Propranolol

Nieselektywny (niewybiórczy) lek beta-adrenolityczny, kompetycyjny antagonista receptorów β1 i β2, bez wewnętrznej aktywności sympatykomimetycznej. Wydawany wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych, w postaci tabletek 10 mg i 40 mg. Jest lekiem wielowskazaniowym o zastosowaniu kardiologicznym (nadciśnienie tętnicze, dławica piersiowa, zaburzenia rytmu serca, profilaktyka po zawale, kardiomiopatia przerostowa), neurologicznym i psychiatrycznym (profilaktyka migreny, drżenie samoistne, lęk), endokrynologicznym (nadczynność tarczycy i tyreotoksykoza), gastroenterologicznym (profilaktyka krwawień z żylaków przełyku w nadciśnieniu wrotnym) oraz okołooperacyjnym w guzie chromochłonnym nadnerczy. Trzy najważniejsze punkty bezpieczeństwa to bezwzględne przeciwwskazanie w astmie oskrzelowej, maskowanie objawów hipoglikemii oraz konieczność stopniowego, a nie nagłego odstawiania leku.

Działanie propranololu

Propranolol jest jednym z najstarszych i najlepiej poznanych leków beta-adrenolitycznych. Blokuje receptory β-adrenergiczne, przez co osłabia wpływ układu współczulnego na serce i naczynia, zwalnia czynność serca, zmniejsza jego kurczliwość i obniża ciśnienie tętnicze. W odróżnieniu od beta-adrenolityków kardioselektywnych blokuje zarówno receptory β1 (głównie w sercu), jak i β2 (w oskrzelach, naczyniach i innych tkankach), co poszerza zakres jego zastosowań, ale też odpowiada za przeciwwskazanie w astmie i chorobach obturacyjnych płuc.

Ta sama blokada receptorów beta odpowiada za jego różnorodne wskazania. W sercu zmniejsza zapotrzebowanie na tlen (dławica, profilaktyka zawału) i hamuje zaburzenia rytmu, w ośrodkowym układzie nerwowym i naczyniach zapobiega napadom migreny, tłumi somatyczne objawy lęku i drżenie samoistne, a obwodowo hamuje część objawów nadczynności tarczycy oraz konwersję tyroksyny do trijodotyroniny.

Farmakologia

Grupa farmakoterapeutyczna to leki beta-adrenolityczne nieselektywne, kod ATC C07AA05. Propranolol jest kompetycyjnym antagonistą receptorów adrenergicznych β1 i β2, pozbawionym właściwości agonistycznych wobec receptorów beta. W stężeniu od 1 do 3 mg/l stabilizuje błony komórkowe, jednak takie stężenie jest rzadko uzyskiwane podczas podawania doustnego. Kompetycyjny antagonizm wobec receptorów beta wykazano u ludzi jako równoległe przesunięcie w prawo krzywej zależności częstości rytmu serca od dawki agonisty receptorów beta, takiego jak izoprenalina. Podobnie jak inne beta-adrenolityki propranolol wykazuje działanie inotropowo ujemne i dlatego jest przeciwwskazany w niewyrównanej niewydolności serca¹.

Propranolol jest mieszaniną racemiczną, a postacią czynną jest izomer S(-). Poza hamowaniem konwersji tyroksyny do trijodotyroniny mało prawdopodobne jest, aby dodatkowe właściwości izomeru R(+) powodowały inne działania terapeutyczne. Lek jest skuteczny i dobrze tolerowany w większości populacji etnicznych, choć u pacjentów rasy czarnej reakcja może być słabsza².

Farmakokinetyka

Po podaniu doustnym propranolol całkowicie wchłania się z przewodu pokarmowego, a maksymalne stężenie w osoczu (C_max) u pacjentów na czczo występuje po 1–2 godzinach od podania. Około 90% dawki podanej doustnie ulega przemianie (metabolizmowi) w wątrobie w mechanizmie pierwszego przejścia, w związku z czym u pacjentów z niewydolnością wątroby biodostępność leku jest zwiększona².

