Pacjent z obrzękiem nóg po amlodypinie – Case study

Pacjentka 70 (l.) zgłasza się do apteki po preparat na obrzęki nóg. W krótkim wywiadzie stwierdzono, że od pięciu lat leczy się na nadciśnienie tętnicze oraz przewlekłą niewydolność serca. Od dwóch tygodni zauważyła narastający, w szczególności wieczorem, obrzęk stóp i podudzi. Przed 4 miesiącami była hospitalizowana z powodu zaostrzenia choroby. W wyniku pogorszenia stanu zdrowia zaczęła przyjmować nowy lek zawierający amlodypinę w dawce 5 mg.

Wywiad i obserwacje

Z wywiadu przeprowadzonego z pacjentką wynika, że:

• Od pięciu lat leczy się na nadciśnienie tętnicze oraz przewlekłą niewydolność serca.
• Od dwóch tygodni występuje u niej obrzęk stóp i podudzi, który nasila się głównie wieczorem, natomiast rano jest już znacznie mniejszy. Obrzęk ten jest niewielki i nie utrudnia znacząco codziennego funkcjonowania, choć skarży się, że nie założy czasem buta.
• Przyjmuje enalapril, indapamid oraz amlodypinę.
• Przed 4 miesiącami pacjentka była hospitalizowana, z powodu zaostrzenia choroby.

Interwencja

Pacjentce wyjaśniono, że najbardziej prawdopodobną przyczyną powstania obrzęków jest lek zawierający amlodypinę, który włączyła do swojej farmakoterapii. Ten skutek uboczny może pojawić się do 6 miesięcy od rozpoczęcia farmakoterapii. Obrzęk nasila się w przypadku długiego przebywania w pozycji stojącej w ciągu dnia i zmniejsza się lub ustępuje w nocy, kiedy pacjentka przez dłuższy czas pozostaje w pozycji leżącej. Na nasilenie obrzęku ma wpływ również wysoka temperatura otoczenia.¹

Zalecono pacjentce wizytę u lekarza, w celu ewentualnej zmiany farmakoterapii. Poinformowano również, aby do momentu wizyty u lekarza pacjentka w jak największym stopniu ograniczyła przebywanie w pozycji stojącej w ciągu dnia i jeżeli to możliwe jak najczęściej unosiła nogi do góry, bądź wykonywała lekkie ćwiczenia, które usprawnią krążenie.

Zaproponowano także pacjentce stosowanie w ciągu dnia kompresjoterapii (w postaci medycznych wyrobów elastycznych takich jak podkolanówki, pończochy czy rajstopy), która będzie wspomagać krążenie w kończynach dolnych. Ze względu na niewielki obrzęk zalecono II stopień ucisku (23-32 mmHg). Poinformowano pacjentkę, że w przypadku lekkiego obrzęku przedstawione zalecenia mogą być wystarczające. Natomiast kiedy obrzęk będzie się zwiększać bądź będzie utrudniać prawidłowe funkcjonowanie, lekarz może zmodyfikować dawkę leku i/lub dodać lek rozszerzający naczynia. Kiedy zastosowane środki postępowania będą nieskuteczne, lekarz może zalecić odstawienie leku.²

Obrzęki obserwowane po amlodypinie są spowodowane nieproporcjonalną zmianą oporu w naczyniach. Amlodypina powoduje zmniejszenie oporu w naczyniach tętniczych, jednocześnie w naczyniach żylnych opór pozostaje bez zmian, powoduje to zwiększenie ciśnienia hydrostatycznego w krążeniu przedwłośniczkowym i umożliwia przemieszczenie się płynu do przestrzeni śródmiąższowej.³

W przytoczonym przypadku pacjentce zaproponowano metody niefarmakologiczne.

Według metaanalizy z 2010 roku tradycyjne środki takie jak ograniczenie czasu, w którym pacjent pozostaje w pozycji pionowej lub rozważenie stosowania kompresjoterapii są dobrą terapią uzupełniającą, a w przypadku łagodnego nasilenia obrzęku mogą być jedyną formą leczenie.⁴