Bisoprolol

Wybiórczy beta1-adrenolityk (fumaran bisoprololu), pozbawiony wewnętrznej aktywności sympatykomimetycznej, stosowany w kardiologii. Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych (tabletki powlekane 2,5 mg, 5 mg i 10 mg). Stosowany w nadciśnieniu tętniczym, dławicy piersiowej oraz w stabilnej przewlekłej niewydolności serca, przy czym najmniejsza moc (2,5 mg) służy przede wszystkim do stopniowego zwiększania dawki w niewydolności serca.

Działanie bisoprololu

Bisoprolol jest lekiem z grupy beta-adrenolityków, czyli leków blokujących receptory beta-adrenergiczne, przez które na serce i naczynia działa układ współczulny. W odróżnieniu od starszych, nieselektywnych beta-adrenolityków bisoprolol wybiórczo blokuje receptory beta1, znajdujące się głównie w sercu, w niewielkim stopniu wpływając na receptory beta2 w oskrzelach i naczyniach. Dzięki temu zwalnia czynność serca, osłabia jego kurczliwość i obniża ciśnienie tętnicze, wywierając przy tym słabszy wpływ na drogi oddechowe i przemianę materii niż leki nieselektywne.

Lek przyjmuje się raz na dobę, ponieważ jedna dawka zapewnia działanie utrzymujące się przez całą dobę. Maksymalne działanie występuje w ciągu 3–4 godzin po podaniu doustnym, a pełne działanie przeciwnadciśnieniowe rozwija się zazwyczaj po około 2 tygodniach stosowania^1,2.

Farmakologia

Bisoprolol jest beta1-adrenolitykiem o dużej wybiórczości, pozbawionym wewnętrznej aktywności sympatykomimetycznej i istotnego klinicznie działania stabilizującego błony komórkowe. Wykazuje jedynie małe powinowactwo do receptorów beta2-adrenergicznych mięśni gładkich oskrzeli i naczyń, dlatego zazwyczaj nie wpływa na opór w drogach oddechowych ani na procesy metaboliczne zależne od tych receptorów¹.

Mechanizm przeciwnadciśnieniowego działania bisoprololu nie jest w pełni jasny, wiadomo jednak, że lek znacząco zmniejsza aktywność reninową osocza. Działanie przeciwdławicowe wynika z blokowania receptorów beta-adrenergicznych w sercu, co hamuje reakcję na pobudzenie współczulne, zwalnia czynność serca i osłabia jego kurczliwość, a tym samym zmniejsza zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen².

Farmakokinetyka

Bisoprolol dobrze wchłania się po podaniu doustnym, o czym świadczy wysoka biodostępność wynosząca około 90%. Wiązanie z białkami osocza jest umiarkowane i wynosi około 30%, a objętość dystrybucji wynosi 3,5 l/kg masy ciała¹.

Lek podlega metabolizmowi wątrobowemu, a jego całkowity klirens wynosi około 15 l/godzinę. Okres półtrwania (t_½) w osoczu wynosi 10–12 godzin, co zapewnia całodobowe działanie po podaniu jednej dawki na dobę¹.

Bisoprolol jest wydalany dwiema drogami w równym stopniu – połowa dawki jest metabolizowana w wątrobie do nieczynnych metabolitów wydalanych następnie przez nerki, a pozostała połowa jest wydalana przez nerki w postaci niezmienionej. Ponieważ eliminacja przebiega w takim samym stopniu przez nerki i wątrobę, u pacjentów z łagodnymi do umiarkowanych zaburzeniami czynności tych narządów zwykle nie ma konieczności zmiany dawki².

U pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca (klasa III według NYHA) stężenie leku w osoczu jest większe, a okres półtrwania wydłużony w porównaniu ze zdrowymi ochotnikami. Maksymalne stężenie (C_max) w osoczu w stanie stacjonarnym wynosi w tej grupie 64±21 ng/ml dla dawki dobowej 10 mg, a okres półtrwania sięga 17±5 godzin³.