Propranolol ulega szybkiej i szerokiej dystrybucji, osiągając największe stężenia w płucach, wątrobie, nerkach, mózgu i sercu. Silnie wiąże się z białkami osocza (od 80% do 95%). Okres półtrwania (t_½) w fazie eliminacji wynosi od 3 do 6 godzin, natomiast po podaniu dożylnym około 2 godzin, przy czym po podaniu dożylnym nie stwierdza się 4-hydroksypropranololu, głównego czynnego metabolitu wykrywanego po podaniu doustnym¹. Okres półtrwania ulega wydłużeniu u osób ze znaczną niewydolnością nerek lub wątroby, co wymaga ostrożności przy doborze dawki początkowej².

Wskazania leków z propranololem

Wszystkie preparaty propranololu są wydawane wyłącznie na receptę, a wskazania są wspólne dla obu dostępnych mocy tabletek (10 mg i 40 mg) i różnią się jedynie nieznacznie między charakterystykami poszczególnych producentów.

W kardiologii propranolol stosuje się w nadciśnieniu tętniczym, w leczeniu dławicy piersiowej poza jej postacią naczynioskurczową (Prinzmetala), w kontroli nadkomorowych i komorowych zaburzeń rytmu serca, w prewencji wtórnej i pierwotnej zawału serca u pacjentów z chorobą wieńcową oraz w leczeniu kardiomiopatii przerostowej ze zwężeniem drogi odpływu lub śródkomorowym¹. Charakterystyka preparatu Accord ujmuje wskazanie sercowe jako długotrwałą profilaktykę ponownego zawału mięśnia sercowego u pacjentów po ostrym zawale².

Poza kardiologią propranolol jest wskazany w profilaktyce migreny oraz w leczeniu drżenia samoistnego². Charakterystyka preparatu WZF wymienia dodatkowo zmniejszenie lęku sytuacyjnego i uogólnionego, szczególnie typu somatycznego, którego to wskazania nie zawiera charakterystyka preparatu Accord¹.

W endokrynologii lek stosuje się jako leczenie wspomagające w nadczynności tarczycy i tyreotoksykozie oraz w przełomie tarczycowym^1,2.

W gastroenterologii propranolol jest wskazany w profilaktyce krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego u pacjentów z nadciśnieniem wrotnym i żylakami przełyku¹. Osobnym wskazaniem jest postępowanie okołooperacyjne w guzie chromochłonnym nadnerczy, przy czym propranolol podaje się wyłącznie łącznie z lekiem blokującym receptory alfa-adrenergiczne².

Dawkowanie propranololu

Dawki propranololu ustala się indywidualnie, zależnie od wskazania oraz reakcji pacjenta. Poniższa tabela zestawia typowe schematy dla dorosłych oraz podania szczególne.

