Amlodypina

Dihydropirydynowy antagonista wapnia (bloker wolnych kanałów wapniowych) o działaniu naczyniorozszerzającym i obniżającym ciśnienie tętnicze, stosowany raz na dobę. Dostępna wyłącznie na receptę. Występuje w preparatach jednoskładnikowych (opisywanych w tym haśle) oraz jako składnik preparatów złożonych. Stosowana w nadciśnieniu tętniczym oraz w dławicy piersiowej.

Działanie amlodypiny

Amlodypina należy do antagonistów wapnia z grupy pochodnych dihydropirydyny, które działają głównie na naczynia. Blokując wolne kanały wapniowe, hamuje napływ jonów wapnia do komórek mięśnia sercowego i błony mięśniowej naczyń, co rozkurcza mięśnie gładkie ścian naczyń i rozszerza tętniczki obwodowe. Obniżenie ciśnienia tętniczego wynika ze zmniejszenia oporu przepływu przez drobne naczynia krwionośne.

W odróżnieniu od antagonistów wapnia działających silniej na serce, amlodypina działa przede wszystkim naczyniowo i nie zmienia częstości akcji serca ani przewodnictwa. Charakteryzuje się powolnym początkiem i równomiernością działania, dlatego rzadko wywołuje ostre spadki ciśnienia, a jej długi czas działania pozwala na dawkowanie raz na dobę.

Farmakologia

Amlodypina jest antagonistą napływu jonów wapnia należącym do grupy dihydropirydyny, hamującym przezbłonowy przepływ jonów wapnia do komórek mięśnia sercowego i komórek błony mięśniowej naczyń¹. U pacjentów z nadciśnieniem tętniczym podanie raz na dobę powoduje istotne obniżenie ciśnienia skurczowego i rozkurczowego, zarówno w pozycji leżącej, jak i stojącej, utrzymujące się przez całą dobę^2,3.

W dławicy piersiowej mechanizm działania nie jest w pełni wyjaśniony. Amlodypina zmniejsza całkowity opór naczyń obwodowych i obciążenie następcze, co obniża zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen, a jednocześnie rozszerza tętnice wieńcowe i przeciwdziała ich skurczowi, zwiększając podaż tlenu u chorych z dławicą naczynioskurczową Prinzmetala^2,3. Nie stwierdzono, aby amlodypina wywoływała niekorzystne działania metaboliczne lub zmieniała profil lipidowy osocza, dzięki czemu nadaje się do stosowania u chorych z astmą oskrzelową, cukrzycą i dną moczanową¹.

Farmakokinetyka

Po podaniu doustnym amlodypina jest wolno, ale prawie całkowicie wchłaniana z przewodu pokarmowego, a jej biodostępność wynosi od 60 do 80% i nie zmienia się pod wpływem pokarmu, z wyjątkiem soku grejpfrutowego^2,3,1. Maksymalne stężenie w osoczu (C_max) osiągane jest po 6–12 godzinach od podania¹.

Amlodypina silnie wiąże się z białkami osocza (ponad 95%), a jej objętość dystrybucji wynosi około 21 l/kg^2,3.

Podlega metabolizmowi w wątrobie (około 90% dawki) do nieaktywnych metabolitów, a okres półtrwania (t_½) w fazie eliminacji wynosi od 30 do 50 godzin, co umożliwia podawanie raz na dobę^1,2,3. Wydalanie zachodzi głównie z moczem, w postaci niezmienionej (do 10% dawki) oraz jako metabolity (około 60% dawki)^2,3. Marskość i niewydolność wątroby wydłużają okres półtrwania i zwiększają ekspozycję na lek, natomiast niewydolność nerek nie wpływa na parametry farmakokinetyczne, a amlodypiny nie można usunąć drogą dializy¹.

Wskazania leków z amlodypiną

Wszystkie preparaty amlodypiny są wydawane na receptę i mają te same wskazania niezależnie od mocy tabletki: nadciśnienie tętnicze, stabilna (przewlekła) dławica piersiowa oraz naczynioskurczowa dławica piersiowa typu Prinzmetala^2,3,1.

W nadciśnieniu tętniczym amlodypinę stosuje się w monoterapii lub w skojarzeniu z tiazydowym lekiem moczopędnym, lekiem alfa-adrenolitycznym, lekiem beta-adrenolitycznym lub inhibitorem konwertazy angiotensyny¹. W dławicy piersiowej może być stosowana samodzielnie lub łącznie z innymi lekami przeciwdławicowymi u pacjentów opornych na azotany i (lub) leki beta-adrenolityczne¹.

Wskazanie w populacji pediatrycznej dotyczy wyłącznie nadciśnienia tętniczego u dzieci i młodzieży w wieku od 6 do 17 lat¹.

Dawkowanie amlodypiny

Grupa	Dawka (raz na dobę)	Maksymalnie na dobę
Dorośli – nadciśnienie tętnicze	5 mg (dawka początkowa)	10 mg
Dorośli – dławica piersiowa (stabilna i Prinzmetala)	5–10 mg	10 mg
Pacjenci w podeszłym wieku lub z niewydolnością wątroby	2,5 mg (nadciśnienie) lub 5 mg (dławica) na początku leczenia	10 mg
Dzieci i młodzież 6–17 lat – nadciśnienie tętnicze	2,5 mg (dawka początkowa)	5 mg
Dzieci poniżej 6 lat	brak danych, nie stosować	–

Dawkę dobiera się indywidualnie w zależności od reakcji pacjenta, a jej zwiększanie powinno odbywać się stopniowo, nie częściej niż co 1–2 tygodnie^2,3. U dzieci w wieku 6–17 lat dawkę można zwiększyć do 5 mg raz na dobę, gdy po 4 tygodniach nie uzyskano oczekiwanego obniżenia ciśnienia, przy czym dawek większych niż 5 mg na dobę nie badano w tej grupie¹.

Tabletki przyjmuje się codziennie o tej samej porze, popijając wodą, z posiłkiem lub bez, nie należy natomiast popijać ich sokiem grejpfrutowym¹. Niewydolność nerek nie wymaga modyfikacji dawki, a amlodypina nie jest usuwana podczas dializy¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania amlodypiny

Ciężkie niedociśnienie

Amlodypina jest przeciwwskazana u pacjentów z ciężkim niedociśnieniem¹. Charakterystyka Aldan wymienia jako przeciwwskazanie niedociśnienie^2,3.

Wstrząs, w tym kardiogenny

Amlodypina jest przeciwwskazana w stanie wstrząsu, w tym wstrząsu kardiogennego^1,2,3.

Zwężenie drogi odpływu z lewej komory

Amlodypina jest przeciwwskazana u pacjentów ze zwężeniem drogi odpływu z lewej komory serca, na przykład ze stenozą aortalną dużego stopnia¹. Charakterystyka Aldan podaje jako przeciwwskazanie klinicznie istotne zwężenie aorty^2,3.

Niestabilna dławica piersiowa

Charakterystyka Aldan wymienia jako przeciwwskazanie niestabilną dławicę piersiową, z wyjątkiem jej postaci naczynioskurczowej Prinzmetala^2,3.

Niestabilna niewydolność serca po zawale

Amlodypina jest przeciwwskazana u pacjentów z hemodynamicznie niestabilną niewydolnością serca po przebyciu ostrego zawału serca¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu amlodypiny

Niewydolność serca

Amlodypinę należy stosować ostrożnie u pacjentów z niewydolnością serca. W badaniach klinicznych u chorych z zaawansowaną niewydolnością serca (klasa III i IV wg NYHA) o etiologii innej niż niedokrwienna zaobserwowano zwiększone ryzyko obrzęku płuc, a leki z grupy antagonistów wapnia stosowane w zastoinowej niewydolności serca mogą zwiększać ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych i zgonu^1,2,3.

Zmiany w tętnicach wieńcowych

U pacjentów ze znacznie nasilonymi zmianami organicznymi w tętnicach wieńcowych obserwowano zaostrzenie przebiegu choroby wieńcowej lub wystąpienie zawału serca podczas rozpoczynania leczenia lub zwiększania dawki, choć nie potwierdzono związku przyczynowego z amlodypiną^2,3.

Zwężenie aorty i leczenie skojarzone

Amlodypinę należy stosować ostrożnie u pacjentów ze zwężeniem aorty oraz przyjmujących inne leki obniżające ciśnienie, ze względu na ryzyko nadmiernego spadku ciśnienia tętniczego^2,3.

Niewydolność wątroby

U pacjentów z niewydolnością wątroby okres półtrwania amlodypiny jest wydłużony, a ekspozycja na lek zwiększona, dlatego leczenie należy rozpoczynać od możliwie najmniejszej dawki i ostrożnie ją zwiększać^1,2,3.

Pacjenci w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku amlodypina jest zwykle dobrze tolerowana, obserwuje się jednak zwiększenie jej stężenia we krwi i wydłużenie okresu półtrwania, dlatego zwiększanie dawki wymaga zachowania ostrożności^2,3,1.

Przełom nadciśnieniowy

Nie badano bezpieczeństwa i skuteczności stosowania amlodypiny w przełomie nadciśnieniowym¹.

Sok grejpfrutowy

Amlodypiny nie należy popijać sokiem grejpfrutowym ani spożywać z grejpfrutem, ponieważ zwiększają one jej biodostępność, co u niektórych pacjentów może nasilać obniżenie ciśnienia tętniczego^1,2,3.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Amlodypina wywiera mały lub umiarkowany wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Zdolność reagowania może się pogorszyć, jeśli pacjent odczuwa zawroty głowy, bóle głowy, zmęczenie, nudności, senność lub omdlenia, zwłaszcza na początku leczenia, dlatego w takich sytuacjach należy zaniechać prowadzenia pojazdów^1,2,3.

Interakcje amlodypiny

Silne i umiarkowane inhibitory CYP3A4 + amlodypina

Jednoczesne stosowanie z silnymi lub umiarkowanie silnymi inhibitorami CYP3A4 (inhibitory proteazy, azolowe leki przeciwgrzybicze, makrolidy takie jak erytromycyna i klarytromycyna, werapamil, diltiazem) może znacznie zwiększać wpływ amlodypiny na organizm, dlatego może być konieczna kontrola kliniczna i dostosowanie dawki, szczególnie u pacjentów w podeszłym wieku. W przypadku klarytromycyny istnieje zwiększone ryzyko niedociśnienia, wymagające ścisłej obserwacji pacjenta¹.

Induktory CYP3A4 + amlodypina

Induktory CYP3A4, zwłaszcza silne, takie jak ryfampicyna i ziele dziurawca, mogą zmniejszać stężenie amlodypiny w osoczu, dlatego podczas ich stosowania i po jego zakończeniu należy kontrolować ciśnienie krwi i rozważyć modyfikację dawki¹.

Dantrolen + amlodypina

Ze względu na ryzyko hiperkaliemii oraz opisywane u zwierząt migotanie komór i zapaść krążeniową zaleca się unikanie jednoczesnego podawania antagonistów wapnia, w tym amlodypiny, z dantrolenem u pacjentów podatnych na hipertermię złośliwą i w jej leczeniu¹.

Symwastatyna + amlodypina

Amlodypina w dawce 10 mg zwiększa narażenie na symwastatynę o 77%, dlatego u pacjentów przyjmujących amlodypinę dawkę symwastatyny należy ograniczyć do 20 mg na dobę¹.

Takrolimus + amlodypina

Jednoczesne stosowanie może zwiększać stężenie takrolimusu we krwi, dlatego w celu uniknięcia jego toksyczności należy monitorować stężenie takrolimusu i w razie potrzeby dostosować jego dawkę¹.

Cyklosporyna + amlodypina

U pacjentów po przeszczepieniu nerki obserwowano zmienne zwiększenie stężenia cyklosporyny, dlatego podczas jednoczesnego stosowania z amlodypiną należy monitorować jej stężenie i w razie konieczności zmniejszyć dawkę¹.

Inhibitory kinazy mTOR + amlodypina

Amlodypina jest słabym inhibitorem CYP3A i może zwiększać narażenie na inhibitory kinazy mTOR będące substratami tego enzymu, takie jak syrolimus, temsyrolimus i ewerolimus¹.

Leki obniżające ciśnienie tętnicze + amlodypina

Działanie amlodypiny obniżające ciśnienie krwi sumuje się z działaniem innych leków o właściwościach przeciwnadciśnieniowych¹.

Działania niepożądane amlodypiny

Obrzęki obwodowe i obrzęk kostek

Obrzęki obwodowe, w tym obrzęk okolicy kostek, są najbardziej charakterystycznym działaniem niepożądanym amlodypiny. Charakterystyka Cardilopin zalicza obrzęki do działań bardzo częstych (), a obrzęk okolicy kostek i kurcze mięśni do częstych ()¹. Charakterystyka Aldan opisuje obrzęki jako działanie częste (), występujące u 10,8% pacjentów^2,3.

⚠ Zaburzenia serca i naczyń

Kołatanie serca jest działaniem częstym ()^1,2,3. Zaburzenia rytmu serca, w tym bradykardia, tachykardia komorowa oraz migotanie i trzepotanie przedsionków, a także niedociśnienie i ból w klatce piersiowej występują niezbyt często ()^1,2,3. Zawał serca i zapalenie naczyń opisano bardzo rzadko ()¹.

Ból głowy, zawroty głowy i senność

Ból głowy, zawroty głowy i senność, zwłaszcza na początku leczenia, są działaniem częstym ()^1,2,3. Drżenie, omdlenie, niedoczulica, parestezje i zaburzenia smaku występują niezbyt często ()¹, a neuropatia obwodowa i wzmożone napięcie – bardzo rzadko ()¹. Charakterystyka Aldan zalicza parestezje, drgawki i neuropatię obwodową do działań niezbyt częstych ()^2,3. Zaburzenia pozapiramidowe mają nieznaną częstość ()¹.

Nagłe zaczerwienienie twarzy i uderzenia gorąca

Nagłe zaczerwienienie, zwłaszcza twarzy, jest działaniem częstym ()¹. Charakterystyka Aldan podaje zaczerwienienie twarzy jako częste (), występujące u 2,6% pacjentów, a uderzenia gorąca jako niezbyt częste ()^2,3.

⚠ Zaburzenia żołądkowo-jelitowe i zapalenie trzustki

Ból brzucha, nudności, niestrawność oraz zmiana rytmu wypróżnień z biegunką lub zaparciem są działaniem częstym ()^1,2,3. Wymioty i suchość błony śluzowej jamy ustnej występują niezbyt często ()¹. Zapalenie trzustki, zapalenie błony śluzowej żołądka i rozrost dziąseł charakterystyka Cardilopin opisuje jako działanie bardzo rzadkie ()¹, natomiast charakterystyka Aldan zalicza zapalenie trzustki i przerost dziąseł do działań niezbyt częstych ()^2,3.

Zmęczenie i osłabienie

Zmęczenie i osłabienie są działaniem częstym ()¹. Charakterystyka Aldan opisuje uczucie znużenia jako częste (), występujące u 4,5% pacjentów, a ogólne osłabienie i złe samopoczucie jako niezbyt częste ()^2,3.

⚠ Ciężkie reakcje skórne i nadwrażliwość

Łysienie, plamica, zmiana koloru skóry, wzmożona potliwość, świąd, wysypka i pokrzywka są działaniem niezbyt częstym ()¹. Zagrażające życiu reakcje skórne, w tym zespół Stevensa-Johnsona, obrzęk naczynioruchowy (obrzęk Quinckego), rumień wielopostaciowy i złuszczające zapalenie skóry, a także reakcje alergiczne i nadwrażliwość na światło występują bardzo rzadko ()¹, natomiast toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka ma nieznaną częstość ()¹. Charakterystyka Aldan wymienia w tej grupie jedynie wysypki skórne jako działanie bardzo rzadkie ()^2,3.

⚠ Zaburzenia wątroby

Zapalenie wątroby, żółtaczka i zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, w większości przypadków związane z cholestazą, występują bardzo rzadko (), zgodnie z obiema charakterystykami^1,2,3.

⚠ Zaburzenia krwi

Leukopenia i małopłytkowość są działaniem bardzo rzadkim (), wymienianym w charakterystyce Cardilopin¹.

Zaburzenia psychiczne

Depresja, zmiany nastroju (w tym lęk) i bezsenność występują niezbyt często (), a splątanie – rzadko ()¹. Charakterystyka Aldan zalicza depresję, nerwowość i zaburzenia snu do działań niezbyt częstych ()^2,3.

Zaburzenia oddechowe, oka i ucha

Duszność i zaburzenia widzenia, w tym podwójne widzenie, są działaniem częstym (), natomiast kaszel, zapalenie błony śluzowej nosa i szum uszny – niezbyt częstym (), zgodnie z charakterystyką Cardilopin¹.

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

Kurcze mięśni są działaniem częstym (), a ból stawów, ból mięśni i ból pleców – niezbyt częstym ()¹. Charakterystyka Aldan wymienia skurcze mięśni, bóle stawów, bóle mięśniowe i bóle pleców jako działania niezbyt częste ()^2,3.

Zaburzenia układu moczowo-płciowego i metaboliczne

Zaburzenia mikcji, oddawanie moczu w nocy, zwiększona częstość oddawania moczu, impotencja, ginekomastia oraz zwiększenie lub zmniejszenie masy ciała są działaniem niezbyt częstym (), a hiperglikemia – bardzo rzadkim ()¹. Charakterystyka Aldan zalicza do działań niezbyt częstych () zaburzenie libido i mimowolne oddawanie moczu^2,3.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a amlodypina

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie ustalono bezpieczeństwa stosowania amlodypiny u kobiet w ciąży, a w badaniach na zwierzętach po dużych dawkach obserwowano szkodliwy wpływ na reprodukcję, w tym opóźnienie i wydłużenie porodu^1,2,3. Amlodypiny nie należy stosować w ciąży, chyba że nie ma bezpieczniejszej alternatywy, a choroba wiąże się z większym ryzykiem dla matki i płodu¹.

Karmienie piersią a amlodypina

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego Cardilopin amlodypina przenika do mleka ludzkiego, a odsetek dawki przyjmowany przez niemowlę oszacowano na 3–7% (maksymalnie 15%), przy czym jej wpływ na organizm dziecka jest nieznany, dlatego decyzję o kontynuowaniu karmienia lub leczenia należy podejmować po rozważeniu korzyści dla dziecka i matki¹. Charakterystyka Aldan podaje, że brak jest danych o przenikaniu amlodypiny do mleka kobiecego, i zaleca przerwanie karmienia piersią w czasie jej stosowania^2,3.

Produkty handlowe z amlodypiną

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Aldan	tabletki 5 mg	Rp
Aldan	tabletki 10 mg	Rp
Cardilopin	tabletki 2,5 mg	Rp