Oseltamiwir

Doustny lek przeciwwirusowy z grupy inhibitorów neuraminidazy, stosowany w leczeniu i zapobieganiu grypie wywołanej wirusami typu A i B. Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych, w postaci tabletek i kapsułek twardych 75 mg (oraz kapsułek 30 mg i 45 mg i zawiesiny doustnej przeznaczonych dla dzieci). Skuteczny tylko wtedy, gdy leczenie rozpoczyna się w ciągu dwóch dni od wystąpienia pierwszych objawów.

Działanie oseltamiwiru

Oseltamiwir jest lekiem przeciwwirusowym działającym swoiście na wirusy grypy. Sam nie jest formą czynną – to prolek, który dopiero w organizmie przekształca się w postać aktywną (karboksylan oseltamiwiru). Aktywny metabolit blokuje neuraminidazę, enzym znajdujący się na powierzchni wirusa, dzięki czemu utrudnia wnikanie wirusa do zdrowych komórek oraz uwalnianie i rozprzestrzenianie się nowo powstałych cząstek wirusa w drogach oddechowych.

Lek nie zastępuje szczepienia przeciw grypie i jest skuteczny wyłącznie wobec choroby wywołanej wirusem grypy, a nie innych infekcji dróg oddechowych.

Farmakologia

Fosforan oseltamiwiru jest prekursorem aktywnego metabolitu, karboksylanu oseltamiwiru, który jest selektywnym inhibitorem enzymów neuraminidazy wirusa grypy – glikoprotein występujących na powierzchni wirionu. Aktywność neuraminidazy ma istotny wpływ zarówno na wniknięcie cząstki wirusa do niezakażonych komórek, jak i na uwolnienie świeżo wytworzonych cząstek wirusa z zakażonych komórek oraz dalsze rozprzestrzenianie się zakaźnego wirusa w organizmie¹.

Karboksylan oseltamiwiru hamuje in vitro enzym neuraminidazy wirusa grypy typu A i B. Grupa farmakoterapeutyczna to inhibitory neuraminidazy, kod ATC J05AH02¹.

Farmakokinetyka

Oseltamiwir łatwo wchłania się z przewodu pokarmowego po podaniu doustnym fosforanu oseltamiwiru i ulega wydajnemu przekształceniu, głównie przez esterazy wątrobowe, do aktywnego metabolitu. Co najmniej 75% dawki doustnej dociera do krążenia w postaci aktywnego metabolitu, a jego stężenie w osoczu nie zmienia się pod wpływem jednoczesnego przyjmowania pokarmu¹.

Średnia objętość dystrybucji karboksylanu oseltamiwiru wynosi około 23 litrów, a jego wiązanie z białkami osocza jest znikome (około 3%).

W metabolizmie oseltamiwir jest przekształcany do aktywnego metabolitu przez esterazy wątrobowe. Ani oseltamiwir, ani jego aktywny metabolit nie są substratami ani inhibitorami głównych izoform cytochromu P450 ani glukuronidazy. Okres półtrwania aktywnego metabolitu wynosi u większości pacjentów od 6 do 10 godzin, a wydalanie odbywa się w całości drogą nerkową (przesączanie kłębuszkowe i wydzielanie kanalikowe), a klirens nerkowy karboksylanu oseltamiwiru wynosi 18,8 l/h¹.

Wskazania leków z oseltamiwirem

Wszystkie preparaty oseltamiwiru wydaje się na receptę i stosuje w dwóch sytuacjach: w leczeniu grypy oraz w zapobieganiu grypie¹.

W leczeniu grypy lek podaje się osobom, u których występują objawy typowe dla grypy, w okresie, gdy wirus grypy krąży w danym środowisku. Skuteczność leczenia wykazano wtedy, gdy rozpoczyna się je w ciągu dwóch dni od wystąpienia pierwszych objawów¹.

W zapobieganiu grypie lek stosuje się po ekspozycji – po kontakcie z przypadkiem klinicznie rozpoznanej grypy – a w wyjątkowych sytuacjach (gdy szczepy krążące nie odpowiadają szczepom zawartym w szczepionce lub w przypadku pandemii) można rozważyć profilaktykę sezonową¹.

Wskazania różnią się zakresem wieku zależnie od postaci. Tabletki 75 mg (na przykład Oseltix) przeznaczone są dla osób dorosłych i dzieci w wieku powyżej 6 lat o masie ciała większej niż 40 kg¹. Kapsułki twarde w mniejszych mocach (30 mg i 45 mg) oraz zawiesina doustna (Tamiflu) umożliwiają leczenie także młodszych dzieci i niemowląt, w tym noworodków urodzonych w terminie, a zapobieganie po ekspozycji obejmuje osoby w wieku 1 roku lub starsze².

Dawkowanie oseltamiwiru

Grupa / wskazanie	Dawka	Czas leczenia
Dorośli i młodzież (≥13 lat) oraz dzieci >40 kg – leczenie	75 mg dwa razy na dobę	5 dni
Dorośli i młodzież oraz dzieci >40 kg – profilaktyka po ekspozycji	75 mg raz na dobę	10 dni
Dorośli i młodzież – profilaktyka podczas epidemii w środowisku	75 mg raz na dobę	do 6 tygodni
Dzieci ≥1 rok, 10–15 kg (leczenie / profilaktyka)	30 mg dwa razy / raz na dobę	5 dni / 10 dni
Dzieci ≥1 rok, >15–23 kg (leczenie / profilaktyka)	45 mg dwa razy / raz na dobę	5 dni / 10 dni
Dzieci ≥1 rok, >23–40 kg (leczenie / profilaktyka)	60 mg dwa razy / raz na dobę	5 dni / 10 dni
Niemowlęta 0–12 miesięcy – leczenie	3 mg/kg mc. dwa razy na dobę	5 dni
Pacjenci z obniżoną odpornością – leczenie	jak wyżej, bez zmiany dawki	10 dni

Leczenie należy rozpocząć jak najszybciej, w ciągu pierwszych dwóch dni od wystąpienia objawów grypy, a w profilaktyce – w ciągu dwóch dni od kontaktu z osobą zakażoną².

Dostosowanie dawki wymagane jest przy zaburzeniach czynności nerek. Tabletek 75 mg nie należy stosować u osób z klirensem kreatyniny poniżej 60 ml/min¹. U dorosłych i młodzieży (13–17 lat) z umiarkowaną lub ciężką niewydolnością nerek zaleca się zmniejszenie dawki leczniczej i profilaktycznej, z osobnymi schematami dla pacjentów dializowanych². U osób z niewydolnością wątroby oraz u osób w podeszłym wieku bez zaburzeń nerek nie jest konieczne zmniejszenie dawki².

Postać tabletek i kapsułek 75 mg nie jest odpowiednia dla dzieci o masie ciała mniejszej niż 40 kg ani do podawania dawek mniejszych niż 75 mg – w takich przypadkach oraz u pacjentów z trudnościami w połykaniu należy zastosować oseltamiwir w postaci zawiesiny doustnej lub kapsułek o mniejszej mocy¹. Tabletki połyka się w całości, popijając wodą¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania oseltamiwiru

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych jedynym przeciwwskazaniem do stosowania oseltamiwiru jest nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą^1,2.

Środki ostrożności przy wydawaniu oseltamiwiru

Skuteczność tylko wobec grypy

Oseltamiwir jest skuteczny wyłącznie w chorobie spowodowanej przez wirusy grypy i nie ma dowodów na jego skuteczność w chorobach wywołanych innymi czynnikami. Lek należy stosować tylko wtedy, gdy wiarygodne dane epidemiologiczne wskazują, że wirus grypy krąży w danym środowisku, a przed jego zastosowaniem warto uwzględnić najnowsze informacje o wrażliwości krążących szczepów, która może się znacznie różnić¹.

Oseltamiwir nie zastępuje szczepienia

Podawanie oseltamiwiru nie może wpływać na decyzję o corocznym szczepieniu przeciw grypie, a ochrona przed grypą w profilaktyce trwa jedynie tak długo, jak długo lek jest przyjmowany¹.