Wskazanie	Dawka	Uwagi
Nadciśnienie tętnicze	początkowo 40–80 mg dwa razy na dobę, zwykle 160–320 mg na dobę	dawkę zwiększać w odstępach tygodniowych, przy niewystarczającej kontroli dodać lek moczopędny lub inny przeciwnadciśnieniowy2
Dławica piersiowa	początkowo 40 mg dwa lub trzy razy na dobę, zwykle 120–240 mg na dobę	poza postacią naczynioskurczową (Prinzmetala)1
Profilaktyka migreny, drżenie samoistne	początkowo 40 mg dwa lub trzy razy na dobę, zwykle 80–160 mg na dobę	zwiększać w odstępach tygodniowych1
Zaburzenia rytmu serca, kardiomiopatia przerostowa, nadczynność tarczycy i tyreotoksykoza	10–40 mg trzy lub cztery razy na dobę	dawkę w nadczynności tarczycy dostosować do reakcji klinicznej2
Lęk sytuacyjny i uogólniony	lęk sytuacyjny 40 mg na dobę, lęk uogólniony 40 mg dwa razy na dobę, można zwiększyć do 40 mg trzy razy na dobę	po 6–12 miesiącach stosowania przeprowadzić kontrolę stanu pacjenta1
Prewencja zawału serca	40 mg cztery razy na dobę przez 2–3 dni, następnie 80 mg dwa razy na dobę	rozpocząć między 5. a 21. dniem od wystąpienia zawału1
Nadciśnienie wrotne (profilaktyka krwawień z żylaków)	początkowo 40 mg dwa razy na dobę, zwiększać do 80 mg dwa razy na dobę, maksymalnie 160 mg dwa razy na dobę	dawkę dobrać tak, aby uzyskać zmniejszenie spoczynkowej częstości rytmu serca o około 25%2
Guz chromochłonny (z alfa-adrenolitykiem)	przed zabiegiem 60 mg na dobę przez 3 dni, guz nieoperacyjny złośliwy 30 mg na dobę	wyłącznie łącznie z lekiem blokującym receptory alfa-adrenergiczne1
Dzieci, zaburzenia rytmu serca	0,25–0,5 mg/kg mc. 3–4 razy na dobę, maksymalnie 1 mg/kg mc. 4 razy na dobę	całkowita dawka dobowa nie może przekroczyć 160 mg1
Dzieci, profilaktyka migreny	poniżej 12 lat 20 mg dwa lub trzy razy na dobę, powyżej 12 lat dawka jak u dorosłych	dotyczy charakterystyki preparatu Accord2

U pacjentów w podeszłym wieku leczenie należy rozpoczynać od najmniejszej dawki i dostosowywać ją indywidualnie². U pacjentów z ciężką chorobą wątroby, na przykład z marskością, zaleca się małą dawkę początkową nieprzekraczającą 20 mg trzy razy na dobę oraz uważne monitorowanie reakcji na leczenie².

Leku nie należy odstawiać nagle. Dawkę zmniejsza się stopniowo w ciągu 7 do 14 dni, zwłaszcza u pacjentów z chorobą niedokrwienną serca¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania propranololu

Astma oskrzelowa, skurcz oskrzeli i przewlekła obturacyjna choroba płuc

Propranolol jest przeciwwskazany w astmie oskrzelowej, stanach skurczowych oskrzeli i skurczu oskrzeli lub astmie w wywiadzie, ponieważ jako lek nieselektywny może nasilać obturację. Charakterystyka preparatu Accord obejmuje tym przeciwwskazaniem także przewlekłą obturacyjną chorobę płuc^2,1.

Ciężka bradykardia

Propranolol jest przeciwwskazany u pacjentów z bradykardią, a charakterystyka preparatu Accord doprecyzowuje, że dotyczy to ciężkiej bradykardii^2,1.

Blok serca II lub III stopnia

Propranolol jest przeciwwskazany u pacjentów z blokiem przedsionkowo-komorowym drugiego lub trzeciego stopnia¹.

Zespół chorego węzła zatokowego

Propranolol jest przeciwwskazany u pacjentów z zespołem chorego węzła zatokowego, a charakterystyka preparatu Accord wymienia tu również blok zatokowo-przedsionkowy^2,1.

Wstrząs kardiogenny i niewyrównana niewydolność serca

Propranolol jest przeciwwskazany we wstrząsie kardiogennym oraz w niekontrolowanej (niewyrównanej) niewydolności serca, przy czym może być stosowany u pacjentów z niewydolnością serca kontrolowaną odpowiednim leczeniem^1,2.

Ciężkie niedociśnienie tętnicze

Propranolol jest przeciwwskazany u pacjentów z niedociśnieniem tętniczym, określanym w charakterystyce preparatu Accord jako ciężkie^2,1.

Kwasica metaboliczna

Propranolol jest przeciwwskazany u pacjentów z kwasicą metaboliczną¹.

Ciężkie zaburzenia krążenia obwodowego

Propranolol jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami krążenia w tętnicach obwodowych².

Dławica Prinzmetala

Propranolol jest przeciwwskazany w dławicy naczynioskurczowej (Prinzmetala)¹.

