Pytanie

Pacjenci chorzy na cukrzycę, insulinooporność mogą prosić o różne produkty bez recepty dla lepszej kontroli stężenia glukozy we krwi. Czy są preparaty bez recepty, których rekomendacja jest uzasadniona wynikami badań?

Krótka odpowiedź

W celu wspomagania regulacji glikemii u pacjentów z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej, w tym w cukrzycy typu 2 i insulinooporności, rozważ polecenie następujących substancji:

• morwa biała
• gurmar
• cynamonowiec cejloński
• chrom
• berberys pospolity
• kozieradka pospolita
• słonecznik bulwiasty – topinambur

Wyjaśnienie

Poniżej opis substancji oraz przegląd produktów dostępnych w aptekach, które mogą wspomagać kontrolę stężenia glukozy we krwi. Ich działanie zostało omówione na podstawie dostępnych wyników badań klinicznych.

Morwa biała

Morwa biała, łac.Morus alba (w suplementach diety: Morwa Biała Fix, Morwa Biała Forte, w: TriSulin, Insulan, Proliver Diabeto)znacząco obniża stężenie glukozy i insuliny we krwi po spożyciu węglowodanów, co potwierdzają randomizowane badania z podwójnie ślepą próbą i kontrolą placebo. Ekstrakt z liści morwy może być stosowany jako uzupełnienie terapii regulującej stężenie glukozy po posiłkach u pacjentów z cukrzycą typu 2, a także ma potencjał w poprawie gospodarki węglowodanowej, nawet u osób zdrowych.^[1][2][3] Morwa biała jest dostępna w obrocie zarówno jako produkt jednoskładnikowy oraz w połączeniu z innymi substancjami wspomagającymi metabolizm węglowodanów i utrzymanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi:

• TriSulin – ekstrakt z gurmaru i liści morwy białej i kozieradki, a także wit. B₂, B₁ i B₁₂ i chrom
• Insulan – ekstrakt z liści gurmaru i z liści morwy białej, witamina B₆ i B₁₂ , kwas foliowy, chrom
• Proliver Diabeto – wyciąg z liści morwy białej, zielonej herbaty, liści karczocha, korzenia cykorii, liści gurmar oraz L-asparaginian L-ornityny, cholina i chrom

Z uwagi na dobry profil bezpieczeństwa preparatów z liściem morwy są one prawdopodobnie pierwszym wyborem dla pacjentów szukających dodatkowych preparatów naturalnych w terapii cukrzycy i insulinooporności.

Gurmar

Gurmar, łac. Gymnema sylvestre R. Br. (w suplementach diety: Swanson Gymnema Sylvestre  w: Insulan, TriSulin, Diabetosan Caps, Travisto Slim, Glukelo)według wyników badań klinicznych ma istotny potencjał terapeutyczny w leczeniu cukrzycy. Metaanaliza 10 badań klinicznych wskazała, że Gymnema sylvestre może umiarkowanie obniżać stężenie glukozy (na czczo i poposiłkowej), HbA1c oraz trójglicerydów u dorosłych z cukrzycą typu 2.^[4] W marcu 2025 roku opublikowano wyniki randomizowanego badania w układzie krzyżowym „cross-over”, które to badanie opisuje wpływ suplementacji miętówkami zawierającymi Gymnema sylvestre przez 14 dni na 32 zdrowych ochotników. Ochotnicy zostali podzieleni na dwie grupy spożywające gurmar w sposób: ad libitum, czyli według własnego uznania (do 6 miętówek dziennie) oraz systematyczny – trzy miętówki dziennie w ustalonych porach. Suplementacja Gymnema sylvestre, stosowana zarówno systematycznie, jak i w schemacie dowolnym, skutecznie obniża przyjemność i pragnienie spożycia słodyczy, co potwierdzone zostało subiektywnymi ocenami uczestników. Schemat dowolny (ad libitum) wykazał dodatkowe korzyści w postaci redukcji łaknienia cukru (o 28 %) i spożycia słodzonych napojów (o 42 %) w porównaniu z grupą placebo. Wyniki wskazują na potencjał gurmaru jako środka wspomagającego redukcję spożycia cukru, szczególnie u osób z nasilonym łaknieniem słodyczy, ale wymagają dalszych badań długoterminowych i klinicznych.^[5]

Gurmar wchodzi w skład suplementów o złożonym składzie:

• Insulan – ekstrakt z liści gurmaru i z liści morwy białej, witamina B₆ i B₁₂ , kwas foliowy, chrom. Zalecane dzienne spożycie: przed posiłkiem, 1 tabletka 2 razy dziennie: przed śniadaniem i przed obiadem
• ProMorwa – gurmar, morwa biała, fasola biała, imbir, inulina, kurkuma. Zalecane dzienne spożycie: 1 saszetka dziennie, pół godziny przed posiłkiem
• TriSulin – ekstrakt z gurmaru i liści morwy białej i kozieradki, a także wit. B₂, B₁ i B₁₂ i chrom. Zalecane dzienne spożycie: 1 tabletka 2 razy dziennie, przed posiłkiem (np. przed śniadaniem i obiadem)
•  Diabetosan Caps – ekstrakt z liści gurmaru i morwy białej, chrom (chlorek chromu). Zalecane dzienne spożycie: 1 kapsułka 2 razy dziennie
• Travisto Slim – wyciąg z liści gurmaru, mięty pieprzowej, liści karczocha, owoców kopru, ostryżu długiego, proszek z owoców opuncji figowej. Zalecane dzienne spożycie: 1 tabletka 2 razy dziennie, przed lub po posiłku
• Glukelo – ekstrakt z liści gurmaru, kory cynamonowca cejlońskiego, witamina B₆, chrom. Zalecane dzienne spożycie: 1 kapsułka dziennie

Wszystkie wymienione produkty przez producentów opisane są jako wspomagające metabolizm węglowodanów, wskazane dla osób, które chcą utrzymać prawidłowe stężenie glukozy we krwi. Dzięki obecności wyciągu z liści gurmaru mogą zmniejszać odczucie słodkiego smaku a co za tym idzie apetyt na słodkie. Spośród preparatów dostępnych w aptekach najwyższa deklarowana zawartość gurmaru – 400 mg standaryzowanego wyciągu, znajduje się w suplemencie diety Glukelo.

Cynamonowiec cejloński

Cynamonowiec cejloński, łac. Cinnamomum verum L. (w suplementach diety: Swanson Cinnamon Extract, w: Herbatka fix morwa z cynamonem, Morwa Biała Plus Forte – morwa biała, cynamonowiec, chrom, witamina B12, Glukelo – ekstrakt z liści gurmaru, kory cynamonowca cejlońskiego, witamina B₆, chrom) jest dostępny jako składnik suplementów diety, które pomagają w utrzymaniu prawidłowego stężenia glukozy we krwi. W opublikowanym w 2012 roku badaniu klinicznym badacze wykazali, że suplementacja ekstraktem cynamonu (120 i 360 mg/dzień) przez 3 miesiące istotnie obniżyła stężenie glukozy na czczo i hemoglobiny glikowanej (HbA1c).^[6] Natomiast w przeglądzie Cochrane wykazano, że cynamon może nieznacznie obniżać stężenie glukozy na czczo, jednak efekt ten jest zbyt mały, by miał znaczenie kliniczne, brakuje przekonujących dowodów na poprawę HbA1c lub profilu lipidowego.^[7] Z uwagi na brak jednoznacznych dowodów klinicznych suplementacja cynamonu nie jest obecnie rekomendowana jako środek wspomagający leczenie zaburzeń gospodarki węglowodanowej.

Chrom

Chrom (w suplementach diety: Chrom Activ, Bio-Chrom, w: Chrom Organiczny + B₃, Insulan, TriSulin, Glukelo, Diabetosan Caps, Proliver Diabeto) zmniejsza stężenie glukozy we krwi na czczo. Metaanaliza obejmująca 25 badań klinicznych z randomizacją wykazała, że przyjmowanie chromu znacząco poprawiało kontrolę stężenia glukozy oraz obniżało stężenie trójglicerydów i zwiększało stężenie cholesterolu HDL. Działanie hipoglikemizujące pojawia się przy dawkach chromu większych niż 200 μg dziennie.^[8] Zalecana dzienna porcja to 1 tabletka Chrom Activ zawierająca 200 µg chromu oraz 1 tabletka Bio-Chrom zawierająca 100 µg chromu. Chrom jest składnikiem opisanych wyżej suplementów diety o złożonym składzie, które wspierają kontrolę stężenia glukozy we krwi: Insulan, TriSulin, Glukelo, Diabetosan Caps, Proliver Diabeto.

