Kaptopril

Inhibitor konwertazy angiotensyny (ACEI), będący substancją czynną bezpośrednio po podaniu doustnym, bez potrzeby przekształcania w organizmie do czynnego metabolitu. Działa krótko, dlatego podaje się go zwykle 2 do 3 razy na dobę. Dostępny wyłącznie na receptę, w jednoskładnikowych tabletkach doustnych 12,5 mg, 25 mg i 50 mg. Stosowany w nadciśnieniu tętniczym, przewlekłej niewydolności serca, po zawale mięśnia sercowego oraz w nefropatii cukrzycowej typu I.

Działanie kaptoprylu

Kaptopryl należy do inhibitorów konwertazy angiotensyny (ACEI) i w odróżnieniu od wielu leków tej grupy, takich jak ramipryl, jest substancją aktywną farmakologicznie od razu po podaniu doustnym, bez konieczności przekształcania w wątrobie. Hamuje enzym konwertujący angiotensynę, przez co zmniejsza powstawanie angiotensyny II, silnego związku zwężającego naczynia krwionośne. Efektem jest rozszerzenie naczyń, obniżenie ciśnienia tętniczego i zmniejszenie obciążenia serca.

Lek utrzymuje się w organizmie krótko, dlatego podaje się go zwykle 2 do 3 razy na dobę.

Farmakologia

Kaptopryl jest wysoce wybiórczym, konkurencyjnym inhibitorem enzymu konwertującego angiotensynę. Korzystne działanie inhibitorów ACE wynika głównie z hamowania układu renina-angiotensyna-aldosteron. Angiotensyna I jest przekształcana przez enzym konwertujący angiotensynę do angiotensyny II, która wykazuje silne działanie kurczące naczynia i pobudza nadnercza do wydzielania aldosteronu. Zahamowanie enzymu zmniejsza stężenie angiotensyny II w osoczu, co prowadzi do zmniejszenia działania zwężającego naczynia oraz zmniejszenia wydzielania aldosteronu, przy czym może wystąpić niewielkie zwiększenie stężenia potasu w surowicy z jednoczesną utratą sodu i wody. Enzym konwertujący rozkłada także bradykininę, substancję o silnych właściwościach rozszerzających naczynia, więc jego zahamowanie zwiększa aktywność układu kalikreina-kinina i przyczynia się do rozszerzenia naczyń obwodowych¹.

Maksymalne obniżenie ciśnienia tętniczego występuje zazwyczaj po 60 do 90 minutach od doustnego przyjęcia pojedynczej dawki, a czas działania jest zależny od dawki. Działanie przeciwnadciśnieniowe pojawia się u większości pacjentów po około 15 do 30 minut, natomiast pełny efekt obserwuje się po trzech do czterech tygodniach leczenia. Kaptopryl obniża ciśnienie zarówno w pozycji stojącej, jak i leżącej, bez wpływu na częstość akcji serca, a czasowe zaprzestanie jego przyjmowania nie powoduje gwałtownego wzrostu ciśnienia (działania z odbicia)¹.

Farmakokinetyka

Kaptopryl wykazuje aktywność farmakologiczną po podaniu doustnym i nie wymaga w tym celu biotransformacji. Średnie minimalne wchłanianie wynosi około 75%, a obecność pokarmu zmniejsza je o około 30 do 40%. Stężenie maksymalne (C_max) w osoczu jest osiągane w ciągu 60 do 90 minut¹.

Około 25 do 30% leku wiąże się z białkami osocza, a w badaniach na zwierzętach wykazano, że kaptopryl nie przenika w istotnym stopniu przez barierę krew-mózg².

Okres półtrwania (t_½) w fazie eliminacji wynosi około 2 godzin. Ponad 95% wchłoniętej dawki jest wydalane z moczem w ciągu 24 godzin, przy czym 40 do 50% stanowi lek niezmieniony, a reszta nieczynne metabolity dwusiarczkowe. Zaburzenia czynności nerek mogą powodować kumulację leku, dlatego u tych pacjentów należy zmniejszyć dawkę lub wydłużyć przerwę między dawkami¹.