Nieleczony guz chromochłonny

Propranolol jest przeciwwskazany u pacjentów z nieleczonym guzem chromochłonnym, a jego zastosowanie w tym rozpoznaniu wymaga jednoczesnego podania leku blokującego receptory alfa-adrenergiczne^1,2.

Skłonność do niewyrównanej hipoglikemii

Propranolol jest przeciwwskazany u pacjentów zagrożonych niewyrównaną hipoglikemią, na przykład niedożywionych, wyniszczonych, długotrwale głodzonych, z przewlekłymi chorobami wątroby lub o ograniczonej rezerwie wyrównawczej, a także cukrzycowych stosujących leki hamujące pełną odpowiedź na katecholaminy^1,2.

Środki ostrożności przy wydawaniu propranololu

Zakaz nagłego odstawiania

Propranololu nie należy odstawiać nagle. Dawkę zmniejsza się stopniowo w ciągu 7 do 14 dni, ponieważ nagłe przerwanie leczenia grozi zaostrzeniem choroby, szczególnie u pacjentów z chorobą niedokrwienną serca. Podczas odstawiania stan pacjenta należy obserwować^1,2.

Maskowanie objawów hipoglikemii u pacjentów z cukrzycą

Propranolol może maskować lub modyfikować objawy hipoglikemii, zwłaszcza tachykardię, oraz wydłużać hipoglikemiczną odpowiedź na insulinę. W sporadycznych przypadkach sam może wywołać hipoglikemię, także u osób bez cukrzycy (noworodków, niemowląt, dzieci, pacjentów w podeszłym wieku, leczonych hemodializą, z przewlekłą chorobą wątroby lub po przedawkowaniu), a w pojedynczych przypadkach opisywano ciężką hipoglikemię z drgawkami lub śpiączką. Szczególnej ostrożności wymaga jednoczesne stosowanie z lekami hipoglikemizującymi^1,2.

Maskowanie objawów tyreotoksykozy

Propranolol może maskować objawy tyreotoksykozy, co należy uwzględnić przy ocenie skuteczności leczenia i interpretacji stanu pacjenta^1,2.

Niewydolność wątroby i nadciśnienie wrotne

Propranolol należy stosować ostrożnie u pacjentów z marskością wątroby, ponieważ jego okres półtrwania może się wydłużać. U pacjentów z nadciśnieniem wrotnym może dojść do pogorszenia czynności wątroby, a leczenie propranololem może zwiększać ryzyko rozwoju encefalopatii wątrobowej. Profilaktykę wtórną krwawienia z żylaków przełyku prowadzi się wyłącznie w ośrodkach specjalistycznych^2,1.

Niewydolność nerek

U pacjentów ze znacznymi zaburzeniami czynności nerek oraz poddawanych hemodializie stężenie propranololu może być zwiększone, a jego okres półtrwania wydłużony, dlatego rozpoczynanie leczenia i dobór dawki początkowej wymagają ostrożności^2,1.

Blok serca pierwszego stopnia

Ze względu na negatywny wpływ propranololu na czas przewodzenia należy zachować ostrożność podczas podawania leku pacjentom z blokiem serca pierwszego stopnia¹.

Nasilone reakcje alergiczne i brak odpowiedzi na adrenalinę

Propranolol może nasilać reakcje alergiczne, zwłaszcza u pacjentów z reakcjami anafilaktycznymi w wywiadzie, a pacjenci ci mogą nie reagować na adrenalinę podawaną w zwykłych dawkach leczniczych reakcji alergicznej^1,2.

Planowany zabieg chirurgiczny i znieczulenie

Jeżeli podjęto decyzję o odstawieniu propranololu przed zabiegiem chirurgicznym, charakterystyka preparatu WZF zaleca zaprzestanie stosowania przynajmniej na 24 godziny przed zabiegiem, natomiast charakterystyka preparatu Accord podaje termin przynajmniej 48 godzin. Przy znieczuleniu ogólnym należy wybrać środek o możliwie najmniejszym ujemnym działaniu inotropowym^1,2.

