Asparaginian ornityny

Lek hepatotropowy z grupy preparatów stosowanych w chorobach wątroby (Ornithini aspartas, kod ATC A05BA), obniżający stężenie amoniaku we krwi przez nasilenie jego przemiany do mocznika i glutaminy. Stosowany w encefalopatii wątrobowej oraz w hiperamonemii w przebiegu ostrych i przewlekłych schorzeń wątroby. Dostępny wyłącznie w preparatach jednoskładnikowych, i na receptę (postać infuzyjna do lecznictwa zamkniętego oraz część granulatów doustnych), i bez recepty (granulat doustny do leczenia wspomagającego). Postać dożylna służy do leczenia szpitalnego w ciężkiej encefalopatii i stanach śpiączkowych, a granulat doustny do leczenia podtrzymującego i łagodniejszych postaci choroby wątroby.

Działanie asparaginianu ornityny

Asparaginian ornityny to sól złożona z dwóch aminokwasów – ornityny i kwasu asparaginowego – które w organizmie uczestniczą w usuwaniu amoniaku, substancji toksycznej gromadzącej się w niewydolnej wątrobie i odpowiedzialnej za objawy encefalopatii wątrobowej. Lek wspomaga naturalne szlaki wątroby przekształcające amoniak w nieszkodliwe związki, dzięki czemu obniża jego stężenie we krwi.

Działa poprzez dwie drogi detoksykacji amoniaku zachodzące w różnych obszarach zrazika wątrobowego – syntezę mocznika i syntezę glutaminy.

Farmakologia

Asparaginian ornityny bierze udział w dwóch najważniejszych procesach detoksykacji amoniaku, czyli w syntezie mocznika oraz w syntezie glutaminy. Proces syntezy mocznika zachodzi w hepatocytach okołowrotnych, gdzie ornityna jest aktywatorem karbamoilotransferazy ornitynowej i syntetazy karbamoilofosforanowej oraz substratem do syntezy mocznika. Proces syntezy glutaminy zachodzi w hepatocytach okołożylnych, w których w warunkach patologicznych asparaginian oraz produkty metabolizmu ornityny są wychwytywane przez komórki i biorą udział w wiązaniu amoniaku i tworzeniu glutaminy. Glutamina jest aminokwasem wiążącym amoniak zarówno w warunkach fizjologicznych, jak i patologicznych, umożliwiającym jego eliminację w postaci nietoksycznej, a zarazem aktywatorem cyklu mocznikowego¹.

Badania na zwierzętach wskazują, że obniżenie stężenia amoniaku wywoływane przez asparaginian ornityny jest spowodowane nasileniem syntezy glutaminy, a pojedyncze badania kliniczne wykazują zwiększenie stosunku ilości aminokwasów o rozgałęzionym łańcuchu do aminokwasów aromatycznych². Dane literaturowe wskazują dodatkowo, że asparaginian ornityny może korzystnie wpływać na funkcję mitochondriów i stan redoks hepatocytów, ograniczać stres oksydacyjny i zwiększać syntezę glutationu, co może wspierać funkcjonowanie komórek wątrobowych w przewlekłych chorobach wątroby, w tym w niealkoholowej stłuszczeniowej chorobie wątroby³.

Farmakokinetyka

Po podaniu asparaginian ornityny wchłania się i natychmiast rozpada się na ornitynę i kwas asparaginowy, co oznacza szybki i bezpośredni metabolizm soli do aminokwasów wyjściowych².

Okres półtrwania (t_½) w fazie eliminacji obydwu aminokwasów wynosi 0,3–0,4 godziny, a część kwasu asparaginowego jest wydalana w postaci niezmienionej z moczem⁴.

Wskazania leków z asparaginianem ornityny

Wskazania różnią się w zależności od postaci i kategorii dostępności. Postać dożylna (koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji) jest lekiem na receptę stosowanym w encefalopatii wątrobowej w przebiegu ostrych i przewlekłych schorzeń wątroby, takich jak stłuszczenie i marskość, oraz w hiperamonemii¹.

Granulat doustny na receptę stosuje się w encefalopatii wątrobowej w przebiegu przewlekłych schorzeń wątroby, takich jak przewlekłe zapalenie wątroby i marskość wątroby^2,4.

Granulat doustny bez recepty przeznaczony jest do leczenia wspomagającego w przebiegu przewlekłych chorób wątroby, takich jak stłuszczenie wątroby, zapalenie wątroby, marskość, choroby wątroby związane z zakażeniami wirusowymi oraz toksyczne uszkodzenia wątroby³.

Dawkowanie asparaginianu ornityny

Postać i sytuacja kliniczna	Dawkowanie	Maksymalnie na dobę
Infuzja dożylna, stany typowe	zwykle do 20 g (4 ampułki) na dobę	20 g
Infuzja dożylna, stan przedśpiączkowy i śpiączka	do 40 g (8 ampułek) na dobę, zależnie od stanu pacjenta	40 g
Granulat doustny 3 g w saszetce	1 lub 2 saszetki 1 do 3 razy na dobę	18 g (2 saszetki 3 razy)
Granulat doustny 6 g w saszetce	1 saszetka do 3 razy na dobę	18 g
Dzieci	nie stosować (brak danych)	–

Postać dożylną podaje się we wlewie po rozpuszczeniu zawartości ampułki w płynie infuzyjnym, z szybkością nie większą niż 5 g (1 ampułka) na godzinę, i ze względu na ryzyko uszkodzenia żył nie rozpuszcza się więcej niż 6 ampułek w 500 ml płynu. Leku nie wolno podawać dotętniczo¹.

