Gliklazyd

Doustny lek przeciwcukrzycowy z grupy pochodnych sulfonylomocznika, obniżający stężenie glukozy we krwi przez pobudzanie wydzielania insuliny. Wydawany wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych, w postaci tabletek o zmodyfikowanym lub przedłużonym uwalnianiu (30 mg, 60 mg i 90 mg). Stosowany w cukrzycy typu 2 u osób dorosłych.

Działanie gliklazydu

Gliklazyd należy do pochodnych sulfonylomocznika, czyli grupy doustnych leków przeciwcukrzycowych, które obniżają stężenie glukozy we krwi, pobudzając trzustkę do wydzielania insuliny. Od innych pochodnych odróżnia go budowa chemiczna (heterocykliczny pierścień z wbudowanym atomem azotu). Lek działa tylko wtedy, gdy komórki beta trzustki są jeszcze zdolne do produkcji insuliny, dlatego stosuje się go w cukrzycy typu 2, a nie w typie 1.

Poza obniżaniem glikemii gliklazyd wpływa również na naczynia krwionośne, ograniczając powstawanie mikrozakrzepów.

Dzięki postaci o zmodyfikowanym lub przedłużonym uwalnianiu lek przyjmuje się raz na dobę, w porze śniadania.

Farmakologia

Gliklazyd jest doustną, hipoglikemizującą pochodną sulfonylomocznika o działaniu przeciwcukrzycowym, różniącą się od innych pochodnych heterocyklicznym pierścieniem z wbudowanym atomem azotu. Zmniejsza stężenie glukozy we krwi, pobudzając wydzielanie insuliny przez komórki beta wysp Langerhansa, a zwiększone poposiłkowe wydzielanie insuliny i białka C w trzustce utrzymuje się nawet po dwóch latach leczenia¹.

W cukrzycy typu 2 gliklazyd przywraca wczesną fazę wydzielania insuliny w obecności glukozy oraz nasila jej drugą fazę wydzielania².

Poza działaniem metabolicznym gliklazyd wpływa też na naczynia krwionośne, zmniejszając powstawanie mikrozakrzepów przez częściowe hamowanie agregacji i adhezji płytek oraz przez zwiększenie aktywności fibrynolitycznej śródbłonka naczyń³.

Farmakokinetyka

Wchłanianie gliklazydu z przewodu pokarmowego jest całkowite, a obecność pokarmu nie wpływa na jego szybkość ani stopień. Po podaniu doustnym stężenie leku w osoczu zwiększa się stopniowo przez pierwszych 6 godzin, a następnie utrzymuje się na stałym poziomie między szóstą a dwunastą godziną¹.

Gliklazyd w około 95% wiąże się z białkami osocza, a jego objętość dystrybucji wynosi około 30 litrów. Jednorazowa dawka dobowa umożliwia utrzymanie stężenia leku w osoczu przez ponad 24 godziny⁴.

Lek jest metabolizowany głównie w wątrobie i wydalany z moczem, przy czym w postaci niezmienionej wykrywa się w moczu zaledwie około 1%. W osoczu nie stwierdza się czynnych metabolitów. Okres półtrwania w fazie eliminacji wynosi od 12 do 20 godzin².

Wskazania leków z gliklazydem

Wszystkie preparaty gliklazydu są wydawane na receptę i mają to samo wskazanie niezależnie od dawki i postaci. Stosuje się je w cukrzycy insulinoniezależnej (typu 2) u osób dorosłych, gdy przestrzeganie diety, ćwiczenia fizyczne oraz zmniejszenie masy ciała nie wystarczają do utrzymania prawidłowego stężenia glukozy we krwi^2,1,4.

Gliklazyd może być stosowany samodzielnie lub w leczeniu skojarzonym z biguanidami (metforminą), inhibitorami alfa-glukozydazy lub insuliną. Skojarzenie z insuliną wprowadza się pod ścisłą opieką medyczną³.