Wskazania leków z bisoprololem

Wskazania zależą od mocy preparatu. Tabletki 5 mg i 10 mg stosuje się w nadciśnieniu tętniczym, dławicy piersiowej oraz w leczeniu stabilnej niewydolności serca z zaburzeniem czynności skurczowej lewej komory, w skojarzeniu z inhibitorami konwertazy angiotensyny i lekami moczopędnymi oraz, opcjonalnie, glikozydami naparstnicy^1,2.

Tabletki 2,5 mg są zarejestrowane wyłącznie do leczenia stabilnej niewydolności serca z zaburzeniem czynności skurczowej lewej komory, w tym samym skojarzeniu z innymi lekami. Ich mała moc i podzielność służą przede wszystkim do stopniowego zwiększania dawki na początku leczenia niewydolności serca³.

Wszystkie preparaty są wydawane na receptę i przeznaczone wyłącznie dla osób dorosłych.

Dawkowanie bisoprololu

Grupa i wskazanie	Dawka (raz na dobę)	Maksymalnie na dobę
Dorośli, nadciśnienie tętnicze lub dławica piersiowa	początkowo 5 mg, zazwyczaj 10 mg	20 mg
Dorośli, przewlekła niewydolność serca (miareczkowanie)	1,25 mg → 2,5 mg → 3,75 mg → 5 mg → 7,5 mg → 10 mg, stopniowo co tydzień lub co kilka tygodni	10 mg
Ciężkie zaburzenia czynności nerek (klirens kreatyniny poniżej 20 ml/min) lub ciężkie zaburzenia czynności wątroby	nie przekraczać 10 mg	10 mg
Osoby w podeszłym wieku	jak u dorosłych, rozpoczynać od najmniejszej dawki	jak wyżej
Dzieci i młodzież	nie stosować	–

W nadciśnieniu tętniczym i dławicy piersiowej dawkę dobiera się indywidualnie, na podstawie częstości tętna i skuteczności leczenia. Zalecana dawka początkowa to 5 mg na dobę, zazwyczaj stosuje się 10 mg raz na dobę, a maksymalna zalecana dawka wynosi 20 mg raz na dobę^1,2.

Leczenie niewydolności serca wymaga osobnej, ostrożnej fazy zwiększania dawki, którą można rozpocząć dopiero u pacjenta stabilnego klinicznie. Dawkę zwiększa się stopniowo od 1,25 mg do dawki podtrzymującej 10 mg raz na dobę, monitorując częstość pracy serca, ciśnienie tętnicze i objawy nasilenia niewydolności serca. Dawki od 1,25 do 3,75 mg uzyskuje się dzięki podzielnym tabletkom o mocy 2,5 mg³.

Tabletki przyjmuje się rano, można je popijać podczas posiłku, połykając w całości i nie żując ani nie krusząc. Leczenia nie wolno przerywać nagle – dawkę zmniejsza się stopniowo, o połowę w tygodniowych odstępach².

Istotne przeciwwskazania do stosowania bisoprololu

Ostra i niewyrównana niewydolność serca

Bisoprolol jest przeciwwskazany w ostrej niewydolności serca oraz w okresach zaostrzenia niewydolności serca wymagających dożylnego stosowania leków o dodatnim działaniu inotropowym¹.

Wstrząs kardiogenny

Bisoprolol jest przeciwwskazany u pacjentów we wstrząsie kardiogennym¹.

Blok przedsionkowo-komorowy II lub III stopnia

Bisoprolol jest przeciwwskazany u pacjentów z blokiem przedsionkowo-komorowym II lub III stopnia, którzy nie mają wszczepionego stymulatora serca¹.

Zespół chorego węzła zatokowego i blok zatokowo-przedsionkowy

Bisoprolol jest przeciwwskazany u pacjentów z zespołem chorego węzła zatokowego oraz z blokiem zatokowo-przedsionkowym¹.

Objawowa bradykardia i objawowe niedociśnienie tętnicze

Bisoprolol jest przeciwwskazany u pacjentów z objawową bradykardią oraz z objawowym niedociśnieniem tętniczym¹.

Ciężka astma oskrzelowa

Bisoprolol jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężką astmą oskrzelową¹.

