Klotrimazol

Przeciwgrzybiczy lek z grupy pochodnych imidazolu, o szerokim spektrum działania na grzyby i drożdżaki oraz dodatkowym działaniu na niektóre bakterie. Stosowany wyłącznie miejscowo – na skórę, dopochwowo i do ucha – w preparatach jednoskładnikowych. Wszystkie omawiane postaci (krem na skórę, tabletka dopochwowa, krople do uszu) dostępne są bez recepty.

Działanie klotrimazolu

Klotrimazol jest lekiem przeciwgrzybiczym z grupy pochodnych imidazolu. Działa na komórki grzybów, zaburzając budowę i czynność ich błony komórkowej, co prowadzi do obumierania komórki. Obejmuje szerokie spektrum drobnoustrojów – dermatofity, drożdżaki i pleśnie – a dodatkowo działa na część bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych, dzięki czemu sprawdza się także w zakażeniach mieszanych.

W odróżnieniu od leków przeciwgrzybiczych działających ogólnoustrojowo klotrimazol w dostępnych postaciach stosuje się wyłącznie miejscowo, a jego wchłanianie do krwi jest minimalne – po podaniu na skórę praktycznie nieoznaczalne, a po podaniu dopochwowym niewielkie i klinicznie nieistotne.

Farmakologia

Klotrimazol działa przeciwgrzybiczo przez hamowanie syntezy ergosterolu, co prowadzi do strukturalnego i czynnościowego osłabienia błony cytoplazmatycznej grzybów¹. Wykazuje szerokie spektrum działania przeciwgrzybiczego w warunkach in vitro i in vivo, obejmujące dermatofity, drożdżaki i pleśnie, przy czym minimalne stężenia hamujące (MIC) dla tych grzybów mieszczą się poniżej zakresu 0,062–8,0 µg/ml podłoża².

Działanie jest głównie grzybostatyczne lub grzybobójcze, w zależności od stężenia leku w miejscu zakażenia, i w warunkach in vitro ogranicza się do rozmnażających się elementów grzybów, natomiast zarodniki są tylko nieznacznie wrażliwe¹.

Oprócz działania przeciwgrzybiczego klotrimazol działa również na drobnoustroje Gram-dodatnie (Streptococcus, Staphylococcus, Gardnerella vaginalis) i Gram-ujemne (Bacteroides), a w warunkach in vitro hamuje namnażanie bakterii z rodzaju Corynebacterium oraz ziarniaków Gram-dodatnich, z wyjątkiem enterokoków, w stężeniach 0,5–10 µg/ml podłoża³. Wśród wrażliwych gatunków grzybów szczepy pierwotnie oporne występują bardzo rzadko, a oporność wtórną w warunkach leczniczych obserwowano jedynie w pojedynczych przypadkach².

Farmakokinetyka

Po zastosowaniu na skórę klotrimazol wchłania się do krwiobiegu w minimalnym stopniu, a obserwowane maksymalne stężenie maksymalne (C_max) w surowicy pozostawało poniżej granicy wykrywalności 0,001 µg/ml, co oznacza, że miejscowe stosowanie na skórę prawdopodobnie nie wywołuje mierzalnych skutków ogólnoustrojowych¹.

Po podaniu dopochwowym wchłania się 3–10% dawki, a ze względu na szybki metabolizm wątrobowy do farmakologicznie nieaktywnych metabolitów stężenie maksymalne (C_max) w osoczu po dawce 500 mg pozostawało poniżej 0,01 µg/ml³. Wchłonięta niewielka ilość klotrimazolu jest w warunkach in vitro umiarkowanym inhibitorem izoenzymu CYP3A4 i słabym inhibitorem CYP2C9, jednak ze względu na bardzo małe wchłanianie po podaniu miejscowym istotne klinicznie interakcje są mało prawdopodobne³.

Wskazania leków z klotrimazolem

Wszystkie postaci służą leczeniu zakażeń grzybiczych, jednak różnią się miejscem podania i zakresem wskazań. Wszystkie omawiane preparaty są dostępne bez recepty.

Krem Canesten Control na skórę jest wskazany w leczeniu zakażeń skóry i zewnętrznych błon śluzowych wywołanych przez drobnoustroje wrażliwe na klotrimazol, takie jak dermatofity, drożdżaki i pleśnie, w tym w grzybicach skórnych, łupieżu pstrym oraz pieluszkowym zapaleniu skóry wywołanym przez grzyby z rodzaju Candida. Stosuje się go także jako leczenie wspomagające w zapaleniu sromu w przebiegu grzybicy sromu i pochwy oraz w zapaleniu żołędzi wywołanym przez Candida¹.

Tabletka dopochwowa Canesten jest wskazana w leczeniu zakażeń pochwy i żeńskich zewnętrznych narządów płciowych wywołanych przez grzyby wrażliwe na klotrimazol, zazwyczaj z rodzaju Candida³.

