Bifonazol

Przeciwgrzybiczy lek z grupy pochodnych imidazolu, o szerokim spektrum działania na grzyby i drożdżaki, stosowany wyłącznie miejscowo na skórę. Dostępny w preparatach jednoskładnikowych w postaci kremu oraz aerozolu na skórę, oba bez recepty. Charakterystyczną cechą bifonazolu jest wygodne dawkowanie raz na dobę.

Działanie bifonazolu

Bifonazol jest lekiem przeciwgrzybiczym z grupy pochodnych imidazolu o szerokim zakresie działania. Zaburza budowę i czynność błony komórkowej grzybów, co prowadzi do ich obumierania, i obejmuje dermatofity, drożdżaki, pleśnie oraz inne grzyby, w tym Malassezia furfur, a dodatkowo działa na bakterie Corynebacterium minutissimum.

Cechą wyróżniającą bifonazol spośród innych azoli i pozostałych leków przeciwgrzybiczych jest hamowanie syntezy ergosterolu na dwóch różnych poziomach, podczas gdy inne substancje z tych grup działają tylko na jednym poziomie.

W odróżnieniu od leków przeciwgrzybiczych działających ogólnoustrojowo bifonazol stosuje się wyłącznie miejscowo, a jego wchłanianie do krwi jest znikome, więc działania ogólnoustrojowe są mało prawdopodobne.

Farmakologia

Bifonazol hamuje syntezę ergosterolu na dwóch różnych poziomach, co prowadzi do strukturalnej i funkcjonalnej niewydolności błony cytoplazmatycznej grzybów¹. Wartości minimalnego stężenia hamującego (MIC) bifonazolu dla wrażliwych gatunków grzybów mieszczą się w zakresie poniżej 0,062–16 µg/ml podłoża¹.

Na dermatofity, zwłaszcza Trichophyton spp., bifonazol działa grzybobójczo, a jego działanie grzybobójcze rozpoczyna się już od stężenia około 5 µg/ml i po ekspozycji trwającej ponad 6 godzin^1,2. Na drożdżaki, na przykład Candida species, bifonazol w stężeniu 1–4 µg/ml działa grzybostatycznie, a w stężeniu 20 µg/ml grzybobójczo¹. W stosunku do ziarniaków Gram-dodatnich, z wyjątkiem enterokoków, wartości MIC mieszczą się w zakresie od 4 do 16 µg/ml, a dla Corynebacteria od 0,5 do 2 µg/ml¹.

Przypadki grzybów pierwotnie opornych na bifonazol są bardzo rzadkie, a dotychczasowe badania nie wykazały rozwoju oporności wtórnej wśród szczepów pierwotnie wrażliwych^1,2. W licznych badaniach eksperymentalnych wykazano dodatkowo, że bifonazol ma działanie przeciwzapalne porównywalne z hydrokortyzonem, prawdopodobnie w wyniku hamowania miejscowych mediatorów zapalenia, takich jak leukotrieny i prostanoidy¹.

Farmakokinetyka

Bifonazol dobrze przenika do zakażonych warstw skóry, gdzie po 6 godzinach od zastosowania osiąga stężenia mieszczące się w zakresie aktywności przeciwgrzybiczej, od około 1000 µg/cm³ w warstwie rogowej do 5 µg/cm³ w warstwie brodawkowatej^1,2.

Po nałożeniu na nieuszkodzoną skórę wchłanianie jest znikome i wynosi 0,6–0,8% dawki, a stężenie maksymalne (C_max) w osoczu pozostaje poniżej granicy wykrywalności, poniżej 1 ng/ml^1,2. Nieco większe ilości, 2–4% dawki, wchłaniają się jedynie po podaniu na skórę objętą procesem zapalnym, ale przy tak niskich stężeniach w osoczu, zazwyczaj poniżej 5 ng/ml, nie ma podstaw, aby spodziewać się działań ogólnoustrojowych¹.

Utrzymywanie się działania przeciwgrzybiczego na skórze jest długotrwałe i w badaniach na zwierzętach trwało od 48 do 72 godzin po nałożeniu kremu¹ oraz od 36 do 48 godzin po zastosowaniu aerozolu na skórę².

Wskazania leków z bifonazolem

Wskazania kremu i aerozolu są zbliżone i obejmują miejscowe leczenie zakażeń grzybiczych skóry wywołanych przez dermatofity, drożdżaki, pleśnie i inne gatunki grzybów, takich jak grzybica dłoni i stóp, grzybica tułowia, grzybica fałdów skórnych, łupież pstry oraz kandydozy powierzchowne, a także miejscowe leczenie łupieżu rumieniowatego. Oba preparaty są dostępne bez recepty.

Krem Canespor jest wskazany w miejscowym leczeniu zakażeń grzybiczych skóry wywołanych przez dermatofity, drożdżaki, pleśnie i inne gatunki grzybów, w tym w grzybicy dłoni i stóp, grzybicy tułowia, grzybicy fałdów skórnych, łupieżu pstrym i kandydozach powierzchownych, oraz w miejscowym leczeniu łupieżu rumieniowatego¹.

Aerozol na skórę Steper pro ma te same wskazania, obejmując miejscowe leczenie zakażeń grzybiczych skóry oraz łupieżu rumieniowatego, przy czym postać aerozolu ułatwia pokrycie zmian bez konieczności wcierania większych ilości preparatu².

Dawkowanie bifonazolu

Oba preparaty stosuje się raz na dobę, najlepiej wieczorem przed snem, a leczenie należy prowadzić przez odpowiednio długi czas w celu uzyskania trwałego efektu.