Ciężka choroba tętnic obwodowych i zespół Raynauda

Bisoprolol jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężkimi postaciami choroby zarostowej tętnic obwodowych oraz zespołu Raynauda¹.

Nieleczony guz chromochłonny

Bisoprolol jest przeciwwskazany u pacjentów z nieleczonym guzem chromochłonnym¹.

Kwasica metaboliczna

Bisoprolol jest przeciwwskazany u pacjentów z kwasicą metaboliczną¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu bisoprololu

Zakaz nagłego odstawiania leku

Leczenia bisoprololem nie wolno przerywać nagle, zwłaszcza u pacjentów z chorobą niedokrwienną serca, ponieważ grozi to przemijającym zaostrzeniem choroby serca, a nawet zawałem serca i nagłym zgonem. Dawkę należy zmniejszać stopniowo, dlatego przy wydawaniu warto przypomnieć pacjentowi, że leku nie odstawia się samodzielnie z dnia na dzień².

Choroby obturacyjne płuc i astma

U pacjentów z obturacyjnymi chorobami płuc bisoprolol należy stosować tylko wtedy, gdy jest to bezwzględnie konieczne, rozpoczynając od najmniejszej możliwej dawki i monitorując nowe objawy, takie jak duszność, kaszel czy nietolerancja wysiłku. W astmie i innych przewlekłych obturacyjnych chorobach płuc jednocześnie podaje się leki rozszerzające oskrzela, a niekiedy konieczne jest zwiększenie dawki leków beta2-adrenomimetycznych¹.

Cukrzyca i maskowanie hipoglikemii

U pacjentów z cukrzycą z dużymi wahaniami stężenia glukozy we krwi bisoprolol należy stosować ostrożnie, ponieważ może maskować objawy hipoglikemii, takie jak przyspieszone bicie serca, kołatanie serca czy nasilone pocenie. Ostrożność obowiązuje także podczas ścisłej głodówki¹.

Guz chromochłonny i nadczynność tarczycy

U pacjentów z guzem chromochłonnym bisoprololu nie wolno podawać przed wcześniejszym zastosowaniem leku blokującego receptory alfa-adrenergiczne. Bisoprolol może również maskować objawy nadczynności tarczycy¹.

Leczenie odczulające i reakcje anafilaktyczne

Podczas trwającego leczenia odczulającego bisoprolol, podobnie jak inne beta-adrenolityki, może zwiększać zarówno wrażliwość na alergeny, jak i nasilenie reakcji anafilaktycznych, a podanie adrenaliny nie zawsze przynosi wtedy oczekiwany efekt leczniczy¹.

Dławica Prinzmetala i choroba tętnic obwodowych

Mimo dużej wybiórczości względem receptorów beta1 nie można całkowicie wykluczyć napadów bólu dławicowego u pacjentów z dławicą Prinzmetala. U pacjentów z miażdżycą zarostową tętnic obwodowych objawy mogą się nasilać, zwłaszcza na początku leczenia¹.

Znieczulenie ogólne

Pacjent i anestezjolog powinni być poinformowani o leczeniu beta-adrenolitykiem. Zaleca się kontynuowanie blokady receptorów beta-adrenergicznych w okresie okołooperacyjnym, a jeśli przerwanie leczenia przed zabiegiem jest konieczne, przeprowadza się je stopniowo i kończy około 48 godzin przed znieczuleniem¹.

Łuszczyca

U pacjentów z łuszczycą lub łuszczycą w wywiadzie bisoprolol można zastosować jedynie po dokładnym rozważeniu stosunku korzyści do ryzyka¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

W badaniach klinicznych u pacjentów z chorobą wieńcową bisoprolol nie wpływał na zdolność prowadzenia pojazdów, jednak ze względu na indywidualną zmienność reakcji zdolność ta może być zaburzona, zwłaszcza na początku leczenia, podczas zmiany leków oraz w połączeniu z alkoholem. Ponieważ lek może wywoływać zawroty głowy i uczucie zmęczenia, w takich sytuacjach należy powstrzymać się od prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn¹.

