Gliklazyd – Poradnik farmaceuty 

Gliklazyd (Diaprel, Gliclada, Symazide, Clazicon, Diagen, Diazidan, Diabrezide, Salson, Oziclide, Gliclastad) to doustny lek przeciwcukrzycowy z grupy pochodnych sulfonylomocznika. Wiąże się ze swoistym receptorem sulfonylomocznika (SUR1) w błonie komórkowej komórek β trzustki, zwiększając uwalnianie insuliny z ziarnistości wydzielniczych komórek β trzustki i tym samym obniżając stężenie glukozy we krwi.

Jakie zastosowanie ma gliklazyd?

Gliklazyd jest przepisywany dla pacjentów z cukrzycą typu 2., u których metformina nie może być stosowana lub jej działanie nie jest wystarczające w utrzymaniu kontroli glikemii.

Jakie efekty daje gliklazyd?

Stosowanie gliklazydu powoduje poprawę kontroli glikemii u pacjentów cierpiących na cukrzycę typu 2. poprzez wzrost uwalniania insuliny niezależnie od posiłku. W badaniu klinicznym z udziałem 9 pacjentów z cukrzycą typu 2. przyjmujących gliklazyd stwierdzono także zwiększenie wrażliwości tkanek na insulinę^[1], jednak brakuje dużych badań klinicznych z randomizacją potwierdzających ten efekt.

Po jakim czasie pacjent odczuje efekt i po czym pozna, że gliklazyd działa?

Działanie hipoglikemizujące gliklazydu pojawia się po około 4-6 godzinach od jego przyjęcia, przy czym pacjent może nie odczuć efektu bezpośrednio. Należy zalecić kontynuowanie przyjmowania leku, nawet jeśli pacjent nie odczuwa żadnych objawów choroby. Efekt zwiększonego poposiłkowego wydzielania insuliny w trzustce utrzymuje się nawet po 2. latach leczenia gliklazydem.

Czym grozi odstawienie leczenia?

Zaprzestanie stosowania gliklazydu może skutkować brakiem utrzymania prawidłowej kontroli glikemii i wystąpieniem powikłań cukrzycy. Nagłe odstawienie leku może prowadzić do hiperglikemii na skutek znacznego spadku wydzielania insuliny^[2], co stanowi ryzyko wystąpienia kwasicy ketonowej i śpiączki cukrzycowej będących stanem zagrożenia życia pacjenta. Należy zalecić pacjentowi regularne stosowanie leku, nawet jeśli nie odczuwa bezpośrednio efektów jego działania.

Jakie zalecenia dotyczące dawkowania trzeba przekazać?

Gliklazyd należy przyjmować doustnie na 30 min przed śniadaniem lub innym posiłkiem, jeśli stosowana dzienna dawka jest podzielona (≥80 mg/dobę). W przypadku postaci leku o zmodyfikowanym uwalnianiu, tabletki należy przyjmować podczas śniadania. Lek należy popijać szklanką wody w całości, bez rozgryzania ani żucia.

Jak długo pacjent może stosować ten lek?

Ze względu na przewlekły charakter cukrzycy typu 2., w przypadku dobrej tolerancji leku przez pacjenta, gliklazyd może być stosowany przez lata, w celu utrzymania prawidłowej kontroli glikemii i zapobieganiu powikłaniom choroby.

Kto nie powinien stosować gliklazydu?

Gliklazyd nie powinien być stosowany u pacjentów:

• chorujących na cukrzycę typu 1. – mechanizm działania leku polega na zwiększaniu wydzielania insuliny z komórek β trzustki, które u pacjentów z cukrzycą typu 1. są niemal całkowicie zniszczone, dlatego upewnij się na jaki typ choroby cierpi pacjent,
• uczulonych na sulfonamidy – nie ma dowodów jednoznacznie potwierdzających wystąpienie reakcji krzyżowej, ale nie można wykluczyć takiego ryzyka, dlatego upewnij się, czy pacjent nie jest uczulony,
• niedożywionych lub źle odżywionych – ze względu na zwiększone ryzyko wystąpienia hipoglikemii.

Jakie gliklazyd ma przewagi nad innymi lekami?