Wskazania leków z kaptoprylem

Wszystkie preparaty kaptoprylu wydawane są na receptę i mają wspólne wskazania niezależnie od mocy tabletek. Kaptopryl stosuje się w leczeniu nadciśnienia tętniczego¹.

Lek jest wskazany także w przewlekłej niewydolności serca z osłabieniem czynności skurczowej komór, w skojarzeniu z lekami moczopędnymi oraz, jeśli jest to właściwe, z glikozydami naparstnicy i beta-adrenolitykami³.

Kolejnym wskazaniem jest zawał mięśnia sercowego. W leczeniu krótkotrwałym, trwającym 4 tygodnie, kaptopryl zalecany jest u wszystkich pacjentów w stabilnym stanie klinicznym w ciągu 24 godzin od zawału, a w ramach długotrwałej profilaktyki objawowej niewydolności serca u pacjentów w stabilnym stanie klinicznym z bezobjawowym zaburzeniem czynności lewej komory (frakcja wyrzutowa nie większa niż 40%)¹.

Kaptopryl stosuje się również w leczeniu nefropatii cukrzycowej przebiegającej z białkomoczem u pacjentów z cukrzycą typu I².

Dawkowanie kaptoprylu

Grupa / wskazanie	Dawka początkowa	Dawka maksymalna lub docelowa na dobę
Nadciśnienie tętnicze (dorośli)	25–50 mg na dobę w dwóch dawkach podzielonych	150 mg
Nadciśnienie, duża aktywność układu RAA	6,25 lub 12,5 mg, następnie dwa razy na dobę	100 mg
Przewlekła niewydolność serca	6,25–12,5 mg dwa lub trzy razy na dobę	150 mg (dawka podtrzymująca 75–150 mg)
Zawał, leczenie krótkotrwałe	6,25 mg próbnie, po 2 h 12,5 mg, po 12 h 25 mg	100 mg (w dwóch dawkach, przez 4 tygodnie)
Zawał, leczenie długotrwałe (kardioprotekcja)	6,25 mg, następnie 12,5 mg i 25 mg trzy razy na dobę	75–150 mg (dawka docelowa)
Nefropatia cukrzycowa typu I	75–100 mg w dawkach podzielonych	100 mg
Niewydolność nerek (klirens 21–40 ml/min)	25 mg	100 mg
Niewydolność nerek (klirens 10–20 ml/min)	12,5 mg	75 mg
Niewydolność nerek (klirens poniżej 10 ml/min)	6,25 mg	37,5 mg
Pacjenci w podeszłym wieku	6,25 mg dwa razy na dobę	najmniejsza skuteczna dawka
Dzieci i młodzież	0,3 mg/kg mc. (0,15 mg/kg mc. u wymagających szczególnej ostrożności)	ustalana indywidualnie, pod nadzorem lekarza

Zalecana maksymalna dawka dobowa wynosi 150 mg. Kaptopryl można podawać przed posiłkiem, podczas niego lub po nim, a dawkę dobiera się indywidualnie w zależności od reakcji pacjenta na leczenie¹.

U pacjentów z dużą aktywnością układu renina-angiotensyna-aldosteron, na przykład z hipowolemią, nadciśnieniem naczyniowo-nerkowym lub niewyrównaną niewydolnością serca, oraz przy leczeniu niewydolności serca i w okresie po zawale leczenie należy rozpoczynać od małych dawek pod ścisłym nadzorem lekarza³.

Istotne przeciwwskazania do stosowania kaptoprylu

⚠ Obrzęk naczynioruchowy w wywiadzie

Kaptopryl jest przeciwwskazany u pacjentów z obrzękiem naczynioruchowym związanym ze stosowaniem inhibitora ACE w wywiadzie, a także z dziedzicznym lub idiopatycznym obrzękiem naczynioruchowym¹.

⚠ Drugi i trzeci trymestr ciąży

Kaptopryl jest przeciwwskazany w drugim i trzecim trymestrze ciąży ze względu na toksyczne działanie inhibitorów ACE na płód i noworodka¹.