Zawartość saszetki granulatu rozpuszcza się w szklance wody i przyjmuje podczas lub po posiłku⁴. W przypadku granulatu bez recepty, jeśli po 4 tygodniach nie nastąpiła poprawa lub pacjent czuje się gorzej, powinien zwrócić się do lekarza³.

Istotne przeciwwskazania do stosowania asparaginianu ornityny

Ciężka niewydolność nerek

Asparaginian ornityny jest przeciwwskazany u pacjentów z niewydolnością nerek znacznego stopnia, definiowaną jako stężenie kreatyniny w surowicy powyżej 3 mg/100 ml^1,3.

Zaburzenia metabolizmu aminokwasów cyklu mocznikowego

Lek jest przeciwwskazany u pacjentów z zaburzeniami metabolizmu aminokwasów biorących udział w cyklu mocznikowym, na przykład na skutek defektu enzymatycznego^2,4.

Nietolerancja fruktozy

Granulaty doustne zawierające fruktozę, sorbitol lub izomalt są przeciwwskazane u pacjentów z nietolerancją fruktozy^2,5.

Środki ostrożności przy wydawaniu asparaginianu ornityny

Kontrola stężenia mocznika przy dużych dawkach dożylnych

Podczas stosowania dużych dawek postaci dożylnej należy kontrolować stężenie mocznika w surowicy i w moczu¹.

Dostosowanie szybkości wlewu w ciężkich zaburzeniach czynności wątroby

W przypadku ciężkich zaburzeń czynności wątroby szybkość wlewu powinna być dostosowana indywidualnie, aby uniknąć zaburzeń żołądkowo-jelitowych, takich jak nudności lub wymioty¹.

Substancja barwiąca żółcień pomarańczowa

Granulat Hepa-Merz 3000 zawiera żółcień pomarańczową (E 110), która może powodować reakcje alergiczne, w tym objawy astmy, szczególnie u osób uczulonych na kwas acetylosalicylowy².

Zawartość fruktozy i wpływ na cukrzycę

Granulat Hepa-Merz 3000 zawiera fruktozę (1,13 g w saszetce), co należy uwzględnić u pacjentów z cukrzycą, a przed ewentualnym zastosowaniem leku u dzieci trzeba wykluczyć nietolerancję fruktozy².

Glikol propylenowy i jednoczesne spożycie etanolu

Granulat Ornispar zawiera glikol propylenowy (E 1520), którego jednoczesne podawanie z innymi substratami dehydrogenazy alkoholowej, takimi jak etanol, może powodować ciężkie działania niepożądane u noworodków⁴.

Ryzyko próchnicy przy długotrwałym stosowaniu granulatu

Długotrwałe stosowanie granulatu doustnego może powodować próchnicę zębów⁵.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn może być zaburzona w wyniku choroby, w leczeniu której lek jest stosowany. W razie objawów choroby podstawowej ograniczających sprawność psychofizyczną pacjent nie powinien prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn^1,3.

Interakcje asparaginianu ornityny

Brak znanych interakcji asparaginianu ornityny z innymi lekami

Nie przeprowadzono badań dotyczących interakcji i dotychczas nie są znane żadne interakcje asparaginianu ornityny z innymi produktami leczniczymi^1,2.

Sorbitol + doustne produkty lecznicze

Sorbitol zawarty w granulacie Ornispar może wpływać na biodostępność innych produktów leczniczych podawanych równocześnie drogą doustną⁴.

Działania niepożądane asparaginianu ornityny

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Zaburzenia żołądka i jelit są najczęstszym działaniem niepożądanym i różnią się między postaciami. W przypadku postaci dożylnej nudności występują niezbyt często (), a wymioty – rzadko ()¹. W przypadku granulatów doustnych niezbyt często () obserwuje się nudności, wymioty, ból żołądka, wzdęcia i biegunkę^2,3,4. Objawy te są zwykle przemijające i nie wymagają odstawienia leku, a w przypadku wlewu dożylnego ustępują po zmniejszeniu dawki lub szybkości wlewu¹.

Ból kończyn

W przypadku granulatów doustnych ból kończyn, zaliczany do zaburzeń mięśniowo-szkieletowych i tkanki łącznej, występuje bardzo rzadko ()^5,3.

⚠ Nadwrażliwość i reakcja anafilaktyczna

W przypadku postaci dożylnej zgłaszano zaburzenia układu immunologicznego w postaci nadwrażliwości i reakcji anafilaktycznej, o nieznanej częstości (). W charakterystykach granulatów doustnych tych działań nie wymieniono¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a asparaginian ornityny

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych brak jest danych klinicznych dotyczących stosowania asparaginianu ornityny w ciąży, a badania nad wpływem na reprodukcję u zwierząt są ograniczone, dlatego należy unikać stosowania leku w tym okresie. Jeżeli zastosowanie leku w okresie ciąży uważa się za konieczne, należy rozważyć potencjalną korzyść w stosunku do ryzyka^1,4.

Karmienie piersią a asparaginian ornityny

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie wiadomo, czy asparaginian ornityny przenika do mleka kobiecego, dlatego należy unikać stosowania leku w okresie karmienia piersią. Jeżeli zastosowanie leku uważa się za konieczne, należy rozważyć potencjalną korzyść w stosunku do ryzyka^2,3.

Produkty handlowe z asparaginianem ornityny

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Hepa-Merz	koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji 5 g/10 ml	Rp
Hepa-Merz 3000	granulat do sporządzania roztworu doustnego 3 g/5 g	Rp
OptiHepan	granulat do sporządzania roztworu doustnego 3 g/5 g	OTC
Ornispar	granulat do sporządzania roztworu doustnego 3 g/5 g	Rp
Ornispar	granulat do sporządzania roztworu doustnego 6 g/10 g	Rp