Pantoprazol jest inhibitorem pompy protonowej, lekiem stosowanym w chorobach, w których występuje nadmierna kwaśność soku żołądkowego, w leczeniu choroby wrzodowej refluksu. Działa on gastroprotekcyjnie.
Jak działa pantoprazol?
Pantoprazol hamuje działanie pompy protonowej (H+, K+-ATP-azy) w komórkach okładzinowych, co ogranicza wydzielanie kwasu solnego w żołądku i zmniejszając jego poziom działa przeciwwrzodowo, przeciwrefluksowo oraz ochronnie na błonę śluzową żołądka.
Kiedy i jak wprowadzono do obrotu pantoprazol?
Pantoprazol został odkryty w 1985 roku, lecz wszedł on na rynek dopiero w 1994 roku, a w Polsce dostępny jest od 1997 roku.
Komu można polecić pantoprazol?
Preparat z pantoprazolem możesz polecić:
- osobie dorosłej, powyżej 18. r.ż. skarżącej się na objawy choroby refluksowej, odczuwającej pieczenie za mostkiem, zgagę, puste odbijanie się, cofanie się treści pokarmowej do przełyku,
- pacjentowi, stosującemu środek zobojętniający częściej niż 2 razy dziennie, (wówczas preferowane będą PPI).
Poza wskazaniami wymienionymi w ChPL, lek ten możesz rekomendować:
- pacjentowi, któremu zabrakło leku do kontynuacji leczenia refluksu, choroby wrzodowej, dyspepsji lub eradykacji Helicobacter pylori,
- pacjentowi stosującemu leki zwiększające ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego, np. niesteroidowe leki przeciwzapalne.
Czy pantoprazol można polecić ciężarnej lub karmiącej?
Według informacji zawartych w ChPL, pantoprazol jest przeciwwskazany u kobiet w ciąży oraz karmiących piersią. Jednak badania na zwierzętach oraz dostępne dane z badań na ludziach dowodzą, że ryzyko związane ze stosowaniem pantoprazolu w czasie ciąży jest niskie[1]. Podobnie stosowanie pantoprazolu podczas karmienia piersią według dostępnych klasyfikacji jest dozwolone i nie wiąże się z ryzykiem dla dziecka[2].
Od jakiego wieku można zarekomendować pantoprazol?
Pantoprazol bez recepty możesz zarekomendować pacjentom dorosłym, po ukończeniu 18. r.ż. Jednak dostępne są na rynku leki na receptę z pantoprazolem, które mogą być stosowane przez dzieci od 12. r.ż.
Jak dobrać postać i moc?
Pantoprazol (Anesteloc Max, Pantoprazol Teva, Controloc Control, Nolpaza Control) dostępny jest tylko w postaci tabletek dojelitowych, wszystkie preparaty dostępne bez recepty zawierają 20 mg substancji czynnej.
Jak dawkować pantoprazol?
Zarekomenduj pacjentom stosowanie pantoprazolu raz na dobę w dawce 20 mg.
Zaleć następujące stosowanie tabletek z pantoprazolem:
- 30-60 min przed posiłkiem, najlepiej przed śniadaniem lub przed obiadem, jeśli pacjent nie je śniadań, ponieważ wtedy jest największa ilość wolnych miejsc wiązania w obrębie pompy jonowej, do których może przyłączyć się lek, a które mogą zostać zajęte także przez pokarm. Około 70% wszystkich pomp protonowych jest aktywowane przez poranny posiłek.
- połykać w całości, popijając wodą[3].
Jak długo pacjent może stosować i jaką największą dawkę można polecić?
Bez kontroli lekarza leczenie może trwać do 14 dni i być powtarzane maksymalnie 3 razy do roku. Dłuższe ich stosowanie znacząco podnosi ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, w tym złamań kości oraz rozwojem infekcji jelit.
Po jakim czasie pacjent odczuje, że pantoprazol działa?
Działanie pantoprazolu nie jest odczuwalne od razu. Poinformuj pacjenta, że objawy refluksu mogą ustąpić po około 2-3 dniach, ale do całkowitego ustąpienia objawów może być konieczna nawet 7-dniowa lub dłuższa kuracja.
Komu stanowczo odradzić stosowanie preparatów zawierających pantoprazol?
Odradź stosowanie preparatów z pantoprazolem, pacjentom, którzy:
- zaobserwowali u siebie znaczny spadek masy ciała, który nie jest spowodowany odchudzaniem się,
- cierpią na krwawienia z przewodu pokarmowego, krwawe wymioty,
- przebyli operację w obrębie przewodu pokarmowego.
Jakie przewagi ma pantoprazol nad innymi lekami o tym samym wskazaniu?
Pantoprazol wykazuje mniejsze ryzyko interakcji w porównaniu do omeprazolu i esomeprazolu. Omeprazol wykazuje największą aktywność hamującą względem enzymów CYP2C19, przez co wchodzi w interakcje z klopidogrelem i zmniejsza jego skuteczność. Pantoprazol w przeciwieństwie do omeprazolu i esomeprazolu nie wchodzi w interakcje z innymi lekami, na przykład benzodiazepinami.
Pantoprazol w porównaniu do środków zobojętniających przynosi długotrwały efekt a jego aktywność utrzymuje się przez 24 godziny, natomiast środków zobojętniających maksymalnie kilka godzin.
Jakie działania niepożądane ma pantoprazol?
Uprzedź pacjenta, że długotrwałe stosowanie IPP może zwiększać ryzyko złamania kości. Pacjentom z czynnikami ryzyka złamań i osteoporozy, w zaawansowanym wieku, przyjmującym GKS i hormonalną terapię zastępczą, którzy przyjmują dodatkowo IPP zaleca się suplementację wapnia i witaminy D. Ponadto zbyt długa terapia IPP może powodować zmniejszone wchłanianie witamin, np. witaminy B12. Najbardziej narażeni na te działania niepożądane są pacjenci w podeszłym wieku ze względu na ich specyficzną w tym wieku fizjologię i współistniejące choroby.
W jakie istotne interakcje z innymi lekami wchodzi pantoprazol?
Pacjentowi, który stosuje pantoprazol, zwróć uwagę, że:
- może dojść do zmniejszenia się biodostępności niektórych substancji czynnych, których wchłanianie zależne jest od pH w żołądku (np. ketokonazolu).
Jakie produkty komplementarne można polecić pacjentom stosującym pantoprazol?
Pacjentom, którzy stosują pantoprazol, możesz zarekomendować:
- witaminę D3 oraz wapń, szczególnie pacjentom z ryzykiem wystąpienia osteoporozy, ponieważ pantoprazol, jako IPP, może zwiększać ryzyko złamań kości.
Piśmiennictwo
- Briggs, G. G., Freeman, R. K., Towers, C. V., Forinash, A. B. (2017). Drugs in pregnancy and lactation: a reference guide to fetal and neonatal risk. Eleventh edition. Lippincott Williams & Wilkins.⬏
- e-lactancia.org. (2014). Pantoprazol. Aktualizacja: 15.11.2014. Pobrano z: https://www.e-lactancia.org/breastfeeding/pantoprazole/product/⬏
- AdamedPharma. (2016). ChPL Anesteloc Max. Pobrano z: rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl.⬏