Dawkowanie gliklazydu

Grupa	Dawka (raz na dobę, w porze śniadania)	Maksymalnie na dobę
Dorośli, dawka początkowa	30 mg	120 mg
Dorośli, dawka podtrzymująca	30, 60, 90 lub 120 mg (zwiększana stopniowo)	120 mg
Osoby w podeszłym wieku	jak u pacjentów poniżej 65 lat	120 mg
Łagodna lub umiarkowana niewydolność nerek	jak u pacjentów z prawidłową czynnością nerek, pod obserwacją	120 mg
Pacjenci z ryzykiem hipoglikemii	30 mg (minimalna dawka początkowa)	120 mg
Dzieci i młodzież	nie stosować (brak danych)	–

Dawkę dobiera się indywidualnie w zależności od reakcji metabolicznej pacjenta (stężenie glukozy we krwi, HbA1c), zaczynając od 30 mg na dobę. Jeśli glikemia nie jest odpowiednio kontrolowana, dawkę zwiększa się stopniowo, z odstępem co najmniej jednego miesiąca między kolejnymi zwiększeniami¹.

Tabletkę przyjmuje się w całości, bez rozgryzania i żucia, w pojedynczej dawce w porze śniadania. W razie pominięcia dawki nie należy zwiększać dawki przyjmowanej następnego dnia⁴.

Elastyczne dawkowanie umożliwia dzielenie tabletek zależnie od preparatu. Tabletkę Diagen 60 mg można podzielić na połowy, odpowiadające dawce 30 mg², a tabletkę Gliclada 90 mg można podzielić na trzy równe części, co pozwala uzyskać dawki 30, 60, 90 i 120 mg¹. Przy zamianie z tabletek zawierających 80 mg gliklazydu jedna taka tabletka odpowiada 30 mg gliklazydu w postaci o zmodyfikowanym lub przedłużonym uwalnianiu, przy uważnym monitorowaniu parametrów krwi³.

Istotne przeciwwskazania do stosowania gliklazydu

Cukrzyca typu 1 oraz kwasica i śpiączka cukrzycowa

Gliklazyd jest przeciwwskazany w cukrzycy typu 1, w stanie przedśpiączkowym i śpiączce cukrzycowej oraz w cukrzycowej kwasicy ketonowej².

Ciężka niewydolność nerek lub wątroby

Gliklazyd jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek lub wątroby, u których zaleca się zastosowanie insuliny⁴.

Leczenie mikonazolem

Gliklazydu nie należy stosować jednocześnie z mikonazolem, który nasila jego działanie hipoglikemizujące¹.

Karmienie piersią

Gliklazyd jest przeciwwskazany u kobiet karmiących piersią ze względu na ryzyko hipoglikemii u dziecka².

Środki ostrożności przy wydawaniu gliklazydu

Ryzyko hipoglikemii

Hipoglikemia jest głównym zagrożeniem związanym z gliklazydem i całą klasą pochodnych sulfonylomocznika. Lek można stosować jedynie u pacjentów regularnie się odżywiających, spożywających węglowodany, ponieważ ryzyko hipoglikemii rośnie przy późnym, zbyt małym lub ubogowęglowodanowym posiłku, przy dietach niskokalorycznych, długotrwałym lub forsownym wysiłku fizycznym, spożyciu alkoholu oraz w leczeniu skojarzonym z innymi lekami hipoglikemizującymi. Pacjenta i jego rodzinę należy poinformować o objawach hipoglikemii i sposobach postępowania¹.

Osoby w podeszłym wieku i inne grupy ryzyka

Szczególnie narażeni na hipoglikemię są pacjenci w podeszłym wieku, niedożywieni lub źle odżywieni, z ciężkimi lub niewyrównanymi zaburzeniami endokrynologicznymi (niedoczynność przysadki, niedoczynność tarczycy, niewydolność nadnerczy), po zakończeniu długotrwałego lub dużymi dawkami leczenia kortykosteroidami oraz z ciężką chorobą naczyń. U tych pacjentów zaleca się rozpoczęcie leczenia od minimalnej dawki 30 mg na dobę³.

Niewydolność nerek i wątroby

U pacjentów z niewydolnością wątroby lub ciężką niewydolnością nerek farmakokinetyka i farmakodynamika gliklazydu może być zmieniona, a hipoglikemia może się przedłużać, co może wymagać odpowiedniego postępowania².

Niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej

Stosowanie pochodnych sulfonylomocznika u pacjentów z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej (G6PD) może prowadzić do niedokrwistości hemolitycznej, dlatego u takich pacjentów należy zachować ostrożność i rozważyć lek z innej grupy⁴.