Jednoczesne stosowanie z aliskirenem w cukrzycy lub niewydolności nerek

Jednoczesne stosowanie kaptoprylu z produktami zawierającymi aliskiren jest przeciwwskazane u pacjentów z cukrzycą lub z zaburzeniem czynności nerek, przy współczynniku przesączania kłębuszkowego poniżej 60 ml/min/1,73 m²².

Jednoczesne stosowanie z sakubitrylem i walsartanem

Kaptoprylu nie wolno stosować jednocześnie z produktem złożonym zawierającym sakubitryl i walsartan ze względu na zwiększone ryzyko obrzęku naczynioruchowego. Leczenia kaptoprylem nie wolno rozpoczynać wcześniej niż po upływie 36 godzin od przyjęcia ostatniej dawki takiego produktu³.

Środki ostrożności przy wydawaniu kaptoprylu

Niedociśnienie tętnicze

Inhibitory konwertazy angiotensyny mogą powodować nadmierne obniżenie ciśnienia tętniczego, najbardziej prawdopodobne u pacjentów z zaburzeniami gospodarki wodno-elektrolitowej (leczenie moczopędne, ograniczenie soli, dializy, biegunka lub wymioty) oraz u pacjentów z objawową niewydolnością serca. U osób ze zwiększonym ryzykiem należy ściśle kontrolować początkowy okres leczenia i okresy zwiększania dawki, a szczególną ostrożność zachować u pacjentów z chorobą niedokrwienną serca lub zaburzeniami krążenia mózgowego¹.

Zaburzenia czynności nerek i nadciśnienie naczyniowo-nerkowe

Przy klirensie kreatyniny poniżej 40 ml/min dawkę początkową należy dostosować do wartości klirensu, a stężenie potasu i kreatyniny w surowicy kontrolować rutynowo. U pacjentów z obustronnym zwężeniem tętnic nerkowych lub zwężeniem tętnicy jedynej czynnej nerki oraz przy jednoczesnym podawaniu leków moczopędnych rośnie ryzyko ciężkiego niedociśnienia i niewydolności nerek, dlatego leczenie należy rozpoczynać od małych dawek pod ścisłym nadzorem lekarza².

Podwójna blokada układu renina-angiotensyna-aldosteron

Jednoczesne stosowanie inhibitorów ACE, antagonistów receptora angiotensyny II lub aliskirenu zwiększa ryzyko niedociśnienia, hiperkaliemii i zaburzeń czynności nerek, dlatego podwójnej blokady układu RAA nie zaleca się. Jeśli jest ona bezwzględnie konieczna, powinna być prowadzona pod nadzorem specjalisty z monitorowaniem czynności nerek, elektrolitów i ciśnienia, a u pacjentów z nefropatią cukrzycową nie należy łączyć inhibitorów ACE z antagonistami receptora angiotensyny II³.

Obrzęk naczynioruchowy

U pacjentów leczonych inhibitorami ACE, w tym kaptoprylem, obserwowano rzadkie przypadki obrzęku naczynioruchowego twarzy, kończyn, warg, błon śluzowych, języka, głośni lub krtani, który może wystąpić w dowolnym momencie leczenia. Obrzęk krtani może zakończyć się zgonem, dlatego w razie zajęcia języka, głośni lub krtani należy natychmiast zastosować leczenie doraźne, w tym podanie adrenaliny, i przerwać stosowanie kaptoprylu¹.

Kontrola stężenia potasu

Inhibitory ACE mogą powodować hiperkaliemię, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, cukrzycą, hipoaldosteronizmem oraz przyjmujących suplementy potasu, substytuty soli, leki moczopędne oszczędzające potas, heparynę, trimetoprym lub kotrimoksazol, a szczególnie antagonistów aldosteronu lub receptora angiotensyny II. Konieczna jest wtedy kontrola stężenia potasu w surowicy i czynności nerek¹.

Kontrola obrazu krwi

U pacjentów leczonych inhibitorami ACE obserwowano neutropenię, agranulocytozę, małopłytkowość i niedokrwistość. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z kolagenozą naczyń oraz leczonych środkami immunosupresyjnymi, allopurynolem lub prokainamidem, zwłaszcza przy współistniejącym zaburzeniu czynności nerek, u których zaleca się okresowe badania liczby białych krwinek i zgłaszanie objawów infekcji².