Interakcje bisoprololu

⚠ Werapamil i diltiazem + bisoprolol

Jednoczesne stosowanie bisoprololu z antagonistami wapnia typu werapamilu i, w mniejszym stopniu, typu diltiazemu jest niezalecane, ponieważ leki te wywierają ujemny wpływ na kurczliwość serca i przewodzenie przedsionkowo-komorowe. Dożylne podanie werapamilu pacjentowi leczonemu beta-adrenolitykiem może wywołać ciężkie niedociśnienie tętnicze i blok przedsionkowo-komorowy¹.

Leki przeciwarytmiczne klasy I + bisoprolol

Leki przeciwarytmiczne klasy I, takie jak chinidyna, dyzopiramid, lidokaina, fenytoina, flekainid czy propafenon, mogą nasilać wpływ bisoprololu na czas przewodzenia przedsionkowo-komorowego oraz jego ujemne działanie inotropowe¹.

Antagoniści wapnia typu dihydropirydyny + bisoprolol

Antagoniści wapnia typu dihydropirydyny, na przykład felodypina, nifedypina i amlodypina, mogą przy jednoczesnym stosowaniu z bisoprololem zwiększać ryzyko niedociśnienia, a u pacjentów z niewydolnością serca nie można wykluczyć dalszego pogorszenia czynności skurczowej komór^1,2.

Leki przeciwarytmiczne klasy III + bisoprolol

Leki przeciwarytmiczne klasy III, na przykład amiodaron, mogą nasilać wpływ bisoprololu na czas przewodzenia przedsionkowo-komorowego¹.

Leki hipotensyjne działające ośrodkowo + bisoprolol

Leki przeciwnadciśnieniowe o działaniu ośrodkowym, takie jak klonidyna, metylodopa, moksonidyna czy rylmenidyna, mogą nasilać niewydolność serca przez dodatkowe zmniejszenie napięcia współczulnego. Ich nagłe odstawienie w trakcie leczenia beta-adrenolitykiem zwiększa ryzyko nadciśnienia z odbicia¹.

Glikozydy naparstnicy + bisoprolol

Jednoczesne stosowanie bisoprololu z glikozydami naparstnicy powoduje zwolnienie rytmu serca i wydłużenie czasu przewodzenia przedsionkowo-komorowego¹.

Leki parasympatykomimetyczne + bisoprolol

Jednoczesne stosowanie leków parasympatykomimetycznych może wydłużać czas przewodzenia przedsionkowo-komorowego i zwiększać ryzyko bradykardii¹.

Insulina i doustne leki przeciwcukrzycowe + bisoprolol

Bisoprolol może nasilać działanie hipoglikemizujące insuliny i doustnych leków przeciwcukrzycowych, a blokada receptorów beta-adrenergicznych może dodatkowo maskować objawy hipoglikemii¹.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne + bisoprolol

Niesteroidowe leki przeciwzapalne mogą osłabiać hipotensyjne działanie bisoprololu¹.

Beta-adrenolityki w kroplach do oczu + bisoprolol

Beta-adrenolityki stosowane miejscowo, na przykład krople do oczu w leczeniu jaskry, mogą nasilać ogólnoustrojowe działanie bisoprololu¹.

Sympatykomimetyki + bisoprolol

Beta-sympatykomimetyki, takie jak izoprenalina czy dobutamina, stosowane z bisoprololem mogą tracić skuteczność, a leki pobudzające zarówno receptory beta-, jak i alfa-adrenergiczne, na przykład noradrenalina i adrenalina, mogą ujawnić działanie zwężające naczynia, prowadzące do wzrostu ciśnienia tętniczego¹.

Inhibitory monoaminooksydazy + bisoprolol

Inhibitory monoaminooksydazy inne niż inhibitory MAO-B mogą nasilać hipotensyjne działanie bisoprololu, ale również zwiększać ryzyko przełomu nadciśnieniowego¹.

Meflochina i leki znieczulające + bisoprolol

Meflochina stosowana z bisoprololem zwiększa ryzyko bradykardii, a leki znieczulające osłabiają odruchową tachykardię i zwiększają ryzyko niedociśnienia tętniczego¹.

