Czy nebulizacja z salbutamolu (Ventolin) lub fenoterolu (w: Berodual) ma sens, gdy dziecko nie jest astmatykiem? [Q&A]

W badaniach nie potwierdzono zasadności takiego leczenia. Salbutamol i fenoterol są skuteczne w leczeniu napadów astmy, bowiem szybko rozkurczają mięśnie gładkie ściany oskrzeli i hamują duszność. Niekiedy przepisywane są poza wskazaniami dzieciom niechorującym na astmę oskrzelową, ale cierpiącym na ostry kaszel, ostre zapalenie oskrzeli czy zapalenie oskrzelików. Jest to postępowanie obecnie niezalecane.

Jak działają salbutamol i fenoterol (SABA)?

Salbutamol oraz fenoterol należą do krótko działających β2-mimetyków, zwanych też β2-agonistami (ang. short acting β2-agonist, w skrócie SABA), które stymulują receptory β2-adrenergiczne obecne w drogach oddechowych. Efektem ich pobudzenia jest przede wszystkim rozkurcz mięśni gładkich ściany oskrzeli. SABA działają szybko, a ich efekt utrzymuje się przez kilka godzin. Mogą powodować działania niepożądane: przyśpieszenie rytmu serca, zawroty głowy, niepokój ruchowy, drżenia i skurcze mięśni. Leki te w postaci nebulizacji stosowane są często u małych dzieci cierpiących na astmę, czyli zapalną chorobę dróg oddechowych, w której m.in. dochodzi do przerostu mięśniówki oskrzeli. Cechą charakterystyczną tej choroby jest dobra odpowiedź na β2-mimetyki. Wykorzystywanie SABA u dzieci bez astmy (bez przerostu mięśniówki oskrzeli) w innych schorzeniach charakteryzujących się utrudnionym oddychaniem, zwłaszcza w zapaleniu oskrzelików i ostrym zapaleniu oskrzeli, było przedmiotem badań.

Czy SABA pomagają w zapaleniu oskrzelików?

Zapalenie oskrzelików to ostra, wirusowa infekcja dolnych dróg oddechowych, powszechna u niemowląt i dzieci do 2 roku życia. Charakteryzuje się produkcją gęstej, trudnej do odkrztuszenia wydzieliny, co prowadzi do zablokowania swobodnego przepływu powietrza i duszności. Dziecko ma ostry kaszel, katar i zwykle gorączkę. Według przeglądu Cochrane z 2014 r. stosowanie w tym schorzeniu leków rozszerzających oskrzela, a więc m.in. SABA, nie wpływa na nasycenie tlenem. Leki te nie zmniejszają potrzeby hospitalizacji, nie skracają czasu pobytu w szpitalu i czasu trwania choroby w domu. Biorąc pod uwagę możliwość występowania działań niepożądanych oceniono, że SABA nie są pomocne w leczeniu zapalenia oskrzelików. Podobną opinię zawarto w przeglądzie systematycznym z 2020 r.: salbutamol nie powinien być stosowany w zapaleniu oskrzelików u dzieci poniżej 24 miesiąca życia, ponieważ terapia nie jest skuteczna i może mieć działania niepożądane, takie jak podwyższenie tętna.

Czy β2-mimetyki łagodzą kaszel w ostrym zapaleniu oskrzeli?

Ostre zapalenie oskrzeli to częsta u dzieci infekcja dolnych dróg oddechowych charakteryzująca się intensywnym kaszlem, czasem przebiegająca z produkcją gęstej wydzieliny, bólem w klatce piersiowej i gorączką. W 90% przypadków zakażenie wywołują wirusy, stosowanie antybiotyków nie jest więc zasadne i brak jednoznacznego, skutecznego sposobu leczenia. W celu złagodzenia kaszlu niekiedy przepisywany jest β2-mimetyk w nebulizacji. Według przeglądu Cochrane z 2015 r. podanie SABA w ostrym zapaleniu oskrzeli u dzieci niechorujących na astmę, bez objawów niedrożności przepływu powietrza, nie hamuje kaszlu i porównywalne jest z placebo. U tych dzieci istnieje większe prawdopodobieństwo wystąpienia działań niepożądanych niż korzyści klinicznych. Wnioski te oparte są jednak na stosunkowo niewielkiej liczbie badań, tak więc nie można całkowicie wykluczyć pozytywnych efektów β2-mimetyków u dzieci bez astmy.