Zdarzenia neuropsychiatryczne

Podczas leczenia oseltamiwirem u pacjentów z grypą, zwłaszcza u dzieci i młodzieży, obserwowano incydenty neuropsychiatryczne, w tym drgawki i majaczenie, w bardzo małej liczbie przypadków zakończone samookaleczeniem. Zdarzenia te występują również u pacjentów z grypą, którzy nie przyjmują leku, dlatego należy ściśle obserwować pacjentów pod kątem zmian zachowania i indywidualnie rozważać korzyści oraz zagrożenia z dalszego leczenia^1,2.

Choroby serca i układu oddechowego oraz ciężkie schorzenia współistniejące

Nie ustalono skuteczności oseltamiwiru w leczeniu osób z przewlekłymi chorobami serca lub układu oddechowego, a także nie ma danych o bezpieczeństwie i skuteczności u osób ze schorzeniami na tyle ciężkimi lub niestabilnymi, że są uznawane za wskazanie do natychmiastowej hospitalizacji¹.

Ciężka niewydolność nerek

W przypadku ciężkiej niewydolności nerek u młodzieży (13–17 lat) i dorosłych zalecana jest redukcja zarówno dawki leczniczej, jak i profilaktycznej, a brak jest wystarczających danych, by określić dawkowanie u dzieci z niewydolnością nerek¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Oseltamiwir nie ma wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn¹.

Interakcje oseltamiwiru

Probenecyd + oseltamiwir

Probenecyd, silny inhibitor anionowej drogi wydzielania w cewkach nerkowych, prowadzi do około dwukrotnego wzrostu ekspozycji na aktywny metabolit oseltamiwiru. U pacjentów z prawidłową czynnością nerek przyjmujących jednocześnie probenecyd nie jest jednak konieczna zmiana dawki¹.

Leki o wąskim marginesie terapeutycznym wydalane przez nerki + oseltamiwir

Ze względu na sposób eliminacji aktywnego metabolitu przez wydzielanie kanalikowe należy zachować ostrożność, przepisując oseltamiwir osobom przyjmującym jednocześnie wydalane tą samą drogą substancje o wąskim marginesie terapeutycznym, takie jak chlorpropamid, metotreksat czy fenylobutazon¹.

Leki bez istotnych interakcji z oseltamiwirem

Nie stwierdzono istotnych interakcji farmakokinetycznych oseltamiwiru podczas jednoczesnego podawania z amoksycyliną, paracetamolem, kwasem acetylosalicylowym, cymetydyną, lekami zobojętniającymi kwas żołądkowy (wodorotlenki magnezu i glinu, węglan wapnia), rymantadyną ani warfaryną, dlatego wystąpienie klinicznie znaczących interakcji za pośrednictwem enzymów metabolizujących jest mało prawdopodobne¹.

Działania niepożądane oseltamiwiru

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Nudności są działaniem bardzo częstym (), a wymioty, ból brzucha (w tym ból nadbrzusza) i niestrawność występują często (). U dzieci najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym są wymioty, będące u nich działaniem bardzo częstym (). Większość tych reakcji zgłaszano jako jednorazowe wystąpienie w pierwszej lub drugiej dobie leczenia, ustępujące samoistnie w ciągu 1–2 dni^1,2.

⚠ Krwawienia z przewodu pokarmowego

Krwawienia z przewodu pokarmowego oraz krwotoczne zapalenie jelita grubego są działaniem niezbyt częstym (), a krwawienie z przewodu pokarmowego należy do rzadkich, ciężkich działań zgłaszanych po wprowadzeniu leku do obrotu^1,2.

⚠ Zaburzenia neuropsychiatryczne

Bezsenność jest działaniem częstym (), a wzburzenie, nieprawidłowe zachowanie, niepokój, splątanie, urojenia oraz zmieniony poziom świadomości i drgawki – niezbyt częstym (). Majaczenia, halucynacje, koszmary senne i samookaleczenie występują rzadko (). Zdarzenia te obserwowano przede wszystkim u dzieci i młodzieży, występowały i ustępowały nagle, a w bardzo małej liczbie przypadków kończyły się samookaleczeniem lub zgonem, przy czym podobne reakcje występują też u pacjentów z grypą nieprzyjmujących leku^1,2.

