Witamina C należy do witamin rozpuszczalnych w wodzie i egzogennych, czyli nie produkowanych przez organizm. Z tego powodu należy ją regularnie dostarczać w diecie.
Jak działa witamina C?
Kwas askorbowy ma właściwości przeciwutleniające. Bierze udział w wielu procesach metabolicznych. Jest niezbędny do wytwarzania kolagenu, proteoglikanów i substancji międzykomórkowej, a więc do prawidłowego rozwoju różnych tkanek (zębów, kości, włosowatych naczyń krwionośnych).
Pełni ważną rolę w procesach utleniania i redukcji. Bierze udział w przemianach ustrojowych fenyloalaniny, tyrozyny, kwasu foliowego, noradrenaliny, histaminy, żelaza, węglowodanów. Uczestniczy w syntezie lipidów, białek oraz karnityny. Warunkuje odporność mechaniczną naczyń krwionośnych. Wspomaga ogólną odporność organizmu.
Kiedy i jak wprowadzono do obrotu witaminę C?
Historia odkrycia witaminy C wiąże się więc ściśle ze szkorbutem, poszukiwaniem przyczyn tej choroby, sposobu jej leczenia i zapobiegania. Witamina C została wyodrębniona po raz pierwszy z papryki przez węgierskiego biochemika Alberta Szent‑Görgyiego w 1928 r., za co został on uhonorowany nagrodą Nobla. Po ustaleniu struktury kwasu askorbinowego w 1933 r. opracowano jego syntezę, przy współudziale szwajcarskiego uczonego polskiego pochodzenia, Tadeusza Reichsteina. Witaminę C nazwano kwasem askorbinowym, ponieważ jej niedobór wywoływał szkorbut (scorbutus)[1].
Komu można polecić witaminę C?
Lek można zarekomendować osobom:
- z niedoborem witaminy C,
- z zakażeniem wirusowym lub bakteryjnym, w trakcie rekonwalescencji po chorobie, z zaburzoną odpornością organizmu, z trudno gojącymi się ranami, nałogowym palaczom, ponieważ jest to stan zwiększonego zapotrzebowania na witaminę C,
- stosującym diety eliminacyjne, które są zagrożone niedoborem witaminy C w diecie w celu zapobiegania niedoborom.
Czy witaminę C można polecić ciężarnej lub karmiącej?
Kobiecie ciężarnej, jak i karmiącej można zarekomendować stosowanie kwasu askorbowego, jednak nie powinien być stosowany w dawkach większych niż zalecane dzienne spożycie (80-100 mg na dobę).
Od jakiego wieku można zarekomendować witaminę C?
Witamina C może być stosowana od 28. dnia życia.
Jak dobrać postać i moc?
Postać i moc należy dobrać ze względu na wiek i preferencje pacjenta. Witamina C bez recepty dostępna jest w postaci:
- Kropli (Cebion, DropiCe, Ibuvit C, Juvit C),
- Kapsułek (Vitamina C Synteza),
- Tabletek powlekanych (Vitaminum C TEVA),
- Tabletek musujących (Ascorvita).
Wygodniejszą formą podania dla dzieci będą krople. Osobom, dla których problematyczne jest połknięcie tabletki lub kapsułki zaproponuj tabletki musujące.
Jak dawkować witaminę C?
Witaminę C w postaci kropli doustnych dawkuje się ze względu na wiek dziecka:
- od 28. dnia życia do końca 24. miesiąca życia: 5-8 kropli raz na dobę,
- od 3. r.ż. do 11. r.ż.: 10 kropli raz na dobę,
- od 12. r.ż. i dorośli: 15-20 kropli raz na dobę (w razie większego zapotrzebowania i w niedoborach dawkę można podwoić i przyjmować dwa razy na dobę).
Dawkowanie kwasu askorbowego w formie tabletek w zależności od przyczyny wygląda następująco:
- Dorośli:
- leczniczo: od 500 mg do 1000 mg na dobę,
- zapobiegawczo: 200 mg do 500 mg na dobę.
- Dzieci od 5. roku życia:
- leczniczo: od 100 mg do 200 mg na dobę.
Jak długo pacjent może stosować i jaką największą dawkę można polecić?
Pacjent może stosować lek tak długo, jak występuje potrzeba jego stosowania, ponieważ witamina C jest z zasady dobrze tolerowana.
Długotrwałe stosowanie dużych dawek witaminy C (powyżej 1g) może powodować nudności, wymioty, zgagę, skurcze żołądka, nagłe zaczerwienienie skóry, napady gorąca, ból głowy, bezsenność i rzadko hiperoksalurię, która może prowadzić do kamicy nerkowej.
Po jakim czasie pacjent odczuje, że witamina C działa?
Ze względu na brak badań nie jest możliwe określenie kiedy pacjent odczuje efekt działania leku.
Komu stanowczo odradzić stosowanie preparatów zawierających witaminę C?
Stosowanie dużych dawek witaminy C (powyżej 1 g na dobę) należy odradzić:
- pacjentowi cierpiącemu na kamicę nerkową lub z ryzykiem wystąpienia kamicy, ponieważ zwiększa ryzyko powstawania kamieni szczawianowo-wapniowych,
- pacjentowi, u którego występują zaburzenia metabolizmu żelaza, ponieważ zwiększa wchłanianie żelaza z przewodu pokarmowego.
Jakie witamina C ma przewagi nad innymi lekami o tym samym wskazaniu?
Innym lekiem stosowanym w celu skrócenia czasu trwania przeziębienia jest inozyna. Przewagą witaminy C nad inozyną jest udowodniona skuteczność[2].
Przegląd systematyczny Cochrane z 2013 roku dotyczący suplementacji witaminy C w zapobieganiu przeziębieniom wykazał, że regularna suplementacja witaminy C w dawkach > 200 mg/dobę w skraca czas utrzymywania się objawów przeziębienia – średnio o 8% u dorosłych i 14% u dzieci[2].
Jakie działania niepożądane ma witamina C?
Witamina C jest zwykle dobrze tolerowana. Podczas stosowania terapeutycznych dawek leku nie występują działania niepożądane
W jakie istotne interakcje z innymi lekami wchodzi witamina C?
Podczas stosowania terapeutycznych dawek witaminy C nie występują interakcje.
Jakie produkty komplementarne można polecić pacjentom stosującym witaminę C?
Witamina C jest preparatem komplementarnym do polecenia dodatkowo. Nie rekomendujemy polecania dodatkowo innych produktów.
Piśmiennictwo
- Janda K., Kasprzak M., Wolska J.: Witamina C – budowa, właściwości, funkcje i występowanie, Pomeranian Journal of Life Sciences, Pomorska Akademia Medyczna w Szczecinie, vol. 61, no. 4, 2015, pp. 419-425⬏
- Hemilä, H., Chalker, E. (2013). Vitamin C for preventing and treating the common cold. The Cochrane database of systematic reviews, (1), CD000980.⬏⬏
Witamina C jest rozpuszczalna w wodzie i jej nadmiar jest wydalany wraz z moczem, dlatego przy dawkach terapeutycznych jest dobrze tolerowana. Długotrwała suplementacja powyżej 2 g na dobę może powodować biegunki i zwiększa ryzyko kamicy nerkowej.