Oksymetazolina należy do grupy agonistów receptorów alfa-adrenergicznych stosowanych miejscowo, obkurczających błonę śluzową nosa.
Jak działa oksymetazolina?
Oksymetazolina jest sympatykomimetykiem, pobudza receptory alfa-adrenergiczne, co powoduje zwężenie naczyń krwionośnych i tym samym zmniejszenie przekrwienia błon śluzowych. Podanie donosowe oksymetazoliny prowadzi do zmniejszenia obrzęku zmienionej zapalnie błony śluzowej nosa i hamuje nadmierną produkcję wydzieliny, co umożliwia pacjentowi swobodne oddychanie przez nos. Powoduje też obkurczenie błony śluzowej nosa, poszerza przewody odprowadzające zatok przynosowych i odblokowuje trąbki słuchowe.
Kiedy i jak wprowadzono do obrotu oksymetazoline?
Oksymetazolina została wprowadzona na rynek w 1964 roku przez podmiot odpowiedzialny Schering Plough.
Komu można polecić oksymetazoline?
Leki z oksymetazoliną możesz polecić pacjentowi, który:
- choruje na zapalenie zatok,
- choruje na zapalenie trąbki słuchowej lub zapalenie ucha środkowego,
- cierpi na obrzęk błony śluzowej nosa związany z ostrym zapaleniem błony śluzowej nosa,
- ma gęsty katar, którego ciężko się pozbyć i towarzyszy mu uczucie zatkanego nosa,
- zmaga się z katarem na tle alergicznym.
Czy oksymetazolina można polecić ciężarnej lub karmiącej?
Według ChPL stosowanie oksymetazoliny w pierwszym trymestrze ciąży nie powodowało szkodliwych skutków, jednak należy zachować ostrożność. Według klasyfikacji Briggs’a brakuje danych dotyczących bezpieczeństwa oksymetazoliny w czasie ciąży. Nie wiadomo, czy przenika ona przez łożysko.
Pacjentkom w ciąży odradź stosowanie preparatów z oksymetazoliną, gdyż przeprowadzono zbyt małą liczbę badań na temat bezpieczeństwa stosowania oksymetazoliny w czasie ciąży[1].
Według ChPL nie należy zalecać stosowania oksymetazoliny w trakcie karmienia piersią. Natomiast według najnowszych wyników badań oksymetazolinę uznaje się za bezpieczną podczas karmienia piersią[2].
Poinformuj pacjentkę, aby nie zwiększała zalecanej dawki oksymetazoliny w celu uniknięcia potencjalnych działań niepożądanych.
Od jakiego wieku można zarekomendować oksymetazoline?
Oksymetazolinę możesz zarekomendować dla dziecka już od 3. miesiąca życia.
Jak dobrać postać i moc?
Moc leku dobierz w zależności od wieku pacjenta. Stężenie 0,01% zaleć pacjentom od 3 miesiąca życia do 1 r.ż., stężenie 0,025% zaleć pacjentom między 1. a 6. r.ż., natomiast stężenie 0,05% zaleć pacjentom powyżej 6. r.ż. W tabeli poniżej przedstawiono zestawienie poszczególnych leków i ich stężeń.
| Stężenie oksymetazoliny w leku | Nazwa preparatu handlowego |
|---|---|
| 0,1 mg/ml (0,01%) | Nasivin Baby |
| 0,25 mg/ml (0,025%) | Acatar Care Kids, Nasivin Kids, Nosox Junior, Oxalin Baby |
| 0,5 mg/ml (0,05%) | Acatar Care, Acatar Control, Afrin ND, Nasivin Classic, Nosox Classic, Oxalin Junior) |
Oksymetazolina najczęściej znajduje się w aerozolach donosowych. Możesz również spotkać się z kroplami donosowymi (Nasivin Baby) lub żelem donosowym (Oxalin Baby, Oxalin Junior). Lek w postaci żelu zaleć pacjentowi, który wymaga silniejszego, dłuższego działania, ponieważ żel dłużej utrzymuje się na błonie śluzowej i nie spływa po ścianie gardła oraz wykazuje dodatkowe działanie nawilżające, podobnie jest w przypadku aerozolu. Pacjentom pediatrycznym poleć preparaty w postaci kropli, dostępne od 3. mż. lub żelu dostępnego od 1. rż.
Jak dawkować oksymetazoline?
Dawkowanie jest zależne od stężenia leku i wieku pacjenta. W tabeli poniżej zawarto informacje dotyczące dawkowania leku o poszczególnych stężeniach w zależności od wieku pacjenta.
| Stężenie oksymetazoliny w leku | Wiek pacjenta | Sposób dawkowania |
|---|---|---|
| 0,01% | 3. miesiąc życia-1. r.ż. | 1-2 krople 2 do 3 razy na dobę do każdego otworu nosowego |
| 0,025% | 1-6. r.ż. | 1 dawka 2 do 3 razy na dobę do każdego otworu nosowego |
| 0,05% | 6-12. r.ż. | 1 dawka 2 razy na dobę do każdego otworu nosowego |
| powyżej 12. r.ż. | 1 dawka 2 do 3 razy na dobę do każdego otworu nosowego |
Jak długo pacjent może stosować i jaką największą dawkę można polecić?
Zwróć uwagę pacjenta, że leków z oksymetazoliną nie można stosować dłużej niż 5 do 7 dni, ponieważ dłuższe stosowanie może prowadzić do uzależnienia. Leki o stężeniu 0,05% zawierają najwyższą dawkę, którą możesz polecić.
Poinformuj pacjenta, że dopiero po upływie kilku od zakończenia leczenia oksymetazoliną może ponownie użyć tego leku.
Po jakim czasie pacjent odczuje, że oksymetazolina działa?
Poinformuj pacjenta, że szybkość działania leku jest zależna od jego stężenia. Leki o stężeniu 0,01% zaczynają działać po około 20 minutach od zastosowania, leki o stężeniu 0,025% po kilku minutach, a leki o stężeniu 0,05% już po kilku sekundach.
Komu stanowczo odradzić stosowanie preparatów zawierających oksymetazoline?
Stanowczo odradź stosowanie leków z oksymetazoliną, gdy pacjent:
- ma zanik błony śluzowej nosa,
- choruje na jaskrę z wąskim kątem przesączania,
- choruje na ostrą chorobę wieńcową i lewokomorową niewydolność serca,
- cierpi na suche zapalenie błony śluzowej nosa,
Jakie przewagi ma oksymetazolina nad innymi lekami o tym samym wskazaniu?
Oksymetazolina wykazuje przewagę nad:
- ksylometazoliną, gdyż oksymetazolina może być stosowana już nawet od 3. miesiąca życia, podczas gdy ksylometazolina może być stosowana najwcześniej od 2. r.ż. Do tego w badaniach prowadzonych in vitro udowodniono, że oksymetazolina wykazuje dodatkowe działanie przeciwwirusowe i przeciwzapalne, co może dawać dodatkowy efekt terapeutyczny[3],
- lekami przeciwhistaminowymi stosowanymi donosowo, gdyż oksymetazolina działa niezależnie od rodzaju kataru, a leki przeciwhistaminowe działają tylko na katar na tle alergicznym,
- glikokortykosteroidami stosowanymi donosowo, gdyż oksymetazolina zaczyna działać już po kilku sekundach i od razu osiąga pełny efekt działania, natomiast glikokortykosteroidy zaczynają działać dopiero po 7-8 h, a pełny efekt osiągają dopiero po upływie 2 tygodni regularnego stosowania.
Jakie działania niepożądane ma oksymetazolina?
W ChPL leków z oksymetazoliną nie stwierdzono istotnych działań niepożądanych, które wymagałyby interwencji lekarskiej.
W jakie istotne interakcje z innymi lekami wchodzi oksymetazolina?
Pacjenta, który stosuje leki z grupy inhibitorów MAO lub TLPD poinformuj, że przedawkowanie oksymetazoliny lub jej doustne przyjęcie (połknięcie) może doprowadzić do wystąpienia interakcji pomiędzy tymi lekami, która będzie skutkować wzrostem ciśnienia tętniczego krwi.Leki z tych grup mogą także nasilić działanie hypertensyjne oksymetazoliny stosowanej miejscowo.
Jakie produkty komplementarne można polecić pacjentom stosującym oksymetazoline?
Wydając lek z oksymetazoliną, poleć dodatkowo pacjentowi:
- preparaty soli morskiej o różnym stężeniu (zarówno izotoniczne jak i hipertoniczne),
- preparaty do aplikacji na błonę śluzową nosa z witaminami (Aloe Nasin, Eukanosol) oraz naturalnymi olejami roślinnymi jak olej sezamowy (Nozoil), olej z rokitnika (Miramile nasal),
- preparaty z olejkami eterycznymi np. eukaliptusa, gorzkiej pomarańczy, tymianku (Eukanosol, Miramile nasal).
Zwróć pacjentowi uwagę, aby zachował odstęp czasowy pomiędzy preparatami zawierającymi naturalne oleje roślinne a oksymetazolinę. Oleje roślinne mogą blokować jej dostęp do śluzówki nosa, tym samym zmniejszając skuteczność jej działania.
Piśmiennictwo
- Briggs, G. G., Freeman, R. K., Towers, C. V., Forinash, A. B. (2017). Drugs in pregnancy and lactation: a reference guide to fetal and neonatal risk. Eleventh edition. Lippincott Williams & Wilkins⬏
- e-lactancia.org. (2021) Aktualizacja: 23.08.2021. Pobrano z: https://e-lactancia.org/breastfeeding/oxymetazoline-hydrochloride/product/⬏
- Koelsch, S., Tschaikin, M., & Sacher, F. (2007). Anti-rhinovirus-specific activity of the alpha-sympathomimetic oxymetazoline. Arzneimittel-Forschung, 57(7), 475–482. https://doi.org/10.1055/s-0031-1296635⬏