Osłabienie kontroli glikemii

Kontrolę glikemii mogą pogarszać gorączka, uraz, zakażenie, zabieg chirurgiczny oraz preparaty ziela dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum), a niekiedy konieczne bywa czasowe podanie insuliny. Skuteczność gliklazydu może też z czasem słabnąć wraz z postępem cukrzycy (wtórne niepowodzenie terapeutyczne)¹.

Zawartość laktozy

Preparaty zawierające laktozę (Gliclada, Gliclazide Medreg) nie powinny być stosowane u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy³.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Gliklazyd nie ma wpływu lub wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Pacjenta należy jednak poinformować o ryzyku hipoglikemii i jej objawach oraz o konieczności zachowania ostrożności w czasie prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn, zwłaszcza na początku leczenia².

Interakcje gliklazydu

Mikonazol + gliklazyd

Mikonazol stosowany ogólnie lub w postaci żelu do jamy ustnej nasila działanie hipoglikemizujące gliklazydu, z ryzykiem hipoglikemii lub nawet śpiączki. Skojarzenie to jest przeciwwskazane¹.

Fenylbutazon + gliklazyd

Fenylbutazon stosowany ogólnie nasila działanie hipoglikemizujące pochodnych sulfonylomocznika przez wypieranie ich z połączeń z białkami osocza i zmniejszenie wydalania. Skojarzenie jest niezalecane, a jeśli konieczne, wymaga samokontroli i dostosowania dawki⁴.

Alkohol + gliklazyd

Alkohol nasila działanie hipoglikemizujące gliklazydu przez blokowanie reakcji kompensacyjnych, co może prowadzić do śpiączki hipoglikemicznej. Należy unikać spożywania alkoholu oraz leków zawierających alkohol².

Inne leki nasilające hipoglikemię + gliklazyd

Nasilenie działania hipoglikemizującego, a niekiedy hipoglikemia, może wystąpić przy jednoczesnym stosowaniu innych leków przeciwcukrzycowych (insulina, akarboza, metformina, tiazolidynediony, inhibitory peptydazy dipeptydylowej IV, agoniści receptora GLP-1), leków blokujących receptory beta-adrenergiczne, flukonazolu, inhibitorów konwertazy angiotensyny (kaptopryl, enalapryl), leków blokujących receptory H2, inhibitorów MAO, sulfonamidów, klarytromycyny i niesteroidowych leków przeciwzapalnych³. Charakterystyka produktu Diagen dodaje do tej grupy również fibraty i salicylany².

Danazol + gliklazyd

Danazol działa diabetogennie, dlatego jego skojarzenie z gliklazydem jest niezalecane. Jeśli nie można go uniknąć, konieczna jest kontrola stężenia glukozy we krwi i w moczu oraz dostosowanie dawki gliklazydu¹.

Chlorpromazyna + gliklazyd

Chlorpromazyna w dużych dawkach (ponad 100 mg na dobę) zwiększa stężenie glukozy we krwi przez zmniejszenie wydzielania insuliny. Konieczne jest monitorowanie glikemii i ewentualne dostosowanie dawki gliklazydu⁴.

Glikokortykosteroidy i tetrakozaktyd + gliklazyd

Glikokortykosteroidy (podane ogólnie i miejscowo) oraz tetrakozaktyd zwiększają stężenie glukozy we krwi, z możliwą kwasicą ketonową, przez zmniejszenie tolerancji na węglowodany. Konieczne jest monitorowanie glikemii, zwłaszcza na początku leczenia².

Rytodryna, salbutamol i terbutalina + gliklazyd

Rytodryna, salbutamol i terbutalina podawane dożylnie zwiększają stężenie glukozy we krwi w wyniku pobudzenia receptorów beta-2. W razie konieczności należy zastosować insulinę³.

Ziele dziurawca zwyczajnego + gliklazyd

Preparaty zawierające ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum) zmniejszają ekspozycję na gliklazyd, dlatego istotne jest monitorowanie stężenia glukozy we krwi¹.

Fluorochinolony + gliklazyd

Jednoczesne stosowanie gliklazydu i fluorochinolonów może powodować zaburzenia stężenia glukozy we krwi, w tym hipoglikemię i hiperglikemię, zwłaszcza u osób w podeszłym wieku. Zaleca się staranne monitorowanie glikemii⁴.

Leki przeciwzakrzepowe + gliklazyd

Pochodne sulfonylomocznika mogą nasilać działanie leków przeciwzakrzepowych (np. warfaryny) podczas jednoczesnego stosowania, co może wymagać dostosowania dawki leku przeciwzakrzepowego².

