Cyklopiroks

Przeciwgrzybiczy lek do stosowania miejscowego, pochodna hydroksypirydonu, o szerokim spektrum działania obejmującym dermatofity, grzyby drożdżopodobne i pleśnie, a także niektóre bakterie. Występuje w preparatach jednoskładnikowych, zarówno jako cyklopiroks, jak i jako sól cyklopiroks z olaminą – w bazie traktowane są jako ta sama substancja czynna. Wszystkie postaci dostępne są bez recepty. Postaci na skórę (krem, roztwór) służą leczeniu grzybic skóry i łupieżu pstrego, a lakier do paznokci – leczeniu grzybicy paznokci, wymagającej długiej kuracji.

Działanie cyklopiroksu

Cyklopiroks jest syntetycznym lekiem przeciwgrzybiczym, pochodną hydroksypirydonu (pirydynonu), o szerokim zakresie działania. Działa na dermatofity, grzyby drożdżopodobne, pleśnie i zakażenia mieszane, a dodatkowo wykazuje aktywność wobec niektórych bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych. Różni się mechanizmem od pochodnych azolowych (takich jak mikonazol) – nie hamuje syntezy ergosterolu, lecz zaburza gospodarkę metaboliczną komórki grzyba.

Stosowany jest wyłącznie miejscowo, a jego wchłanianie do krwiobiegu jest znikome. Sól z olaminą (cyklopiroks z olaminą) występuje w kremie i roztworze na skórę, natomiast lakier do paznokci zawiera cyklopiroks bez olaminy w wyższym stężeniu.

Farmakologia

Cyklopiroks z olaminą działa grzybobójczo i przetrwalnikobójczo. Mechanizm związany jest z hamowaniem wychwytu aminokwasów (leucyny) i gromadzenia przez komórki grzyba substratów istotnych dla przemiany materii i wzrostu, między innymi przez hamowanie napływu jonów wapnia i potasu do komórki. Tworząc związki chelatowe z kationami wielowartościowymi (Fe³⁺, Al³⁺), lek hamuje aktywność niektórych enzymów biorących udział w oddychaniu komórkowym grzyba. Cyklopiroks gromadzi się we wnętrzu komórki i wiąże się, nieraz nieodwracalnie, z jej strukturami, jak siateczka endoplazmatyczna, rybosomy, mitochondria i ściana komórkowa. Działanie przeciwzapalne wiąże się z hamowaniem aktywności cyklooksygenazy i lipooksygenazy. Cyklopiroks z olaminą działa także na niektóre bakterie Gram-dodatnie i Gram-ujemne, niezależnie od pH środowiska, oraz hamuje wzrost Mycoplasma, Trichomonas i Chlamydia¹.

Charakterystyka kremu podaje, że dokładny mechanizm działania nie został poznany, a jako możliwe mechanizmy wymienia zahamowanie transportu niezbędnych substancji do komórek grzyba, zaburzenia syntezy RNA i DNA w fazie wzrostu komórek oraz – w dużych stężeniach – zaburzenia przepuszczalności błon komórkowych, równowagi osmotycznej i oddychania wewnątrzkomórkowego².

Spektrum działania obejmuje w warunkach in vitro dermatofity (Trichophyton rubrum, Trichophyton mentagrophytes, Epidermophyton floccosum, Microsporum canis, Microsporum gypseum), drożdżaki (Candida albicans, Candida tropicalis, Candida krusei, Candida parapsilosis, Cryptococcus neoformans), pleśnie (Aspergillus fumigatus) oraz Malassezia furfur (dawniej Pityrosporum ovale)¹. W leczeniu grzybicy paznokci lek działa grzybobójczo i hamująco na wszystkie rodzaje patogenów odpowiedzialnych za onychomikozę, w tym Trichophyton rubrum, Epidermophyton floccosum, Candida albicans i Scopulariopsis brevicaulis³.

Farmakokinetyka

Cyklopiroks przenika do skóry przez naskórek, mieszki włosowe i gruczoły łojowe, część leku pozostaje w warstwie rogowej naskórka. Badania przenikania wykazały obecność 0,8–1,6% dawki w warstwie rogowej po 1,5 do 6 godzin od aplikacji, a stężenie w skórze było 10 do 15 razy większe od minimalnego stężenia hamującego wzrost grzyba¹. Wchłonięta część leku wiąże się z białkami osocza w 94–97%².