Niewydolność wątroby

Rzadko stosowanie inhibitorów ACE wiązało się z zespołem rozpoczynającym się od żółtaczki cholestatycznej i postępującym do piorunującej martwicy wątroby, niekiedy zakończonej zgonem. U pacjentów, u których rozwinęła się żółtaczka lub zwiększyła się aktywność enzymów wątrobowych, należy przerwać stosowanie leku³.

Pacjenci z cukrzycą

U pacjentów z cukrzycą leczonych doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi lub insuliną należy ściśle kontrolować stężenie glukozy we krwi podczas pierwszego miesiąca stosowania inhibitora ACE, ze względu na ryzyko hipoglikemii¹.

Zabiegi z kontaktem krwi z błonami o dużej przepuszczalności

U pacjentów poddawanych hemodializie z użyciem błon o dużej przepuszczalności oraz aferezie lipoprotein o małej gęstości z użyciem siarczanu dekstranu opisywano zagrażające życiu reakcje rzekomoanafilaktyczne. Należy wtedy rozważyć inny rodzaj błon dializacyjnych albo okresowo przerwać przyjmowanie kaptoprylu przed zabiegiem².

Reakcje rzekomoanafilaktyczne podczas odczulania

U pacjentów przyjmujących inhibitory ACE podczas odczulania, na przykład jadem owadów błonkoskrzydłych, występowały reakcje rzekomoanafilaktyczne, których unikano przez czasowe odstawienie leku¹.

Zabiegi chirurgiczne i znieczulenie

U pacjentów poddawanych zabiegom operacyjnym lub znieczuleniu ze środkami powodującymi niedociśnienie kaptopryl może nasilać spadek ciśnienia, dlatego podawanie leku należy przerwać na jeden dzień przed operacją³.

Zawartość laktozy

Produkt zawiera laktozę i nie powinien być stosowany u pacjentów z dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Tak jak w przypadku innych leków przeciw nadciśnieniu, zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn może być zaburzona, zwłaszcza na początku leczenia lub podczas zmiany dawki oraz w przypadku jednoczesnego spożycia alkoholu, choć zależy to od indywidualnej podatności pacjenta¹.

Interakcje kaptoprylu

⚠ Sakubitryl z walsartanem + kaptopryl

Jednoczesne stosowanie inhibitorów ACE i produktu złożonego zawierającego sakubitryl i walsartan jest przeciwwskazane, ponieważ zwiększa ryzyko obrzęku naczynioruchowego¹.

⚠ Racekadotryl, inhibitory mTOR i wildagliptyna + kaptopryl

Jednoczesne stosowanie inhibitorów ACE z racekadotrylem, inhibitorami mTOR, takimi jak syrolimus, ewerolimus i temsyrolimus, lub z wildagliptyną może zwiększać ryzyko obrzęku naczynioruchowego, w tym obrzęku dróg oddechowych lub języka, dlatego przy rozpoczynaniu takiego leczenia należy zachować ostrożność³.

Aliskiren i antagoniści receptora angiotensyny II + kaptopryl

Podwójna blokada układu renina-angiotensyna-aldosteron przez łączenie inhibitorów ACE z antagonistami receptora angiotensyny II lub aliskirenem wiąże się z częstszym niedociśnieniem, hiperkaliemią i zaburzeniami czynności nerek, w tym ostrą niewydolnością nerek, w porównaniu z monoterapią¹.

Leki moczopędne oszczędzające potas, suplementy potasu i substytuty soli + kaptopryl

Leki moczopędne oszczędzające potas, takie jak spironolakton, triamteren lub amiloryd, suplementy potasu oraz substytuty soli zawierające potas mogą prowadzić do istotnego zwiększenia stężenia potasu w surowicy, dlatego leczenia skojarzonego nie zaleca się, a jeśli jest wskazane, wymaga częstej kontroli stężenia potasu².

Trimetoprym i kotrimoksazol + kaptopryl

Trimetoprym oraz kotrimoksazol działają jak lek moczopędny oszczędzający potas, dlatego ich jednoczesne stosowanie z kaptoprylem może zwiększać ryzyko hiperkaliemii¹.

