Pytanie

Schorzenia układu żylnego stanowią narastający problem zdrowotny, dotykając coraz większej liczby pacjentów. Wynika to zarówno ze starzenia się społeczeństwa, jak i rosnącej świadomości na temat przewlekłej niewydolności żylnej. Podczas pracy w aptece ogólnodostępnej spotkałam się wielokrotnie z prośbami pacjentów o rekomendację preparatów (leków lub suplementów diety) dostępnych pod postacią maści lub tabletek, stosowanych w celu poprawy krążenia żylnego. Warto jednak pamiętać, że skutecznym rozwiązaniem mogą być także wyroby przeciwżylakowe, takie jak pończochy, rajstopy czy podkolanówki uciskowe, które działają na zasadzie terapii kompresyjnej. Kiedy i dla jakich grup pacjentów rekomendować wyroby przeciwżylakowe?

Krótka odpowiedź

Przewlekła niewydolność żylna (CVI, chronic venous insufficiency) to postępujące schorzenie układu naczyniowego, wynikające z dysfunkcji zastawek żylnych i osłabienia ścian naczyń, co prowadzi do utrudnionego odpływu krwi z kończyn dolnych w kierunku serca. Skutkiem tego procesu jest przewlekły zastój żylny, który manifestuje się obrzękami, uczuciem ciężkości nóg, bólem, a w zaawansowanych stadiach powstawaniem żylaków. Powstawanie żylaków w kończynach dolnych dotyka znacznie częściej kobiet niż mężczyzn.^[1]

Jedną z dostępnych metod leczenia i profilaktyki schorzeń żylnych jest kompresjoterapia polegająca na stosowaniu kontrolowanego ucisku, stopniowo malejącego od okolic kostki ku górze, co wspomaga prawidłowy przepływ krwi w kierunku serca. W zależności od umiejscowienia żylaków w kończynie dolnej można zarekomendować pacjentowi stosowanie podkolanówek, pończoch lub rajstop uciskowych, dostępnych zarówno w wersjach damskich, jak i męskich. Zalecaj nakładanie produktów przeciwżylakowych w godzinach porannych i noszenie w ciągu dnia.

W hurtowniach farmaceutycznych dostępne są produkty o łagodnym stopniu ucisku (8–17 mm Hg), których stosowanie zalecane jest szczególnie osobom narażonym na przeciążenie układu żylnego, np. w przypadku:

• pracy w pozycji siedzącej lub stojącej,
• występowaniu objawów takich jak ból, obrzęk, swędzenie, ciężkość nóg, a także obrzęki kostek, które nie ustępują po przespanej nocy,
• w przypadku podróży samolotem u pacjentów obciążonych ryzykiem chorób układu żylnego. W przeglądzie systematycznym z 2021 roku oceniono wpływ noszenia pończoch uciskowych w zapobieganiu zakrzepicy żył głębokich u osób podróżujących lotami trwającymi co najmniej 4 godziny. Pomimo ograniczeń w przeprowadzonym badaniu dotyczących np. sposobu pomiaru stopnia obrzęku nóg, w grupie pacjentów noszących pończochy przeciwżylakowe zaobserwowano redukcję częstości występowania obrzęku oraz indydentów zakrzepicy żył głębokich i żył powierzchniowych.^[2]
• predyspozycji genetycznych do rozwoju przewlekłej niewydolności żylnej, pajączków czy żylaków
• obrzęków limfatycznych występujących podczas stosowania niektórych leków (np. amlodypiny), które nie są redukowane po zastosowaniu leków moczopędnych,^[3]
• pacjentom, u których obrzęki występują w upalne dni (zaproponuj podkolanka lub skarpety uciskowe)
• pacjentkom doświadczającym obrzęków w trakcie ciąży, co może byćdobrą alternatywą dla doustnej farmakoterapii. Wyniki badania klinicznego z randomizacją, przeprowadzonego z udziałem 60 kobiet w ciąży wykazało że pończochy uciskowe okazały się skuteczne w redukcji obrzęków u kobiet w ciąży, a ich stosowanie było dobrze tolerowane przez uczestniczki badania.^[4]

Wyroby klasyfikowane jako produkty o pierwszym stopniu kompresji (18-21 mm Hg) powinny być z kolei rekomendowane:

