Franczyza, pożyczka i zastaw łącznie. WSA kazał inspekcji zbadać powiązania apteki od nowa

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego utrzymującą w mocy zezwolenie na prowadzenie apteki ogólnodostępnej, a wraz z nią poprzedzającą ją decyzję wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego. Powód jest proceduralny, ale konsekwencje dotyczą sposobu badania każdej apteki franczyzowej: według sądu organ ocenił poszczególne postanowienia umów osobno, zamiast zbadać cały pakiet powiązań łącznie. Sprawa wraca do inspekcji do ponownego rozpoznania. Wyrok zapadł 2 czerwca 2026 r., sygn. akt V SA/Wa 355/26, i jest nieprawomocny.¹

Skargę wniosła okręgowa izba aptekarska. Spółka jawna, która wystąpiła o zezwolenie, zawarła z jedną spółką z ograniczoną odpowiedzialnością cały zestaw umów: porozumienie, umowę franczyzy z załącznikami i księgą standardów, umowę o świadczenie usług wspierających działalność apteczną, umowę pożyczki z aneksem, umowę powierzenia przetwarzania danych osobowych oraz umowę zastawu rejestrowego na zbiorze rzeczy i praw. Inspekcja uznała, że żadna z nich nie tworzy stanu kontroli w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów, a więc zakaz wydawania zezwolenia członkowi grupy kapitałowej prowadzącej co najmniej cztery apteki ogólnodostępne nie ma tu zastosowania.

Sąd nie orzekł, że spółka należy do grupy kapitałowej, ani że franczyza sama w sobie oznacza zależność. W uzasadnieniu wprost napisał, że współpraca gospodarcza w formie franczyzy jest prawnie dopuszczalna i sama w sobie nie świadczy o stosunku zależności. Zakwestionował natomiast sposób prowadzenia postępowania dowodowego, uznając naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego o wyjaśnieniu stanu faktycznego i o uzasadnieniu decyzji za istotne dla wyniku sprawy. Zwrócił też uwagę, że wyliczone w ustawie o ochronie konkurencji formy przejęcia kontroli są przykładowe, więc badanie nie może się do nich ograniczać.

Czego sąd oczekuje od inspekcji przy ponownym rozpoznaniu sprawy:

• oceny wszystkich umów i porozumień razem, a nie literalnego brzmienia pojedynczych postanowień, bo podmioty świadome zakazu mogą konstruować umowy tak, by żadna z osobna go nie naruszała
• rozważenia prawa pierwszeństwa nabycia spółki przez franczyzodawcę, w którym sąd dostrzegł zmierzanie do obejścia zakazu przeniesienia zezwolenia na podmiot, który sam nie mógłby go uzyskać
• zbadania pożyczki w liczbach: jej wysokości wobec innych źródeł finansowania spółki, wysokości rat, ewentualnej karencji, relacji spłaty kapitału do odsetek i okresu, na jaki została udzielona
• oceny zabezpieczeń pożyczki, w tym zastawu rejestrowego i oświadczenia o poddaniu się egzekucji, w zestawieniu z preferencyjnym oprocentowaniem poniżej stopy depozytowej NBP
• ustalenia, czy któryś ze wspólników spółki jest zatrudniony w aptekach sieci franczyzodawcy
• wyciągnięcia wniosków ze sprawozdania finansowego spółki za 2024 rok, dopuszczonego przez sąd jako dowód

Osobno sąd odniósł się do deklaracji zapisanej w preambule umowy franczyzy, że umowy nie rodzą stanu kontroli, a franczyzobiorca zawiera je jako niezależny przedsiębiorca. Uznał, że takie oświadczenie nie może być traktowane jako rzeczywisty obraz relacji między podmiotami, bo o skutkach prawnych umowy nie decyduje jej nazwa ani deklaracje stron, tylko całokształt jej treści. Za istotne uznał również to, że umowa pozwala franczyzodawcy rozwiązać ją ze skutkiem natychmiastowym w razie prowadzenia przez spółkę działalności konkurencyjnej, przy czym samej działalności konkurencyjnej nie definiuje, a franczyzodawca prowadzi w ramach grupy kapitałowej własną sieć aptek.

Jednego zarzutu izby sąd nie podzielił. Nie zgodził się, że inspekcja naruszyła przepis o rękojmi należytego prowadzenia apteki, ponieważ to, czy spółka wchodzi w skład grupy kapitałowej, jest dopiero przedmiotem sporu w tej sprawie. Strony postępowania są w bazie orzeczeń zanonimizowane, więc z samego wyroku nie wynika, o którą sieć i którą aptekę chodzi. O innym rozstrzygnięciu dotyczącym przepisów antykoncentracyjnych pisaliśmy w tekście Apteka dla aptekarza. Zmiana właściciela po wydaniu zezwolenia nie jest podstawą cofnięcia.