Działania niepożądane bisoprololu

⚠ Bradykardia, zaburzenia przewodzenia i zaostrzenie niewydolności serca

U pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca bradykardia jest działaniem bardzo częstym (), a zaostrzenie niewydolności serca – częstym ()³. Zaburzenia przewodzenia przedsionkowo-komorowego występują niezbyt często ()¹. U pacjentów z nadciśnieniem tętniczym lub dławicą piersiową bradykardia oraz zaostrzenie istniejącej niewydolności serca są działaniami niezbyt częstymi ()^1,2.

⚠ Skurcz oskrzeli i objawy ze strony układu oddechowego

Skurcz oskrzeli u pacjentów z astmą oskrzelową lub z chorobą obturacyjną dróg oddechowych w wywiadzie występuje niezbyt często (), a alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa – rzadko ()¹.

Niedociśnienie tętnicze i ziębnięcie kończyn

Wrażenie ziębnięcia lub drętwienia kończyn jest działaniem częstym (), podobnie jak niedociśnienie tętnicze u pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca¹. U pacjentów z dławicą piersiową lub nadciśnieniem tętniczym niedociśnienie tętnicze jest działaniem niezbyt częstym ()².

Zaburzenia układu nerwowego

Zawroty głowy i ból głowy występują często (), a omdlenie – rzadko (). U pacjentów z nadciśnieniem tętniczym lub dławicą piersiową zawroty i ból głowy pojawiają się zwłaszcza na początku leczenia, mają zazwyczaj łagodny przebieg i ustępują w ciągu 1–2 tygodni^1,2.

Zaburzenia psychiczne

Zaburzenia snu i depresja są działaniami niezbyt częstymi (), a koszmary senne i omamy – rzadkimi ()¹.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, wymioty, biegunka i zaparcie, są działaniem częstym ()¹.

Reakcje skórne, nadwrażliwość i łuszczyca

Reakcje nadwrażliwości, obejmujące świąd, zaczerwienienie, wysypkę i obrzęk naczynioruchowy, występują rzadko (). Bardzo rzadko () beta-adrenolityki mogą wywołać lub nasilać łuszczycę, wywoływać wysypkę o typie łuszczycy oraz łysienie¹.

Osłabienie mięśni, zmęczenie i zaburzenia erekcji

Uczucie zmęczenia jest działaniem częstym (), podobnie jak astenia u pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca, natomiast u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym lub dławicą piersiową astenia jest działaniem niezbyt częstym ()^1,2. Osłabienie i kurcze mięśni są niezbyt częste (), a zaburzenia erekcji – rzadkie ()¹.

Zaburzenia oka i ucha

Zmniejszone wydzielanie łez, które warto uwzględnić u osób noszących soczewki kontaktowe, oraz zaburzenia słuchu występują rzadko (), a zapalenie spojówek – bardzo rzadko ()¹.

Zaburzenia wątroby i odchylenia w badaniach

Zapalenie wątroby jest działaniem rzadkim (), podobnie jak zwiększenie stężenia triglicerydów oraz zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (AlAT, AspAT)¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a bisoprolol

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych bisoprololu nie wolno podawać kobietom w ciąży, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne. Leki blokujące receptory beta-adrenergiczne zmniejszają przepływ krwi przez łożysko, co może wiązać się z opóźnieniem wzrostu płodu, śmiercią wewnątrzmaciczną, poronieniem lub przedwczesnym porodem, a u płodu i noworodka mogą wystąpić hipoglikemia i bradykardia. Jeśli leczenie jest niezbędne, należy monitorować przepływ krwi przez łożysko i rozwój płodu, a noworodek musi pozostawać pod ścisłą obserwacją, ponieważ objawy hipoglikemii i bradykardii pojawiają się na ogół w pierwszych trzech dobach życia¹.

Karmienie piersią a bisoprolol

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych brakuje danych o przenikaniu bisoprololu do mleka kobiecego oraz o bezpieczeństwie niemowląt narażonych na jego działanie, dlatego nie zaleca się karmienia piersią podczas stosowania bisoprololu¹.

Produkty handlowe z bisoprololem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Borez	tabletki powlekane 2,5 mg	Rp
Borez	tabletki powlekane 5 mg	Rp
Borez	tabletki powlekane 10 mg	Rp