u pacjentów znaczny wzrost objawów lękowych, depresyjnych i obsesyjno-kompulsywnych. Potwierdza to, że uzależnienie od tramadolu psychiatrycznie ma wiele skutków ubocznych, choć fizycznie może być do pewnego stopnia bezpieczne[2].
Kto nie powinien stosować tramadolu?
Odradź stosowanie tramadolu, jeżeli wiesz, że pacjent jednocześnie stosuje leki nasenne, inne opioidowe lub w ciągu 14 dni poprzedzających leczenie zażywał inhibitory MAO (rasagilinę i selegilinę), a nie poinformował o tym lekarza zlecającego tramadol.
Jakie tramadol ma przewagi nad innymi lekami?
Tramadol ma przewagę nad:
- paracetamolem, NLPZ i metamizolem, ponieważ jest skuteczny w leczeniu ostrego bólu o dużym nasileniu, a także bólu neuropatycznego,
- lekami z grupy NLPZ, ponieważ nie jest gastrotoksyczny i nie powoduje zwiększonego ryzyka krwawień u pacjentów stosujących leki wpływające na krzepliwość krwi.
Jakie działania niepożądane ma tramadol i jak je zminimalizować?
Poinformuj pacjenta, że podczas stosowania tramadolu nie powinien jednocześnie zażywać innych leków opioidowych lub nasennych ze względu na zwiększone ryzyko depresji układu oddechowego.
W jakie interakcje z innymi lekami wchodzi tramadol i co o nich powiedzieć pacjentowi?
Udziel pacjentowi informacji o interakcjach tramadolu z następującymi lekami:
- selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI), inhibitory MAO – jednoczesne stosowanie tych leków może doprowadzić do powstania zespołu serotoninowego. Poinformuj pacjenta, że nie powinien stosować tramadolu, jeżeli zażywał te leki w ciągu 14 dni poprzedzających leczenie.
- leki uspokajające i nasenne – połączenie tych leków może wywołać nadmierny efekt depresyjny na OUN i zwiększać ryzyko sedacji, depresji oddechowej, śpiączki i śmierci. Poinformuj pacjenta, że nie powinien stosować tych leków w połączeniu z tramadolem.
Jakie środki ostrożności zalecić?
Uprzedź pacjenta, że tramadol jest lekiem opioidowym, który może uzależniać. Zarekomenduj także, aby na czas stosowania tramadolu, pacjent zrezygnował z picia alkoholu, ponieważ nasila on działania niepożądane leku ze strony układu nerwowego – może wywoływać drgawki czy depresję oddechową. Ponadto u niektórych tramadol może wywoływać senność i zawroty głowy – poinformuj pacjenta, aby wypróbował jak lek na niego działa zanim zdecyduje się prowadzić samochód.
Bezpieczeństwo stosowania tramadolu w okresie ciąży nie zostało ustalone, zgodnie z ChPL nie zaleca się jego zażywania w tym czasie. Ponadto ze względu na przenikanie leku do mleka matki odradza się jego stosowanie w okresie karmienia piersią. W przypadku podania pojedynczej dawki tramadolu przerywanie karmienia piersią nie jest na ogół konieczne. Natomiast zgodnie z danymi dostępnymi w bazie e-lactancia, tramadol jest lekiem bezpiecznym w okresie laktacji, ponieważ przenika do mleka matki w nieistotnych klinicznie ilościach[3].
Jakie produkty komplementarne można polecić realizując receptę, na której jest tramadol?
Pacjentowi realizującemu receptę na tramadol możesz zaproponować:
- żele lub plastry rozgrzewające do stosowania miejscowego jako wspomaganie terapii przeciwbólowej, pozwalające na ograniczenie zażywania tramadolu,
- makrogole lub laktulozę, jeżeli pacjent zgłasza problemy z zaparciem, które są częste podczas stosowania leków opioidowych, nawet u 40% pacjentów stosujących tramadol[3].
Piśmiennictwo
- Peprah, P., Agyemang-Duah, W., Appiah-Brempong, E. i in. (2020). “With tramadol, I ride like a Jaguar”: a qualitative study of motivations for non-medical purpose tramadol use among commercial vehicle operators in Kumasi, Ghana. Subst Abuse Treat Prev Policy 15, 49. https://doi.org/10.1186/s13011-020-00292-4⬏
- El-Hadidy, M. A., & Helaly, A. M. (2015). Medical and Psychiatric Effects of Long-Term Dependence on High Dose of tramadol. Substance use & misuse, 50(5), 582–589. https://doi.org/10.3109/10826084.2014.991406⬏
- e-lactancia.org. (2022). Tramadol. Aktualizacja: 02.12.2022. Pobrano z: https://www.e-lactancia.org/breastfeeding/tramadol/product/⬏⬏