Berberys pospolity

Berberys pospolity łac. Berberis vulgaris L. (w suplementach diety: Zioła w tabletkach Berberys, SFD Berberyna w: Morwa Biała forte + Berberyna, Insulimed – wyciąg z berberysu, gurmaru, morwy białej, kozieradki, chrom, witamina B₆ i B₁₂) ma działanie hipoglikemiczne.  W małym badaniu u osób z cukrzycą typu 2 berberyna w ilości 500 mg, dawkowana 2–3 razy dziennie przez 2–3 miesiące, wpływała na obniżenie stężenia glukozy we krwi.^[9] W metaanalizie obejmującej 7 badań (452 uczestników) stwierdzono znaczące obniżenie stężenia insuliny pod wpływem berberysu. Nie zaobserwowano natomiast zmian w stężeniu hemoglobiny glikowanej (HbA1c), glukozy na czczo ani insulinowrażliwości.^[10] Preparaty dostępne na rynku zawierające berberys lub wyizolowany składnik – berberynę – mają status suplementów diety. Można je polecić pacjentom jako pomoc w utrzymaniu prawidłowego metabolizmu węglowodanów, glukozy oraz cholesterolu. Największa deklarowana porcja berberysu w jednej tabletce to 500 mg (np. SFD Berberyna).

Kozieradka pospolita

Kozieradka pospolita łac. Trigonella foenum-graecum L. (w suplementach diety: Nasiona kozieradki Herbapol, Swanson Fenugreek Seed w: TriSulin – ekstrakt z gurmaru i liści morwy białej i kozieradki, a także wit. B₂, B₁ i B₁₂ i chrom, Insulimed – wyciąg z berberysu, gurmaru, morwy białej, kozieradki, chrom, witamina B₆ i B₁₂) ma potwierdzone w badaniach klinicznych działanie obniżające stężenie glukozy we krwi.^[11][12][13] Kozieradka może wykazywać działanie hipoglikemiczne poprzez ograniczenie wchłaniania glukozy, zwiększenie wrażliwości na insulinę i nasilenie jej zużycia przez komórki, jednak efektów tych nie zaobserwowano u osób zdrowych przy suplementacji 5 g dziennie przez 3 miesiące.^[14] Producenci wyżej wymienionych suplementów diety polecają te preparaty jako wsparcie metabolizmu węglowodanów oraz utrzymanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Preparaty jednoskładnikowe z nasionami kozieradki różnią się zalecaną dzienną porcją:

• Herbapol Nasiona Kozieradki – zalecana dawka: 1–2 kapsułki 3 razy dziennie (maks. 6 kapsułek na dobę), zawartość kapsułki: 400 mg sproszkowanych nasion
• Swanson Fenugreek Seed – zalecana dawka: 1 kapsułka 1–3 razy dziennie (maks. 3 kapsułki na dobę), zawartość kapsułki: 610 mg sproszkowanych nasion

Wyciąg z kozieradki jest składnikiem leków OTC – Nasienie kozieradki (FLOS) zioła oraz leków złożonych Fitolizyna – pasta do sporządzania zawiesiny doustnej jednak w obu tych lekach brak wskazania w hiperglikemii.

Słonecznik bulwiasty – topinambur

Słonecznik bulwiasty – topinambur łac. Helianthus tuberosus L. (w suplementach: Full Spectrum Słonecznik Bulwiasty, Topinulin Aktiv z chromem i jodem) w metaanalizie opublikowanej w 2025 roku uwzględniającej 12 badań przedklinicznych oraz 1 badanie kliniczne wykazał istotne statystycznie działanie na obniżenie glikemii oraz HbA1c.  W badaniu oceniano wpływ dwóch ekstraktów: z H. tuberosus oraz H. annuus na glikemię i hemoglobinę glikowaną.^[15] Topinambur wykazuje potencjał w regulacji glikemii, co związane jest głównie z obecnością inuliny, która przyczynia się do obniżenia stężenia glukozy we krwi i może wspierać terapię dietetyczną w cukrzycy typu 2. Konieczne są dodatkowe badania, zwłaszcza kliniczne, aby potwierdzić skuteczność i mechanizm działania, dane nie są wystarczające, aby rekomendować osobom z hiperglikemią stosowanie preparatów z słonecznikiem bulwiastym.

Insulinooporność i cukrzyca a niedobory magnezu – Wyjaśniamy!

Czy wiesz, że niedobór magnezu zwiększa ryzyko insulinooporności i cukrzycy typu 2?