Cyklosporyna + kaptopryl

Podczas jednoczesnego stosowania inhibitorów ACE i cyklosporyny może wystąpić hiperkaliemia, dlatego zaleca się kontrolowanie stężenia potasu w surowicy³.

Heparyna + kaptopryl

Podczas jednoczesnego stosowania inhibitorów ACE i heparyny może wystąpić hiperkaliemia, dlatego zaleca się kontrolowanie stężenia potasu w surowicy².

Sole litu + kaptopryl

Inhibitory ACE mogą zwiększać stężenie litu w surowicy i nasilać jego toksyczność, a leki moczopędne z grupy tiazydów dodatkowo zwiększają to ryzyko. Skojarzenia nie zaleca się, a jeśli jest konieczne, wymaga częstego oznaczania stężenia litu¹.

Leki moczopędne + kaptopryl

U pacjentów przyjmujących tiazydowe lub pętlowe leki moczopędne, zwłaszcza z zaburzeniami gospodarki wodno-elektrolitowej, na początku leczenia inhibitorem ACE może wystąpić nadmierne obniżenie ciśnienia, które można ograniczyć, przerywając diuretyk lub zwiększając objętość płynów przed rozpoczęciem leczenia małymi dawkami kaptoprylu¹.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne i kwas acetylosalicylowy + kaptopryl

Niesteroidowe leki przeciwzapalne, w tym kwas acetylosalicylowy w dawce co najmniej 3 g na dobę, mogą osłabiać hipotensyjne działanie kaptoprylu, a poprzez działanie addycyjne zwiększać stężenie potasu i pogarszać czynność nerek, z rzadką ostrą niewydolnością nerek u pacjentów w podeszłym wieku lub odwodnionych³.

Leki przeciwnadciśnieniowe i rozszerzające naczynia + kaptopryl

Jednoczesne stosowanie leków przeciwnadciśnieniowych oraz rozszerzających naczynia, w tym nitrogliceryny i innych azotanów, może nasilać przeciwnadciśnieniowe działanie kaptoprylu i powodować dalsze obniżenie ciśnienia tętniczego¹.

Leki przeciwcukrzycowe i insulina + kaptopryl

Jednoczesne stosowanie inhibitorów ACE z insuliną lub doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi może nasilać obniżenie stężenia glukozy we krwi z ryzykiem hipoglikemii, szczególnie w pierwszych tygodniach leczenia skojarzonego oraz u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek².

Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, przeciwpsychotyczne i znieczulające + kaptopryl

Jednoczesne stosowanie niektórych leków znieczulających ogólnie, trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych oraz leków przeciwpsychotycznych z inhibitorami ACE może powodować dalsze obniżenie ciśnienia tętniczego¹.

Sympatykomimetyki + kaptopryl

Leki sympatykomimetyczne mogą osłabiać przeciwnadciśnieniowe działanie inhibitorów ACE³.

Allopurynol, prokainamid, cytostatyki i leki immunosupresyjne + kaptopryl

Jednoczesne stosowanie allopurynolu, prokainamidu, leków cytostatycznych oraz immunosupresyjnych z inhibitorami ACE, zwłaszcza w dawce większej niż zalecana, może zwiększać ryzyko wystąpienia leukopenii¹.

Działania niepożądane kaptoprylu

Suchy kaszel i zaburzenia oddechowe

Suchy, uporczywy kaszel oraz duszność są działaniem częstym (), natomiast skurcz oskrzeli, nieżyt błony śluzowej nosa oraz alergiczne lub eozynofilowe zapalenie płuc występują bardzo rzadko ()¹.

Zaburzenia smaku i układu nerwowego

Zaburzenia smaku i zawroty głowy są działaniem częstym (), senność, bóle głowy i parestezje występują rzadko (), a incydenty naczyniowo-mózgowe, w tym udar, oraz omdlenie są działaniem bardzo rzadkim ()².

Zaburzenia snu i psychiczne

Zaburzenia snu są działaniem częstym (), a splątanie i depresja występują bardzo rzadko ()¹.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Nudności, wymioty, podrażnienie błony śluzowej żołądka, bóle brzucha, biegunka, zaparcia i suchość błony śluzowej jamy ustnej są działaniem częstym (). Zapalenie jamy ustnej i owrzodzenia aftowe występują rzadko (), a zapalenie języka, wrzód trawienny i zapalenie trzustki są działaniem bardzo rzadkim ()³.

Zaburzenia serca i naczyniowe

Tachykardia lub tachyarytmia, dławica piersiowa i kołatanie serca, a także niedociśnienie tętnicze, zespół Raynauda, nagłe zaczerwienienie i bladość są działaniem niezbyt częstym (), natomiast zatrzymanie czynności serca i wstrząs kardiogenny występują bardzo rzadko ()¹.

⚠ Obrzęk naczynioruchowy i reakcje skórne

Świąd z wysypką lub bez wysypki, wysypka i łysienie są działaniem częstym (), obrzęk naczynioruchowy występuje niezbyt często (), a pokrzywka, zespół Stevensa-Johnsona, rumień wielopostaciowy, nadwrażliwość na światło, erytrodermia, zmiany skórne podobne do pęcherzycy oraz złuszczające zapalenie skóry są działaniem bardzo rzadkim ()².

⚠ Neutropenia, agranulocytoza i zaburzenia krwi

Neutropenia lub agranulocytoza, pancytopenia (szczególnie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek), niedokrwistość, w tym aplastyczna i hemolityczna, małopłytkowość, powiększenie węzłów chłonnych, eozynofilia oraz zaburzenia autoimmunologiczne i dodatnie miano przeciwciał przeciwjądrowych są działaniem bardzo rzadkim ()¹.

⚠ Zaburzenia wątroby

Zaburzenia czynności wątroby i zastój żółci, w tym żółtaczka, zapalenie wątroby z martwicą oraz zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych i stężenia bilirubiny są działaniem bardzo rzadkim ()³.

⚠ Zaburzenia czynności nerek

Zaburzenia czynności nerek, w tym niewydolność nerek, wielomocz, skąpomocz i zwiększenie częstości oddawania moczu, są działaniem rzadkim (), a zespół nerczycowy występuje bardzo rzadko ()².

Zaburzenia metaboliczne

Anoreksja jest działaniem rzadkim (), a hiperkaliemia i hipoglikemia występują bardzo rzadko ()¹.

Zaburzenia oka, mięśni i układu rozrodczego

Niewyraźne widzenie, bóle mięśni i bóle stawów oraz impotencja i ginekomastia są działaniem bardzo rzadkim ()³.

Objawy ogólne

Ból w klatce piersiowej, zmęczenie i złe samopoczucie są działaniem niezbyt częstym (), a gorączka występuje bardzo rzadko ()¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a kaptopril

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych kaptoprylu nie zaleca się w pierwszym trymestrze ciąży, a w drugim i trzecim trymestrze jest przeciwwskazany. Narażenie na inhibitory ACE w drugim i trzecim trymestrze powoduje u ludzi toksyczne działanie na płód, w tym zaburzenie czynności nerek, małowodzie i opóźnienie kostnienia kości czaszki, oraz na noworodka. Po potwierdzeniu ciąży stosowanie leku należy natychmiast przerwać i w razie potrzeby wdrożyć inne leczenie¹.

Karmienie piersią a kaptopril

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych kaptopryl przenika do mleka matki w bardzo małych stężeniach, które wydają się klinicznie nieistotne, jednak nie zaleca się jego stosowania podczas karmienia piersią wcześniaków oraz noworodków w pierwszych tygodniach po porodzie. W przypadku starszego niemowlęcia stosowanie leku u matki karmiącej można rozważyć, jeśli leczenie jest dla niej konieczne, a dziecko jest obserwowane pod kątem działań niepożądanych¹.

Produkty handlowe z kaptoprylem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Captopril Jelfa	tabletki 12,5 mg	Rp
Captopril Jelfa	tabletki 25 mg	Rp
Captopril Jelfa	tabletki 50 mg	Rp