Postać	Sposób i częstość stosowania	Czas leczenia
Krem Canespor (na skórę)	cienka warstwa raz na dobę, delikatnie wmasowana (niewielka ilość wystarcza na powierzchnię dłoni)	grzybica stóp, w tym międzypalcowa 3 tygodnie, grzybica tułowia, dłoni i fałdów skórnych 2–3 tygodnie, łupież pstry i łupież rumieniowaty 2 tygodnie, kandydoza powierzchowna skóry 2–4 tygodnie
Aerozol na skórę Steper pro	rozpylenie raz na dobę i delikatne wmasowanie (zwykle 1–2 naciśnięcia pompki na powierzchnię dłoni)	grzybica stóp, w tym międzypalcowa 3 tygodnie, grzybica tułowia, dłoni i fałdów skórnych 2–3 tygodnie, łupież pstry i łupież rumieniowaty 2 tygodnie, kandydoza powierzchowna skóry 2–4 tygodnie

Doświadczenie dotyczące stosowania u dzieci jest ograniczone. Krem Canespor u niemowląt i małych dzieci w wieku od 28 dni do 23 miesięcy należy stosować wyłącznie pod kontrolą lekarza, a u noworodków brak danych¹. Aerozol Steper pro u niemowląt i dzieci również należy stosować wyłącznie pod kontrolą lekarza².

Istotne przeciwwskazania do stosowania bifonazolu

Charakterystyki obu postaci wymieniają jako jedyne przeciwwskazanie nadwrażliwość na bifonazol lub na którąkolwiek substancję pomocniczą preparatu^1,2. Poza nią charakterystyki nie wskazują innych istotnych przeciwwskazań do stosowania bifonazolu.

Środki ostrożności przy wydawaniu bifonazolu

Krzyżowa nadwrażliwość na pochodne imidazolu

Pacjenci, u których w przeszłości wystąpiły reakcje nadwrażliwości na inne przeciwgrzybicze pochodne imidazolu, na przykład ekonazol, klotrimazol lub mikonazol, powinni ostrożnie stosować preparaty zawierające bifonazol^1,2.

Utrzymywanie się objawów

Jeżeli objawy choroby utrzymują się lub nie ustępują po przerwaniu leczenia, pacjent powinien skontaktować się z lekarzem^1,2.

Ochrona oczu i podanie tylko na skórę

Należy unikać kontaktu preparatu z oczami i nie połykać go, a aerozolu Steper pro nie wolno stosować doustnie^1,2.

Substancje pomocnicze o znanym działaniu

Krem Canespor zawiera alkohol benzylowy w ilości 20 mg na 1 g kremu, który może powodować reakcje alergiczne oraz łagodne miejscowe podrażnienie, a jego substancje pomocnicze mogą zmniejszać skuteczność produktów lateksowych, jak prezerwatywy i diafragmy, po zastosowaniu na okolice narządów płciowych¹. Aerozol Steper pro zawiera 301 mg etanolu w 1 ml roztworu, który może powodować pieczenie uszkodzonej skóry, a u noworodków, w tym wcześniaków, duże stężenie etanolu może wywołać ciężkie reakcje miejscowe i toksyczność ogólnoustrojową z powodu wchłaniania przez niedojrzałą skórę².

Łatwopalność aerozolu

Aerozol Steper pro jest produktem łatwopalnym, którego nie należy stosować w pobliżu otwartego ognia, zapalonego papierosa ani niektórych urządzeń, na przykład suszarki do włosów².

Monitorowanie pacjentów leczonych warfaryną

Pacjentów przyjmujących warfarynę należy monitorować w przypadku jednoczesnego stosowania bifonazolu¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Bifonazol w postaci kremu i aerozolu na skórę nie ma wpływu lub wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn^1,2.

Interakcje bifonazolu

Warfaryna + bifonazol

Ograniczone dane wskazują, że możliwa jest interakcja pomiędzy stosowanym miejscowo bifonazolem a warfaryną, prowadząca do zwiększenia wartości międzynarodowego współczynnika znormalizowanego (INR). W razie jednoczesnego stosowania warfaryny i bifonazolu pacjenta należy odpowiednio monitorować^1,2.

Działania niepożądane bifonazolu

Reakcje skórne i miejscowe

Po zastosowaniu bifonazolu na skórę zgłaszano kontaktowe zapalenie skóry, alergiczne zapalenie skóry, rumień, świąd, wysypkę, pokrzywkę, pęcherzyki, łuszczenie skóry, wyprysk, suchość skóry, podrażnienie skóry, macerację skóry oraz uczucie pieczenia na skórze, wszystkie o nieznanej częstości ()^1,2. Działania te ustępowały po zakończeniu leczenia^1,2.

Reakcje w miejscu podania

W miejscu podania zgłaszano ból oraz obrzęk obrzeżny, oba o nieznanej częstości ()^1,2.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a bifonazol

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych brak jest danych klinicznych dotyczących stosowania bifonazolu u kobiet w ciąży, a badania przedkliniczne i farmakokinetyczne nie wykazały szkodliwego działania na matkę ani na płód. W celu zachowania ostrożności zaleca się unikanie stosowania bifonazolu w pierwszym trymestrze ciąży¹. W razie potrzeby zastosowania bifonazolu u kobiety w ciąży powinno się to odbywać wyłącznie na zlecenie lekarza po ocenie stosunku korzyści do ryzyka².

Karmienie piersią a bifonazol

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie wiadomo, czy bifonazol przenika do mleka kobiecego, natomiast w badaniach na zwierzętach wykazano przenikanie bifonazolu i jego metabolitów do mleka samic. W trakcie leczenia bifonazolem należy przerwać karmienie piersią^1,2.

Produkty handlowe z bifonazolem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Canespor	krem 10 mg/g	OTC
Steper pro	aerozol na skórę, roztwór 10 mg/ml	OTC