• jako terapia wspomagająca do leków flebotropowych (np. Diosminex, Diohespan max, Aescin. Połączenie kompresjoterapii oraz farmakoterapii pozwala na bardziej efektywną redukcję obrzęku oraz poprawę jakości życia pacjentów
• w przypadku prewencji wtórnej zakrzepicy żył głębokich oraz towarzyszącej temu farmakoterapii lekami przeciwzakrzepowymi np. rywaroksabanem (Xarelto) czy dabigatranem (Pradaxa). Pomimo braku jednoznacznych dowodów na redukcję częstości występowania zespołu pozakrzepowego po stosowaniu kompresjoterapii, wiadomo jednak że dodanie terapii uciskowej do leczenia farmakologicznego w pierwszych dniach ostrej fazy zakrzepicy żył głębokich kończyn dolnych doprowadzi do szybszej ulgi w bólu i mniejszego obrzęku,^[5][6]
• żylakach kończyn dolnych. Wyniki badania klinicznego z randomizacją z 2025 roku wykazały, że stosowanie wyrobów o pierwszej klasie ucisku, u pacjentów z niepowikłanymi żylakami przyczyniło się do redukcji uczucia swędzenia, bólu i uczucia ciężkości nóg w porównaniu z grupą kontrolną.^[7]
• rekonwalescencji po zabiegach chirurgicznych np. laseroterapii, skleroterapii.

Wyroby o większym stopniu ucisku nie są sprzedawane w aptekach ogólnodostępnych – powinny być dobierane indywidualnie przez specjalistę po dokładnej ocenie stanu zdrowia pacjenta.

Podsumowując: wdrożenie odpowiedniej profilaktyki ma kluczowe znaczenie w zapobieganiu powikłaniom oraz poprawie jakości życia pacjentów będących w grupie ryzyka lub chorujących na przewlekłą niewydolność żylną. Poleć wyroby przeciwżylakowe pacjentom z żylakami, kobietom w ciąży oraz osobom unieruchomionym, a także pacjentom prowadzącym siedzący lub stojący tryb życia. Warto podkreślić, że skuteczność wyrobów przeciwżylakowych jest najwyższa, gdy są odpowiednio dobrane pod kątem klasy ucisku i indywidualnych potrzeb pacjenta.  

Czytaj też: Wybór leku OTC na opuchliznę nóg i żylaki w ciąży

Piśmiennictwo

1. Wrona, M., Jöckel, K. H., Pannier, F., Bock, E., Hoffmann, B., & Rabe, E. (2015). Association of Venous Disorders with Leg Symptoms: Results from the Bonn Vein Study 1. European journal of vascular and endovascular surgery : the official journal of the European Society for Vascular Surgery, 50(3), 360–367. https://doi.org/10.1016/j.ejvs.2015.05.013⬏
2. Clarke, MJ., Broderick, C., Hopewell, S., Juszczak, E., & Eisinga, A. (2021) Compression stockings for preventing deep vein thrombosis in airline passengers. Cochrane Database of Systematic Reviews, 4, CD004002. DOI: 10.1002/14651858.CD004002⬏
3. Sica D. (2003). Calcium channel blocker-related periperal edema: can it be resolved?. Journal of clinical hypertension (Greenwich, Conn.), 5(4), 291–297. https://doi.org/10.1111/j.1524-6175.2003.02402.x⬏
4. Saliba-Júnior, O. A., Rollo, H. A., Saliba, O., & Sobreira, M. L. (2022). Positive perception and efficacy of compression stockings for prevention of lower limb edema in pregnant women. Jornal vascular brasileiro, 21, e20210101. https://doi.org/10.1590/1677-5449.210101⬏
5. Thieme, D., Linnemann, B., Mühlberg, K., Noppeney, T., Kreutz, M., & Thieme, M. (2024). Compression Therapy in Acute Deep Venous Thrombosis of the Lower Limb and for the Prevention of Post-Thrombotic Syndrome: A Review Based on a Structured Literature Search. Deutsches Ärzteblatt International, 121(6), 188.⬏
6. Subbiah, R., Aggarwal, V., Zhao, H., Kolluri, R., Chatterjee, S., & Bashir, R. (2016). Effect of compression stockings on post thrombotic syndrome in patients with deep vein thrombosis: a meta-analysis of randomised controlled trials. The Lancet. Haematology, 3(6), e293–e300. https://doi-1org-100001a9x175f.han3.wum.edu.pl/10.1016/S2352-3026(16)30017-5⬏
7. Stücker, M., Braß, D., Möckel, L., Hartmann, K., & Rabe, E. (2025). Efficacy of medical compression stockings class I on the reduction of symptoms in patients with uncomplicated varicose veins: Results of a randomized, controlled, clinical trial. Vasa, 54(1), 67–72. https://doi.org/10.1024/0301-1526/a001163⬏