Działania niepożądane gliklazydu

⚠ Hipoglikemia

Hipoglikemia jest najczęstszym działaniem niepożądanym gliklazydu i występuje zwłaszcza przy nieregularnym odżywianiu się lub pomijaniu posiłków. Jej objawy obejmują między innymi ból głowy, silny głód, nudności, zmęczenie, zaburzenia snu, pobudzenie, agresję, osłabioną koncentrację, zaburzenia świadomości i widzenia, drżenie, zawroty głowy, drgawki, senność i utratę świadomości, co może prowadzić do śpiączki oraz zgonu. Dodatkowo mogą wystąpić objawy pobudzenia adrenergicznego, takie jak pocenie się, niepokój, tachykardia, nadciśnienie tętnicze, kołatanie serca i zaburzenia rytmu serca. Ciężka lub długotrwała hipoglikemia może wymagać hospitalizacji^1,3.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Zgłaszano ból brzucha, nudności, wymioty, niestrawność, biegunkę i zaparcia. Objawom tym można zapobiec lub je zminimalizować, przyjmując gliklazyd w trakcie śniadania^2,4.

⚠ Reakcje skórne

Obserwowano wysypkę, świąd, pokrzywkę, obrzęk naczynioruchowy, rumień i wykwity plamkowo-grudkowe, a także odczyny pęcherzowe, w tym zespół Stevensa-Johnsona i toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka oraz autoimmunologiczne choroby pęcherzowe. Wyjątkowo notowano wysypkę polekową z eozynofilią i objawami ogólnymi (zespół DRESS)^1,3.

⚠ Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Zmiany w obrazie hematologicznym krwi występują rzadko () i mogą obejmować niedokrwistość, leukopenię, małopłytkowość oraz granulocytopenię. Zmiany te zwykle przemijają po zaprzestaniu leczenia^2,4.

⚠ Zaburzenia wątroby

Notowano zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (AspAT, AlAT, fosfatazy zasadowej) oraz pojedyncze przypadki zapalenia wątroby. W razie wystąpienia żółtaczki cholestatycznej leczenie należy przerwać. Objawy te zwykle przemijają po odstawieniu leku^1,3.

Przemijające zaburzenia widzenia

Przemijające zaburzenia widzenia mogą pojawić się szczególnie na początku leczenia, na skutek zmian stężenia glukozy we krwi^2,4.

⚠ Działania niepożądane charakterystyczne dla klasy pochodnych sulfonylomocznika

Podobnie jak po innych pochodnych sulfonylomocznika obserwowano przypadki erytrocytopenii, agranulocytozy, niedokrwistości hemolitycznej, pancytopenii, alergicznego zapalenia naczyń, hiponatremii oraz zwiększenia aktywności enzymów wątrobowych, a nawet zaburzenia czynności wątroby i zapalenie wątroby, które ustępowało po odstawieniu leku lub w pojedynczych przypadkach prowadziło do zagrażającej życiu niewydolności wątroby^1,3.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a gliklazyd

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych jako środek ostrożności zaleca się unikanie stosowania gliklazydu w czasie ciąży. Normoglikemię należy uzyskać przed poczęciem, aby zmniejszyć ryzyko wad wrodzonych u płodu związanych z niewyrównaną cukrzycą u matki. Stosowanie doustnych leków hipoglikemizujących jest niewłaściwe, a lekiem pierwszego wyboru w leczeniu cukrzycy u kobiet w ciąży jest insulina, na którą należy przejść przed próbą zajścia w ciążę lub niezwłocznie po jej stwierdzeniu¹.

Karmienie piersią a gliklazyd

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie ustalono, czy gliklazyd lub jego metabolity przenikają do mleka kobiecego. Ze względu na ryzyko wystąpienia hipoglikemii u noworodka jego stosowanie jest przeciwwskazane u kobiet karmiących piersią⁴.

Produkty handlowe z gliklazydem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Diagen	tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu 60 mg	Rp
Gliclada	tabletki o przedłużonym uwalnianiu 90 mg	Rp
Gliclazide Medreg	tabletki o przedłużonym uwalnianiu 30 mg	Rp
Gliclazide Medreg	tabletki o przedłużonym uwalnianiu 60 mg	Rp