Prezes UOKiK dla NSA: sama umowa franczyzy nie oznacza przejęcia kontroli nad apteką

Sam fakt zawarcia umowy franczyzy nie jest przejęciem kontroli nad franczyzobiorcą i nie tworzy grupy kapitałowej – tak praktykę urzędu opisał Prezes UOKiK w stanowisku dla Naczelnego Sądu Administracyjnego. Pismo nosi datę 17 lipca 2025 r., a urząd udostępnił je w BIP 14 października 2026 r.¹ Stanowisko nie wiąże NSA, WSA ani inspekcji farmaceutycznej, a Prezes UOKiK zastrzega, że nie ocenia, czy w tej konkretnej sprawie doszło do kontroli.

Dla właściciela apteki ma to znaczenie przy zezwoleniach. Zezwolenia nie wydaje się członkowi grupy kapitałowej, której członkowie prowadzą łącznie co najmniej 4 apteki ogólnodostępne,² a ten sam warunek musi spełnić nabywca apteki przy przeniesieniu zezwolenia.³ Pojęcia kontroli i grupy kapitałowej Prawo farmaceutyczne bierze z ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a stanowisko urząd przedstawił na wniosek jednego z uczestników, wskazując też na interes publiczny. Ocena konkretnej apteki należy do inspekcji i sądów administracyjnych.

Sama forma współpracy nie wyklucza jednak kontroli. Decydujący wpływ na przedsiębiorcę jest według UOKiK możliwy także bez udziałów, jeśli umowy faktycznie pozbawiają go samodzielności gospodarczej. W sprawach koncentracji urząd sprawdza:

• uprawnienia w organach franczyzobiorcy – większość głosów, prawo powoływania albo odwoływania większości członków zarządu lub rady nadzorczej, a także to, czy osoby z władz franczyzodawcy stanowią ponad połowę zarządu franczyzobiorcy,
• umowy okołofranczyzowe – pożyczki, najmu lokalu, o usługi centralne, a nie tylko samą umowę franczyzy,
• możliwość dalszego działania po rozwiązaniu umowy, także z innym franczyzodawcą, co może mieć znaczenie decydujące. Jeśli taka możliwość istnieje, o kontroli trudno według urzędu raczej mówić.

Urząd odwołuje się też do własnej praktyki w sprawach koncentracji. Gdyby franczyzodawca zawsze kontrolował franczyzobiorcę, przejęcie takiej apteki przez organizatora sieci nie wymagałoby zgłoszenia koncentracji, bo transakcje wewnątrz grupy kapitałowej nie podlegają tej kontroli. Tymczasem Prezes UOKiK prowadził takie postępowania, między innymi decyzje DKK-171/2023, DKK-206/2023 i DKK-207/2023 o przejęciu przez Gemini Polska kontroli nad spółkami prowadzącymi apteki w systemie franczyzy. Urząd powołuje też obwieszczenie Komisji Europejskiej, według którego sama umowa franczyzy z reguły nie daje franczyzodawcy kontroli nad franczyzobiorcą.

Spór dotyczy przeniesienia zezwolenia udzielonego przez opolskiego inspektora farmaceutycznego, a strony są w opublikowanym dokumencie zanonimizowane. Opolski inspektor odmówił przeniesienia w 2021 r., Główny Inspektor Farmaceutyczny w 2023 r. uchylił tę decyzję i przeniósł zezwolenie, a po skardze Opolskiej Okręgowej Izby Aptekarskiej WSA w Warszawie uchylił decyzję GIF. Sąd uznał, że organ nie przeanalizował całości powiązań, i wskazał m.in. elementy do oceny: prawo pierwszeństwa do przejęcia apteki, kontrolę wydatkowania pożyczki, jej warunki oraz wysokość zabezpieczeń. Skargi kasacyjne złożyli m.in. GIF i Związek Aptek Franczyzowych. Pismo powstało w lipcu 2025 r., a w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych wyrok WSA nadal jest oznaczony jako nieprawomocny.⁴

Podobnie o potrzebie badania całego pakietu umów orzekł w czerwcu 2026 r. WSA w Warszawie w nieprawomocnym wyroku o sygn. V SA/Wa 355/26, o czym pisaliśmy w tekście Franczyza, pożyczka i zastaw łącznie. Na trwanie zakazu przejęcia kontroli przez cały okres zezwolenia wskazał z kolei WSA w Poznaniu w nieprawomocnych wyrokach opisanych w tekście Zmiana nazwy apteki.

Dokument źródłowy – stanowisko Prezesa UOKiK z 17 lipca 2025 r.: