Kwas ryzedronowy (ryzedronian sodu)

Bisfosfonian (pirydynylobisfosfonian) hamujący resorpcję kości przez osteoklasty, stosowany doustnie w leczeniu osteoporozy. Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych, w postaci tabletek powlekanych 35 mg przyjmowanych raz w tygodniu. Substancją czynną jest kwas ryzedronowy występujący w postaci sodu ryzedronianu (35 mg soli odpowiada 32,5 mg kwasu ryzedronowego)¹.

Działanie kwasu ryzedronowego

Kwas ryzedronowy należy do bisfosfonianów, czyli syntetycznych związków wiążących się z mineralną częścią kości. Ryzedronian gromadzi się w tkance kostnej i hamuje resorpcję kości prowadzoną przez osteoklasty, przez co spowalnia rozpad kości i zmniejsza obrót metaboliczny tkanki kostnej.

Jednocześnie lek nie upośledza tworzenia kości – zachowana zostaje aktywność osteoblastów i prawidłowa mineralizacja. Efektem jest stopniowe zwiększenie masy kostnej i zmniejszenie ryzyka złamań.

Farmakologia

Kwas ryzedronowy jest pirydynylobisfosfonianem, który wiąże się z hydroksyapatytami kości i hamuje resorpcję kości przez osteoklasty. Obrót metaboliczny ulega zmniejszeniu, podczas gdy zachowana zostaje aktywność osteoblastów i mineralizacja kości (grupa farmakoterapeutyczna: bisfosfoniany, kod ATC M05BA07)¹.

W badaniach u kobiet po menopauzie zmniejszenie wartości wskaźników biochemicznych obrotu kostnego obserwowano w ciągu pierwszego miesiąca leczenia, a wartość maksymalną osiągano po 3 do 6 miesiącach. W rocznym, wieloośrodkowym badaniu z podwójnie ślepą próbą wykazano, że ryzedronian w dawce 35 mg raz na tydzień jest równoważny ryzedronianowi w dawce 5 mg raz na dobę pod względem wpływu na średnią zmianę gęstości mineralnej kości (BMD) kręgów lędźwiowych¹.

Farmakokinetyka

Wchłanianie kwasu ryzedronowego po podaniu doustnym jest stosunkowo szybkie, a stężenie maksymalne (t_max) jest osiągane po około 1 godzinie. Biodostępność leku z tabletki wynosi średnio 0,63% i zmniejsza się podczas przyjmowania ryzedronianu z pokarmem¹.

Średnia objętość dystrybucji w stanie stacjonarnym u człowieka wynosi 6,3 l/kg, a stopień wiązania z białkami osocza wynosi około 24%. Nie ma dowodów na ogólnoustrojowy metabolizm sodu ryzedronianu¹.

Około połowa wchłoniętej dawki jest wydalana z moczem w ciągu 24 godzin, a 85% dawki podanej dożylnie wykrywa się w moczu po upływie 28 dni. Niewchłonięty ryzedronian jest usuwany w postaci niezmienionej z kałem. Średni klirens nerkowy wynosi 105 ml/min, a średni klirens całkowity 122 ml/min. Po podaniu doustnym krzywa zależności stężenie-czas wykazuje trzy fazy wydalania, z okresem półtrwania (t_½) w końcowej fazie eliminacji wynoszącym 480 godzin, co odzwierciedla powolne uwalnianie leku z kości¹.

Wskazania leków z kwasem ryzedronowym

Preparaty z kwasem ryzedronowym (tabletki powlekane 35 mg, wyłącznie na receptę) stosuje się w leczeniu osteoporozy pomenopauzalnej w celu zmniejszenia ryzyka złamań kręgów, a w rozpoznanej osteoporozie pomenopauzalnej także w celu zmniejszenia ryzyka złamań szyjki kości udowej¹.

Drugim wskazaniem jest leczenie osteoporozy u mężczyzn z dużym ryzykiem złamań¹.

Dawkowanie kwasu ryzedronowego

Grupa	Dawka	Maksymalnie
Dorośli (osteoporoza pomenopauzalna i osteoporoza u mężczyzn)	35 mg (1 tabletka) raz w tygodniu, zawsze w tym samym dniu	35 mg na tydzień
Pacjenci w podeszłym wieku	bez zmiany dawkowania	35 mg na tydzień
Zaburzenia czynności nerek w stopniu łagodnym do umiarkowanego	bez zmiany dawkowania	35 mg na tydzień
Ciężka niewydolność nerek (klirens kreatyniny poniżej 30 ml/min)	nie stosować (przeciwwskazane)	–
Dzieci i młodzież poniżej 18 lat	nie zaleca się stosowania	–

Sposób przyjmowania leku jest kluczowy dla jego wchłaniania. Tabletkę należy przyjąć co najmniej 30 minut przed pierwszym posiłkiem w danym dniu, innym lekiem lub napojem innym niż zwykła woda, ponieważ pokarm, napoje i leki zawierające kationy poliwalentne zmniejszają wchłanianie ryzedronianu¹.

Tabletkę należy połknąć w całości, nie ssać i nie rozgryzać. Aby umożliwić jej szybkie dotarcie do żołądka, lek przyjmuje się w pozycji pionowej, popijając pełną szklanką przegotowanej wody (ponad 120 ml). Przez 30 minut po przyjęciu tabletki pacjent nie powinien się kłaść¹.

W razie pominięcia dawki należy przyjąć jedną tabletkę w dniu, w którym pacjent sobie o tym przypomni, a następnie powrócić do przyjmowania jednej tabletki raz na tydzień w ustalonym dniu. Nie należy przyjmować dwóch tabletek tego samego dnia. W przypadku niewystarczającej podaży wapnia i witaminy D w diecie należy rozważyć ich suplementację¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania kwasu ryzedronowego

Hipokalcemia

Kwas ryzedronowy jest przeciwwskazany u pacjentów z hipokalcemią, którą przed rozpoczęciem leczenia należy wyrównać¹.

Ciężka niewydolność nerek

Stosowanie sodu ryzedronianu jest przeciwwskazane u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek, u których klirens kreatyniny jest mniejszy niż 30 ml/min¹.

Ciąża i laktacja

Lek jest przeciwwskazany u kobiet w ciąży oraz karmiących piersią¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu kwasu ryzedronowego

Choroby i zaburzenia przełyku oraz górnego odcinka przewodu pokarmowego

Obserwowano związek między stosowaniem bisfosfonianów a występowaniem zapalenia i owrzodzeń przełyku oraz błony śluzowej żołądka i dwunastnicy, dlatego szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z przebytymi chorobami przełyku zaburzającymi pasaż (np. zwężenie lub achalazja), z czynnymi lub niedawnymi problemami z przełykiem albo górnym odcinkiem przewodu pokarmowego (w tym z rozpoznanym przełykiem Barretta) oraz u osób niezdolnych do utrzymania pozycji pionowej przez co najmniej 30 minut po przyjęciu tabletki. Pacjenta należy pouczyć o konieczności niezwłocznego zgłoszenia się do lekarza w razie objawów podrażnienia przełyku, takich jak trudności lub ból podczas połykania, ból zamostkowy oraz pojawiająca się lub nasilająca zgaga¹.

Hipokalcemia i zaburzenia gospodarki mineralnej

Hipokalcemię należy wyrównać przed rozpoczęciem leczenia, a inne zaburzenia metabolizmu kości i przemiany mineralnej, takie jak zaburzenia czynności przytarczyc czy niedobór witaminy D, leczyć w okresie rozpoczynania stosowania leku¹.

Martwica kości szczęki

U pacjentów otrzymujących bisfosfoniany, w tym doustny ryzedronian, obserwowano martwicę kości szczęki, zwykle związaną z ekstrakcją zęba lub miejscowym zakażeniem. U osób ze współistniejącymi czynnikami ryzyka (choroba nowotworowa, chemioterapia, radioterapia, kortykosteroidy, niewłaściwa higiena jamy ustnej) przed leczeniem należy rozważyć badanie stomatologiczne i odpowiednie działania profilaktyczne, a w trakcie leczenia w miarę możliwości unikać inwazyjnych zabiegów stomatologicznych¹.

Martwica kości przewodu słuchowego zewnętrznego

Podczas stosowania bisfosfonianów notowano martwicę kości przewodu słuchowego zewnętrznego, głównie w związku z długotrwałym leczeniem. Możliwość jej wystąpienia należy rozważyć u pacjentów zgłaszających objawy związane z uchem, w tym przewlekłe zakażenia ucha¹.

Nietypowe złamania kości udowej

U osób stosujących bisfosfoniany, głównie długotrwale, zgłaszano nietypowe złamania podkrętarzowe i trzonu kości udowej, do których dochodzi po minimalnym urazie lub bez urazu, niekiedy poprzedzone bólem uda, biodra lub pachwiny. Pacjentów należy pouczyć, aby zgłaszali takie dolegliwości, a przy podejrzeniu nietypowego złamania rozważyć odstawienie leku i zbadać także drugą kończynę, ponieważ złamania często występują obustronnie¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Kwas ryzedronowy nie ma wpływu lub wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn¹.