Gliklazyd jest dostępny w postaci tabletek oraz w postaci tabletek o zmodyfikowanym uwalnianiu, które podawane są wyłącznie raz dziennie i zapobiegają wystąpieniu wyraźnych skoków stężenia leku w osoczu, a tym samym redukują ryzyko występowania działań niepożądanych leku. Ponadto gliklazyd wykazuje korzystne działanie na naczynia krwionośne poprzez zredukowanie powstawania mikrozakrzepów, zmniejszając tym samym ryzyko rozwoju powikłań cukrzycy^[3]. Przegląd systematyczny i metaanaliza z 2015 roku wykazały, że gliklazyd silniej obniża poziom hemoglobiny glikowanej HbA1C niż inne doustne środki insulinotropowe (tj.: inne pochodne sulfonylomocznika, inhibitory DPP-4 czy glinidy), a także spośród pochodnych sulfonylomocznika, gliklazyd wykazał najmniejszy potencjał do wywoływania incydentów hipoglikemii^[4].

Jakie działania niepożądane ma gliklazyd i jak je zminimalizować?

Do istotnych działań niepożądanych gliklazydu należą^[5]:

• hipoglikemia, czyli stan obniżenia stężenia glukozy we krwi poniżej 70 mg/dl (3,9 mmol/l) niezależnie od wystąpienia objawów klinicznych – poinformuj pacjenta, że objawy kliniczne hipoglikemii, takie jak osłabienie, zawroty głowy, przyspieszone bicie serca czy drżenia mięśniowe mogą pojawić się dopiero przy niższych wartościach glikemii, prowadząc do stanu ciężkiej hipoglikemii, wymagającej pomocy i będącej stanem zagrożenia życia. Zaleć pacjentowi, aby nie pomijał posiłków przy stosowaniu gliklazydu i poleć regularne monitorowanie poziomu glukozy we krwi przy użyciu glukometru. W przypadku wystąpienia hipoglikemii zaleć pacjentowi doraźne spożycie 15 g glukozy i kontrolę glikemii po 15 minutach, a w razie utrzymującej się hipoglikemii powtórzenie tej procedury^[6]. Równocześnie, ze względu na ryzyko hipoglikemii, poinstruuj pacjenta o zachowaniu szczególnej ostrożności w przypadku prowadzenia przez niego samochodu lub obsługi innych maszyn, szczególnie na początku terapii gliklazydem,
• zaburzenia przewodu pokarmowego, takie jak: nudności, wymioty, biegunka, zaparcia – poleć pacjentowi przyjmowanie leku w trakcie śniadania, aby zminimalizować te efekty. Zwróć uwagę, że niepożądane objawy ze strony przewodu pokarmowego mogą być objawami hipoglikemii, dlatego w razie ich wystąpienia podczas terapii gliklazydem zaleć pacjentowi konieczność monitorowania poziomu glukozy oraz poleć poinstruowanie rodziny pacjenta, aby w razie potrzeby najbliższe osoby potrafiły udzielić pomocy.

W jakie interakcje z innymi lekami wchodzi gliklazyd i co o nich powiedzieć pacjentowi?

Udziel pacjentowi następujących informacji o interakcjach^[7]:

• mikonazol w postaci żelu do stosowania w jamie ustnej, będący inhibitorem CYP2C9 może prowadzić do kumulacji gliklazydu, nasileniu jego działania i wystąpienia hipoglikemii – zaleć pacjentowi konieczność dokładnego monitorowania poziomu glukozy podczas terapii przeciwgrzybiczej,
• fenylobutazon podawany jednocześnie z gliklazydem może wywołać hipoglikemię, prawdopodobnie na skutek zahamowania metabolizmu gliklazydu oraz jego eliminacji przez nerki – w razie konieczności zaleć pacjentowi zastosowanie innego leku przeciwzapalnego,
• fluorochinolony (np. lewofloksacyna lub ciprofloksacyna) stosowane z gliklazydem mogą prowadzić do ciężkiej hipoglikemii – w przypadku konieczności jednoczesnego stosowania zaleć pacjentowi dokładne monitorowanie poziomu glukozy,
• klarytromycyna przyjmowana jednocześnie z gliklazydem może wywołać hipoglikemię – poinformuj pacjenta o możliwej potrzebie dostosowania dawki gliklazydu po konsultacji z lekarzem,
• kotrimoksazol stosowany razem z gliklazydem może wywołać epizod hipoglikemii – poleć pacjentowi dokładnie monitorować poziom glukozy podczas terapii,
• beta-blokery mogą zmniejszać wydzielanie insuliny indukowane przez gliklazyd oraz maskować objawy występowania hipoglikemii, takie jak: drżenia czy tachykardia – zaleć pacjentowi skonsultowanie z lekarzem w celu zastosowania bezpieczniejszych kardioselektywnych beta-blokerów,
• preparaty zawierające ziele dziurawca zwyczajnego mogą zmniejszać ekspozycję na gliklazyd – w przypadku konieczności ich stosowania zaleć pacjentowi ścisłą kontrolę glikemii.