Wydalanie wchłoniętej dawki odbywa się niemal w całości przez nerki – większość w ciągu 8 do 12 godzin po aplikacji miejscowej, a dwa dni po zastosowaniu na skórę tylko 0,01% podanej dawki oznaczano w moczu^1,2.

Po nałożeniu na paznokieć cyklopiroks przenika do płytki paznokciowej, niszczy grzyby chorobotwórcze w ciągu 48 godzin od aplikacji i pozostaje w płytce przez 2–3 tygodnie od nałożenia, zależnie od paznokcia i gradientu stężenia substancji czynnej³.

Wskazania leków z cyklopiroksem

Wszystkie preparaty dostępne są bez recepty, a wskazania różnią się zależnie od postaci i miejsca podania.

Postaci na skórę służą leczeniu grzybic skóry. Krem jest wskazany w miejscowym leczeniu wszystkich postaci grzybicy skóry: kandydozy skórnej wywołanej przez Candida albicans, grzybicy ciała, podudzi, pachwin i stóp wywołanej przez dermatofity oraz łupieżu pstrego (Pityriasis versicolor)². Roztwór na skórę stosuje się w grzybicach skóry gładkiej, skóry owłosionej, grzybicach stóp i podudzi¹.

Lakier do paznokci jest wskazany w leczeniu zakażeń grzybiczych paznokci (onychomikozy)³.

Dawkowanie cyklopiroksu

Postać	Sposób i częstość stosowania	Czas leczenia
Krem Hascofungin	2 razy na dobę (rano i wieczorem) na zmienione chorobowo miejsca na skórze i wokół nich	do ustąpienia zmian, zwykle 2–4 tygodnie – brak ustąpienia po 4 tygodniach wymaga weryfikacji diagnozy
Roztwór na skórę Pirolam (dorośli i dzieci powyżej 6 lat)	2 razy na dobę z odległości około 10 cm na zmienioną skórę, lekko wcierając lub pozostawiając do wyschnięcia, bez opatrunków i plastrów	optymalnie 3 tygodnie, z kontynuacją przez 10 dni po ustąpieniu zmian – brak poprawy po 4 tygodniach wymaga kontaktu z lekarzem
Lakier do paznokci Axopirox	cienka warstwa raz na dobę na zmieniony chorobowo paznokieć, warstwę lakieru usuwać raz w tygodniu wacikiem nasączonym alkoholem	zależnie od ciężkości zakażenia, nie dłużej niż 6 miesięcy – brak poprawy lub pogorszenie po 4 tygodniach wymaga kontaktu z lekarzem

Przed pierwszym nałożeniem lakieru Axopirox należy usunąć możliwie największą część zmienionego chorobowo paznokcia (na przykład nożyczkami) oraz spiłować jak najwięcej zrogowaciałej warstwy jednorazowym pilnikiem do paznokci³. Dla kremu brak danych dotyczących stosowania u dzieci².

Istotne przeciwwskazania do stosowania cyklopiroksu

Rany i uszkodzona skóra

Kremu nie należy stosować na rany².

Grzybicze zakażenia oka i okolic oczu

Roztwór na skórę jest przeciwwskazany w grzybiczych zakażeniach oka i okolic oczu¹.

Wiek poniżej 6 lat

Roztworu na skórę nie należy stosować u niemowląt i dzieci w wieku poniżej 6 lat¹. Lakieru do paznokci nie należy stosować u dzieci i młodzieży, ponieważ dane kliniczne nie są dostępne³.

Ciąża i karmienie piersią

Lakier do paznokci jest przeciwwskazany do stosowania w okresie ciąży i karmienia piersią ze względu na brak doświadczeń klinicznych³.

Środki ostrożności przy wydawaniu cyklopiroksu

Reakcje nadwrażliwości i podrażnienie

W razie wystąpienia objawów nadwrażliwości należy przerwać leczenie². W przypadku roztworu na skórę należy dodatkowo natychmiast skontaktować się z lekarzem¹. Preparaty stosowane miejscowo, zwłaszcza długotrwale, jak lakier do paznokci, mogą powodować reakcje uczuleniowe, które wymagają przerwania leczenia i wdrożenia odpowiedniego postępowania³.