Ból głowy i zawroty głowy

Ból głowy jest działaniem bardzo częstym () u dorosłych i młodzieży, a częstym () u dzieci. Zawroty głowy, w tym pochodzenia błędnikowego, oraz zmęczenie występują często ()^1,2.

⚠ Ciężkie reakcje skórne i nadwrażliwość

Wyprysk, zapalenie skóry, wysypka i pokrzywka są działaniem częstym (), natomiast obrzęk naczynioruchowy, rumień wielopostaciowy, zespół Stevensa-Johnsona i toksyczna martwica naskórka występują niezbyt często (). Reakcje nadwrażliwości są działaniem niezbyt częstym (), a reakcje anafilaktyczne i rzekomoanafilaktyczne – rzadkim (). Ciężkie reakcje skórne oraz anafilaksja należą do rzadkich, ciężkich działań zgłaszanych po wprowadzeniu leku do obrotu^1,2.

⚠ Zaburzenia wątroby

Podwyższona aktywność enzymów wątrobowych jest działaniem częstym (), a piorunujące zapalenie wątroby, niewydolność wątroby i zapalenie wątroby występują rzadko (), w tym opisywano piorunujące zapalenie wątroby ze skutkiem śmiertelnym^1,2.

Zakażenia dróg oddechowych i objawy ze strony układu oddechowego

Zapalenie oskrzeli, opryszczka pospolita, zapalenie nosogardła, zakażenia górnych dróg oddechowych i zapalenie zatok są działaniem częstym (), podobnie jak kaszel, ból gardła i wodnisty wyciek z nosa^1,2.

Zaburzenia u dzieci ze strony ucha i oka

U dzieci zapalenie ucha środkowego, ból ucha oraz zapalenie spojówek (w tym zaczerwienienie oczu, wydzielina z oczu i ból oczu) są działaniem częstym (), a zaburzenia błony bębenkowej – niezbyt częstym ()^2,1.

Małopłytkowość, zaburzenia rytmu serca i zaburzenia wzroku

Małopłytkowość, zaburzenia rytmu serca oraz zaburzenia wzroku są działaniami niezbyt częstymi ()^1,2.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a oseltamiwir

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych grypa wiąże się z niekorzystnym wpływem na ciążę i płód oraz ryzykiem powstania ciężkich wad wrodzonych, w tym wrodzonych wad serca. Duża liczba danych dotyczących ekspozycji kobiet w ciąży (ponad 1000 wyników narażenia w pierwszym trymestrze) wskazuje na brak toksyczności oseltamiwiru powodującej wady wrodzone płodu lub noworodka, a badania na zwierzętach nie wskazują na toksyczny wpływ na reprodukcję. Stosowanie oseltamiwiru może być rozważane w czasie ciąży, jeśli jest niezbędne, po rozważeniu dostępnych informacji o bezpieczeństwie i korzyściach oraz patogenności krążącego szczepu wirusa grypy^1,2.

Karmienie piersią a oseltamiwir

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych ograniczone dane wskazują, że oseltamiwir i jego aktywny metabolit przenikają do mleka matki, jednak w stężeniach na tyle małych, że dawka u niemowlęcia karmionego piersią byłaby subterapeutyczna. Podawanie oseltamiwiru można rozważyć, jeśli istnieją istotne potencjalne korzyści dla karmiącej piersią matki, z uwzględnieniem patogenności krążącego wirusa grypy oraz choroby zasadniczej^1,2.

Produkty handlowe z oseltamiwirem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Oseltix	tabletki 75 mg	Rp
Tamiflu	kapsułki twarde 30 mg	Rp
Tamiflu	kapsułki twarde 45 mg	Rp
Tamiflu	kapsułki twarde 75 mg	Rp