Krople do uszu Fungotac są wskazane w grzybiczych zakażeniach ucha zewnętrznego i środkowego wywołanych przez drożdżaki (z rodzaju Candida), pleśnie (z rodzaju Aspergillus) oraz inne grzyby².

Dawkowanie klotrimazolu

Postać	Sposób i częstość stosowania	Czas leczenia
Krem Canesten Control (na skórę)	cienka warstwa 2–3 razy na dobę, delikatnie wcierając (pasek 0,5 cm wystarcza na powierzchnię dłoni)	grzybica skóry 3–4 tygodnie, łupież pstry 2–4 tygodnie, pieluszkowe zapalenie skóry oraz zapalenie sromu i żołędzi wywołane przez Candida 1–2 tygodnie, kontynuacja nawet po ustąpieniu objawów
Tabletka dopochwowa Canesten	1 tabletka 500 mg głęboko dopochwowo, jednorazowo, wieczorem przed snem (w ciąży bez aplikatora, palcem)	dawka jednorazowa, przy braku poprawy po 7 dniach konsultacja z lekarzem
Krople do uszu Fungotac	2–3 krople do ucha 2–3 razy na dobę	co najmniej 2 tygodnie po ustąpieniu objawów

Krem Canesten Control u dzieci poniżej 12 lat oraz u osób w podeszłym wieku należy stosować wyłącznie pod nadzorem lekarza, unikając długotrwałego leczenia rozległych obszarów skóry¹. Tabletkę dopochwową Canesten stosuje się u dorosłych i młodzieży w wieku od 16 lat, u młodzieży w wieku 12–15 lat wyłącznie po konsultacji z lekarzem, a u dzieci poniżej 12 lat nie określono bezpieczeństwa ani skuteczności³.

Istotne przeciwwskazania do stosowania klotrimazolu

Charakterystyki wszystkich trzech postaci wymieniają jako jedyne przeciwwskazanie nadwrażliwość na klotrimazol lub na substancje pomocnicze preparatu^1,3,2. Poza nią charakterystyki nie wskazują innych istotnych przeciwwskazań do stosowania klotrimazolu.

Środki ostrożności przy wydawaniu klotrimazolu

Pacjenci z osłabioną odpornością i chorobami przewlekłymi

Pacjenci przyjmujący leki immunosupresyjne, poddawani chemioterapii, chorzy na cukrzycę oraz zakażeni wirusem HIV powinni skonsultować się z lekarzem przed zastosowaniem kremu na skórę¹.

Krzyżowa nadwrażliwość na pochodne azolu

Możliwa jest krzyżowa nadwrażliwość na klotrimazol z innymi pochodnymi azolu o działaniu przeciwgrzybiczym, takimi jak itrakonazol, flukonazol, ketokonazol i mikonazol¹.

Sytuacje wymagające konsultacji lekarskiej przy zakażeniu pochwy

Przed zastosowaniem tabletki dopochwowej pacjentka powinna skonsultować się z lekarzem, gdy do zakażenia doszło po raz pierwszy, w pierwszym trymestrze ciąży, przy nawracających zakażeniach (co najmniej 2 przypadki w ciągu ostatnich 6 miesięcy), a także w razie gorączki (≥38°C), bólu w dolnej części brzucha lub pleców, cuchnących upławów, nudności oraz krwawienia z pochwy lub bólu w ramionach³. Tabletki nie stosuje się w trakcie miesiączki, nie należy jej łączyć z tamponami, płukaniem pochwy ani środkami plemnikobójczymi, a w czasie leczenia trzeba unikać stosunków płciowych, ponieważ zakażenie może zostać przeniesione na partnera³.

Ochrona oczu

Kremu na skórę nie należy stosować do oczu ani połykać¹, a przy stosowaniu kropli do uszu należy chronić oczy przed kontaktem z lekiem².

Substancje pomocnicze o znanym działaniu

Krem Canesten Control zawiera alkohol cetostearylowy, który może powodować miejscowe reakcje skórne, na przykład kontaktowe zapalenie skóry, oraz alkohol benzylowy w ilości 2 g na 100 g, mogący wywoływać reakcje alergiczne lub łagodne miejscowe podrażnienie skóry¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Klotrimazol w dostępnych postaciach nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn lub wpływ ten jest nieistotny^1,3,2.

Interakcje klotrimazolu

Antybiotyki polienowe (nystatyna, natamycyna) + klotrimazol

Klotrimazol może osłabiać działanie stosowanych zewnętrznie antybiotyków polienowych, nystatyny i natamycyny, na skutek rozkładu ich wiązań polienowych¹.

Glikokortykosteroidy miejscowe + klotrimazol

Działanie klotrimazolu może ulegać osłabieniu na skutek miejscowego stosowania glikokortykosteroidów¹.