Ochrona oczu i błon śluzowych

Należy unikać kontaktu leku z oczami i błonami śluzowymi oraz nie stosować go w okolicy oczu^2,3. Roztworu na skórę nie należy wdychać, a zakażonych swędzących miejsc nie wolno drapać¹.

Pacjenci ze zwiększonym ryzykiem zakażeń grzybiczych

Przed rozpoczęciem leczenia roztworem na skórę zaleca się konsultację z lekarzem u pacjentów szczególnie narażonych na zakażenia grzybicze (z zaburzeniami krążenia obwodowego, cukrzycą, zaburzeniami odporności) oraz u pacjentów z chorobami skóry, takimi jak łuszczyca lub inne przewlekłe choroby skóry¹.

Higiena podczas leczenia grzybicy skóry

Miejsca zmienione chorobowo po myciu i kąpieli należy dokładnie osuszyć, a odzież stykającą się ze skórą, ręczniki i gąbki zmieniać codziennie i prać w temperaturze 90°C. Nie należy używać mydeł o odczynie kwaśnym, ponieważ sprzyja to rozmnażaniu grzybów z rodzaju Candida, oraz unikać ubrań i obuwia nieprzepuszczających wilgoci i ciepła. Roztwór na skórę nie jest przeznaczony do leczenia grzybic pochwy¹.

Stosowanie lakieru do paznokci

Podczas leczenia lakierem leczniczym nie należy używać zwykłego lakieru ani innych kosmetyków do paznokci³.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Cyklopiroks w żadnej z dostępnych postaci nie ma wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn^2,1,3.

Interakcje cyklopiroksu

Inne leki + cyklopiroks

Nie są znane interakcje cyklopiroksu z innymi produktami leczniczymi, co wiąże się ze znikomym wchłanianiem ogólnoustrojowym po podaniu miejscowym^2,1,3.

Działania niepożądane cyklopiroksu

Miejscowe podrażnienie skóry

Podrażnienie, pieczenie, zaczerwienienie, rumień i świąd w miejscu podania należą do najczęstszych objawów. Charakterystyka kremu podaje, że mogą one wystąpić rzadko ()². Dla roztworu na skórę pieczenie, podrażnienie skóry, rumień i świąd wymienione są z nieznaną częstością ()¹. Po zastosowaniu lakieru zaczerwienienie i łuszczenie się skóry przylegającej do paznokcia występują bardzo rzadko ()³.

Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry i reakcje nadwrażliwości

Miejscowe reakcje nadwrażliwości mogą wystąpić rzadko () po zastosowaniu kremu². Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry występuje rzadko () zarówno po roztworze na skórę¹, jak i po lakierze – w tym przypadku w wyniku kontaktu produktu ze skórą przylegającą do paznokcia³.

Obrzęk

Obrzęk wymieniony jest wśród miejscowych reakcji rzadko () występujących po zastosowaniu kremu², natomiast charakterystyka roztworu na skórę przypisuje mu częstość często ()¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a cyklopiroks

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych postępowanie zależy od postaci. Krem może być stosowany w okresie ciąży jedynie w razie zdecydowanej konieczności, wobec braku danych dotyczących stosowania w ciąży². Roztworu na skórę nie należy stosować w okresie ciąży, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne, ze względu na brak wystarczających danych¹. Lakier do paznokci jest w okresie ciąży przeciwwskazany³.

Karmienie piersią a cyklopiroks

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych podejście różni się między postaciami. Podczas stosowania kremu należy zachować ostrożność, ponieważ nie wiadomo, czy cyklopiroks z olaminą przenika do mleka². Roztworu na skórę nie należy stosować w okresie laktacji, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne, wobec braku wystarczających danych¹. Lakier do paznokci jest w okresie karmienia piersią przeciwwskazany³.

Produkty handlowe z cyklopiroksem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Axopirox	lakier do paznokci leczniczy 80 mg/g	OTC
Hascofungin	krem 1 g/100 g	OTC
Pirolam	roztwór na skórę 10 mg/ml	OTC