Interakcje kwasu ryzedronowego

Preparaty wapnia i inne leki z kationami poliwalentnymi + kwas ryzedronowy

Pokarm, napoje inne niż zwykła woda oraz leki zawierające kationy wielowartościowe (wapń, magnez, żelazo i glin) wpływają na wchłanianie sodu ryzedronianu i nie należy przyjmować ich jednocześnie z lekiem. Ryzedronian nie podlega ogólnoustrojowym przemianom metabolicznym i nie indukuje enzymów cytochromu P450¹.

Kwas acetylosalicylowy i niesteroidowe leki przeciwzapalne + kwas ryzedronowy

Nie stwierdzono klinicznie istotnych interakcji z kwasem acetylosalicylowym ani z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi. U pacjentek regularnie przyjmujących te leki częstość działań niepożądanych dotyczących górnego odcinka przewodu pokarmowego w trakcie leczenia ryzedronianem była zbliżona do występującej w grupie kontrolnej¹.

Estrogeny + kwas ryzedronowy

W przypadku uznania takiej metody leczenia za właściwą sodu ryzedronian może być stosowany jednocześnie z suplementacją estrogenami (dotyczy tylko kobiet)¹.

Działania niepożądane kwasu ryzedronowego

⚠ Zaburzenia przełyku i przewodu pokarmowego

Zaparcie, niestrawność, nudności, ból brzucha i biegunka występują często (). Zapalenie błony śluzowej żołądka, zapalenie błony śluzowej przełyku, utrudnienie połykania, zapalenie błony śluzowej dwunastnicy oraz owrzodzenie przełyku są działaniem niezbyt częstym (), a zapalenie języka i zwężenie przełyku występują rzadko ()¹.

Ból głowy

Ból głowy jest działaniem częstym ()¹.

Bóle mięśniowo-kostne

Bóle mięśniowo-kostne występują często ()¹.

Zaburzenia oka

Zapalenie tęczówki jest działaniem niezbyt częstym (). Po wprowadzeniu leku do obrotu zgłaszano ponadto zapalenie tęczówki oraz zapalenie błony naczyniowej oka o nieznanej częstości ()¹.

Zmiany prób czynnościowych wątroby

Zmiany wskaźników badań prób czynnościowych wątroby są działaniem rzadkim ()¹.

⚠ Martwica kości szczęki i nietypowe złamania kości udowej

Martwica kości szczęki jest działaniem o nieznanej częstości (), a nietypowe złamania podkrętarzowe i trzonu kości udowej (działanie charakterystyczne dla klasy bisfosfonianów) występują rzadko (). Martwica kości przewodu słuchowego zewnętrznego, również wiązana z bisfosfonianami, jest działaniem bardzo rzadkim ()¹.

⚠ Reakcje nadwrażliwości i ciężkie reakcje skórne

Po wprowadzeniu leku do obrotu zgłaszano o nieznanej częstości () reakcje nadwrażliwości i reakcje skórne, w tym obrzęk naczynioruchowy, uogólnioną wysypkę, pokrzywkę i pęcherze skórne, czasami o ciężkim przebiegu, w tym pojedyncze przypadki zespołu Stevensa-Johnsona, toksycznego martwiczego oddzielania się naskórka i leukocytoklastycznego zapalenia naczyń, a także łysienie oraz reakcję anafilaktyczną¹.

⚠ Ciężkie zaburzenia czynności wątroby

Ciężkie zaburzenia czynności wątroby zgłaszano o nieznanej częstości (), przy czym w większości przypadków pacjenci byli równocześnie leczeni innymi lekami o znanym wpływie na wątrobę¹.

Zmniejszenie stężenia wapnia i fosforanów

U niektórych pacjentów na początku leczenia obserwowano przemijające, bezobjawowe i łagodne zmniejszenie stężenia wapnia i fosforanów w surowicy¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a kwas ryzedronowy

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych sodu ryzedronianu nie wolno stosować u kobiet w ciąży. Brak jest odpowiednich danych dotyczących stosowania u kobiet ciężarnych, a badania na zwierzętach wykazały toksyczny wpływ na reprodukcję, przy czym potencjalne zagrożenie dla ludzi nie jest znane¹.

Karmienie piersią a kwas ryzedronowy

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych sodu ryzedronianu nie wolno stosować u kobiet karmiących piersią. Badania na zwierzętach wykazały, że niewielkie ilości leku przenikają do mleka¹.

Produkty handlowe z kwasem ryzedronowym

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Risendros 35	tabletki powlekane 35 mg	Rp