Takrolimus i syrolimus + klotrimazol

Jednoczesne stosowanie klotrimazolu dopochwowo oraz takrolimusu lub syrolimusu doustnie może prowadzić do zwiększenia stężenia takrolimusu lub syrolimusu w osoczu, dlatego należy obserwować pacjentkę pod kątem objawów ich przedawkowania i w razie potrzeby oznaczać stężenie leku w osoczu³.

Lateksowe prezerwatywy i krążki dopochwowe + klotrimazol

Klotrimazol może przejściowo obniżać skuteczność i bezpieczeństwo lateksowych środków antykoncepcyjnych. Krem Canesten Control stosowany w okolicy narządów płciowych może osłabiać produkty lateksowe (prezerwatywy, krążki dopochwowe), a działanie to jest przejściowe i występuje wyłącznie podczas leczenia, dlatego zaleca się dodatkowe środki ochronne¹. Również podczas stosowania tabletki dopochwowej niezawodność i skuteczność antykoncepcyjna lateksowych prezerwatyw i krążków dopochwowych może być zmniejszona³.

Działania niepożądane klotrimazolu

⚠ Ciężkie reakcje uczuleniowe

Reakcja anafilaktyczna, obrzęk naczynioruchowy i nadwrażliwość, którym mogą towarzyszyć niedociśnienie, omdlenia i duszność, zgłaszane były po wprowadzeniu leku do obrotu dla kremu na skórę o nieznanej częstości ()¹. Dla tabletki dopochwowej reakcja anafilaktyczna, obrzęk naczynioruchowy i nadwrażliwość również mają nieznaną częstość () w zgłoszeniach po wprowadzeniu do obrotu, natomiast w badaniach klinicznych reakcje alergiczne występowały rzadko ()³. Krople do uszu wymieniają reakcję alergiczną, której mogą towarzyszyć omdlenia, niedociśnienie, duszności i pokrzywka, o nieznanej częstości ()².

Reakcje skórne i miejscowe po podaniu na skórę i do ucha

Po zastosowaniu kremu na skórę zgłaszano pęcherze, kontaktowe zapalenie skóry, rumień, parestezje, świąd, złuszczanie naskórka, wysypkę, pokrzywkę i uczucie pieczenia lub palenia skóry, a także podrażnienie i reakcję w miejscu stosowania, obrzęk oraz ból, wszystkie o nieznanej częstości ()¹. Po zastosowaniu kropli do uszu zgłaszano pęcherze, uczucie dyskomfortu lub ból, obrzęk, rumień, podrażnienie, złuszczanie lub łuszczenie się skóry, świąd, wysypkę oraz uczucie kłucia i pieczenia, również o nieznanej częstości ()².

Reakcje w obrębie sromu i pochwy po tabletce dopochwowej

Po podaniu dopochwowym uczucie pieczenia sromu i pochwy występuje często (), świąd i rumień sromu i pochwy oraz podrażnienie w miejscu podania niezbyt często (), a krwawienie z pochwy, wysypka skórna i obrzęk rzadko ()³. Po wprowadzeniu do obrotu zgłaszano dodatkowo złuszczanie pochwy, upławy, uczucie dyskomfortu w pochwie i bóle pochwy o nieznanej częstości ()³.

Dolegliwości żołądkowo-jelitowe po tabletce dopochwowej

Po podaniu dopochwowym ból brzucha występuje niezbyt często (), a nudności zgłaszano po wprowadzeniu do obrotu o nieznanej częstości ()³.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a klotrimazol

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych klotrimazol można stosować w okresie ciąży, ponieważ dane u kobiet w ciąży są ograniczone, ale badania na zwierzętach nie wykazały bezpośredniego ani pośredniego szkodliwego wpływu na płodność ani na reprodukcję. W pierwszym trymestrze ciąży leczenie zaleca się rozpoczynać wyłącznie pod kierunkiem lekarza¹. Tabletkę dopochwową w czasie ciąży należy zakładać bez użycia aplikatora, palcem, aby zapobiec urazom szyjki macicy, a krople do uszu można stosować w ciąży wyłącznie pod nadzorem lekarza^3,2.

Karmienie piersią a klotrimazol

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych brak jest danych o przenikaniu klotrimazolu do mleka ludzkiego, jednak wchłanianie ogólnoustrojowe po podaniu miejscowym jest minimalne, więc skutki ogólnoustrojowe są mało prawdopodobne. Krem na skórę można stosować w okresie karmienia piersią, a w razie stosowania go w okolicy brodawki sutkowej piersi należy umyć przed karmieniem¹. W przypadku tabletki dopochwowej jako środek ostrożności zaleca się przerwanie karmienia piersią na czas leczenia, a przy stosowaniu kropli do uszu decyzję o przerwaniu karmienia lub terapii należy podjąć, uwzględniając korzyści dla dziecka i matki^3,2.

Produkty handlowe z klotrimazolem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Canesten	tabletka dopochwowa 500 mg	OTC
Canesten Control	krem 10 mg/g	OTC
Fungotac	krople do uszu 10 mg/ml	OTC