Ponadto pacjentowi stosującemu gliklazyd odradź spożywanie alkoholu, który znacznie zwiększa ryzyko wystąpienia hipoglikemii, pojawiającej się około 24 godziny po zaprzestaniu picia alkoholu.

Jakie środki ostrożności zalecić?

W retrospektywnym badaniu kohortowym z 2020 roku wykazano, że stosowanie gliklazydu (głównie we wcześniejszej ciąży) nie było związane ze zwiększonym ryzykiem poważnych działań niepożądanych zarówno u matki, jak i u narażonego noworodka^[8]. Jednak ze względu na brak wystarczających dowodów wskazujących na bezpieczeństwo, gliklazyd nie powinien być stosowany w czasie ciąży oraz w trakcie karmienia piersią.

Jakie produkty komplementarne można polecić realizując receptę, na której jest gliklazyd?

Pacjentowi cierpiącemu na cukrzycę typu 2. przyjmującemu gliklazyd możesz polecić dodatkowo:

• preparaty zawierające magnez – według przeglądu systematycznego z 2017 roku przyjmowanie magnezu przyczynia się do zmniejszenia insulinooporności^[9],
• preparaty na bazie morwy białej – liście morwy białej obniżają hiperglikemię poposiłkową i mogą łagodzić insulinooporność.

Leki przeciwcukrzycowe

Doustne leki przeciwcukrzycowe stosowane są w celu obniżenia poziomu glukozy we krwi u pacjentów z cukrzycą typu II.

Piśmiennictwo

1. Ma, A., Kamp, M., Bird, D., Howlett, V., & Cameron, D. P. (1989). The effects of long term gliclazide administration on insulin secretion and insulin sensitivity. Australian and New Zealand journal of medicine, 19(1), 44–49. https://doi.org/10.1111/j.1445-5994.1989.tb01674.x⬏
2. Srivanichakorn, W., Sriwijitkamol, A., Kongchoo, A., Sriussadaporn, S., Plengvidhya, N., Lertwattanarak, R., Vannasaeng, S., & Thongtang, N. (2015). Withdrawal of sulfonylureas from patients with type 2 diabetes receiving long-term sulfonylurea and insulin combination therapy results in deterioration of glycemic control: a randomized controlled trial. Diabetes, metabolic syndrome and obesity : targets and therapy, 8, 137–145. https://doi.org/10.2147/DMSO.S78008⬏
3. Konya, H., Hasegawa, Y., Hamaguchi, T., Satani, K., Umehara, A., Katsuno, T., Ishikawa, T., Miuchi, M., Kohri, K., Suehiro, A., Kakishita, E., Miyagawa, J., & Namba, M. (2010). Effects of gliclazide on platelet aggregation and the plasminogen activator inhibitor type 1 level in patients with type 2 diabetes mellitus. Metabolism: clinical and experimental, 59(9), 1294–1299. https://doi.org/10.1016/j.metabol.2009.12.004⬏
4. Chan, S. P., & Colagiuri, S. (2015). Systematic review and meta-analysis of the efficacy and hypoglycemic safety of gliclazide versus other insulinotropic agents. Diabetes research and clinical practice, 110(1), 75–81. https://doi.org/10.1016/j.diabres.2015.07.002⬏
5. Anpharm Przedsiębiorstwo farmaceutyczne S.A. (2020). ChPL: Diaprel MR. Pobrano z: https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public (29.11.2023)⬏
6. Polskie Towarzystwo diabetologiczne. (2023). Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych z cukrzycą. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. Curr Top Diabetes, 3(1): 1–140.⬏
7. Preston, C.L. (2019). Antidiabetics. Stockley’s Drug Interactions. 12th Ed.521-592.⬏
8. Kelty, E., Tran, D. D., Atkinson, A., Preen, D. B., & Havard, A. (2020). Maternal and Neonatal Health Outcomes Associated with the Use of Gliclazide and Metformin for the Treatment of Diabetes in Pregnancy: A Record Linkage Study. Diabetes technology & therapeutics, 22(2), 96–102. https://doi.org/10.1089/dia.2019.0241⬏
9. Morais, J. B. S., Severo, J. S., de Alencar, G. R. R., de Oliveira, A. R. S., Cruz, K. J. C., Marreiro, D. D. N., Freitas, B. J. E. S. A., de Carvalho, C. M. R., Martins, M. D. C. C. E., & Frota, K. M. G. (2017). Effect of magnesium supplementation on insulin resistance in humans: A systematic review. Nutrition (Burbank, Los Angeles County, Calif.), 38, 54–60. https://doi.org/10.1016/j.nut.2017.01.009⬏