Piśmiennictwo

1. Lown, M., Fuller, R., Lightowler, H., Fraser, A., Gallagher, A., Stuart, B., Byrne, C., & Lewith, G. (2017). Mulberry-extract improves glucose tolerance and decreases insulin concentrations in normoglycaemic adults: Results of a randomised double-blind placebo-controlled study. PloS one, 12(2), e0172239. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0172239 ⬏
2. Riche, D. M., Riche, K. D., East, H. E., Barrett, E. K., & May, W. L. (2017). Impact of mulberry leaf extract on type 2 diabetes (Mul-DM): A randomized, placebo-controlled pilot study. Complementary therapies in medicine, 32, 105–108. https://doi.org/10.1016/j.ctim.2017.04.006 ⬏
3. Józefczuk, J., Malikowska, K., Glapa, A., Stawińska-Witoszyńska, B., Nowak, J. K., Bajerska, J., Lisowska, A., & Walkowiak, J. (2017). Mulberry leaf extract decreases digestion and absorption of starch in healthy subjects-A randomized, placebo-controlled, crossover study. Advances in medical sciences, 62(2), 302–306. https://doi.org/10.1016/j.advms.2017.03.002 ⬏
4. Devangan, S., Varghese, B., Johny, E., Gurram, S., & Adela, R. (2021). The effect of Gymnema sylvestre supplementation on glycemic control in type 2 diabetes patients: A systematic review and meta-analysis. Phytotherapy research : PTR, 35(12), 6802–6812. https://doi.org/10.1002/ptr.7265 ⬏
5. Wh, H., R, K., C, D., I, N., E, S., & A, A. (2025). The effect of a 14-day Gymnema sylvestre intervention to reduce sugar intake in people self-identifying with a sweet tooth. Appetite, 207, 107871. https://doi.org/10.1016/j.appet.2025.107871 ⬏
6. Lu, T., Sheng, H., Wu, J., Cheng, Y., Zhu, J., & Chen, Y. (2012). Cinnamon extract improves fasting blood glucose and glycosylated hemoglobin level in Chinese patients with type 2 diabetes. Nutrition research (New York, N.Y.), 32(6), 408–412. https://doi.org/10.1016/j.nutres.2012.05.003 ⬏
7. Leach, M. J., & Kumar, S. (2012). Cinnamon for diabetes mellitus. The Cochrane database of systematic reviews, 2012(9), CD007170. https://doi.org/10.1002/14651858.CD007170.pub2 ⬏
8. Suksomboon, N., Poolsup, N., & Yuwanakorn, A. (2014). Systematic review and meta-analysis of the efficacy and safety of chromium supplementation in diabetes. Journal of clinical pharmacy and therapeutics, 39(3), 292–306. https://doi.org/10.1111/jcpt.12147 ⬏
9. Yin, J., Xing, H., & Ye, J. (2008). Efficacy of berberine in patients with type 2 diabetes mellitus. Metabolism: clinical and experimental, 57(5), 712–717. https://doi.org/10.1016/j.metabol.2008.01.013 ⬏
10. Safari, Z., Farrokhzad, A., Ghavami, A., Fadel, A., Hadi, A., Rafiee, S., Mokari-Yamchi, A., & Askari, G. (2020). The effect of barberry (Berberis vulgaris L.) on glycemic indices: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Complementary therapies in medicine, 51, 102414. https://doi.org/10.1016/j.ctim.2020.102414 ⬏
11. Alarcon-Aguilara, F. J., Roman-Ramos, R., Perez-Gutierrez, S., Aguilar-Contreras, A., Contreras-Weber, C. C., & Flores-Saenz, J. L. (1998). Study of the anti-hyperglycemic effect of plants used as antidiabetics. Journal of ethnopharmacology, 61(2), 101–110. https://doi.org/10.1016/s0378-8741(98)00020-8 ⬏
12. Xue, W. L., Li, X. S., Zhang, J., Liu, Y. H., Wang, Z. L., & Zhang, R. J. (2007). Effect of Trigonella foenum-graecum (fenugreek) extract on blood glucose, blood lipid and hemorheological properties in streptozotocin-induced diabetic rats. Asia Pacific journal of clinical nutrition, 16 Suppl 1, 422–426.⬏
13. Gupta, A., Gupta, R., & Lal, B. (2001). Effect of Trigonella foenum-graecum (fenugreek) seeds on glycaemic control and insulin resistance in type 2 diabetes mellitus: a double blind placebo controlled study. The Journal of the Association of Physicians of India.., 49, 1057–1061.⬏
14. Gupta, R. C. (2016). Nutraceuticals. Efficacy, safety and toxity. Elsevier⬏
15. Barreto, M. D. S., Santos, R. S., Souza, J. B., Lisboa, J. S., de Jesus, P. C., Silva, D. M. R. R., Moura, P. H. M., de Jesus, W. L., Silva, E. E. D., Gopalsamy, R. G., Santana, L. A. D. M., Borges, L. P., & Guimarães, A. G. (2025). The role of the Helianthus genus in Hyperglycemia: A systematic review with meta-analysis. Fitoterapia, 183, 106521. https://doi.org/10.1016/j.fitote.2025.106521 ⬏