Łuszczyca

Pacjentom, u których w wywiadzie osobniczym lub rodzinnym występowała łuszczyca, propranolol można przepisywać wyłącznie po dokładnej ocenie stosunku ryzyka do korzyści².

Soczewki kontaktowe

Propranolol zmniejsza wytwarzanie łez, dlatego należy zachować ostrożność u pacjentów noszących soczewki kontaktowe².

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Propranolol nie ma wpływu lub wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Sporadycznie mogą jednak wystąpić zawroty głowy lub uczucie zmęczenia, o czym należy uprzedzić pacjenta^2,1.

Interakcje propranololu

Werapamil i diltiazem + propranolol

Nie należy stosować propranololu z antagonistami wapnia o działaniu inotropowo ujemnym, takimi jak werapamil i diltiazem, ponieważ nasilają one ujemny wpływ na czas przewodzenia przedsionkowo-komorowego i czynność węzła zatokowego, co może wywołać ciężkie niedociśnienie tętnicze, bradykardię i niewydolność serca. Nie wolno podawać dożylnie beta-adrenolityków w ciągu 48 godzin po odstawieniu antagonistów wapnia ani odwrotnie^1,2.

Antagoniści wapnia z grupy dihydropirydyny (nifedypina) + propranolol

Jednoczesne stosowanie z pochodnymi dihydropirydyny, na przykład nifedypiną, zwiększa ryzyko niedociśnienia tętniczego, a u pacjentów z utajoną niewydolnością serca może spowodować jej ujawnienie^2,1.

Leki przeciwarytmiczne klasy I (dyzopiramid, chinidyna) + propranolol

Leki przeciwarytmiczne klasy I, takie jak dyzopiramid i chinidyna, wykazują z propranololem addytywne działanie inotropowo ujemne, które może powodować niedociśnienie tętnicze i ciężkie hemodynamiczne działania niepożądane u pacjentów z zaburzeniami czynności lewej komory^2,1.

Glikozydy naparstnicy + propranolol

Glikozydy naparstnicy w skojarzeniu z beta-adrenolitykami mogą wydłużać czas przewodzenia przedsionkowo-komorowego^1,2.

Amiodaron + propranolol

U pacjentów otrzymujących jednocześnie amiodaron i propranolol może wystąpić ciężka bradykardia zatokowa. Ze względu na bardzo długi okres półtrwania amiodaronu, wynoszący około 50 dni, interakcja może ujawnić się długo po zaprzestaniu jego stosowania².

Propafenon + propranolol

Propafenon może zwiększać stężenie propranololu w osoczu nawet do 100%, prawdopodobnie dlatego, że oba leki są metabolizowane przez ten sam izoenzym CYP2D6. Skojarzenie nie jest zalecane także z uwagi na inotropowo ujemne działanie propafenonu².

Fluwoksamina + propranolol

Fluwoksamina hamuje metabolizm oksydacyjny propranololu i zwiększa jego stężenie w osoczu, co może wywołać ciężką bradykardię².

Cymetydyna i hydralazyna + propranolol

Cymetydyna zwiększa stężenie propranololu w osoczu, prawdopodobnie hamując jego metabolizm pierwszego przejścia, co grozi między innymi bradykardią. Charakterystyka preparatu WZF wymienia w tym mechanizmie również hydralazynę^2,1.

Leki przeciwcukrzycowe i insulina + propranolol

Propranolol może nasilać działanie hipoglikemizujące leków przeciwcukrzycowych, maskować objawy hipoglikemii, takie jak kołatanie serca i tachykardia, oraz wydłużać hipoglikemiczną odpowiedź na insulinę^1,2.

Adrenalina i leki sympatykomimetyczne + propranolol

Leki sympatykomimetyczne, na przykład adrenalina, mogą osłabiać działanie beta-adrenolityków. Szczególną ostrożność należy zachować podczas dożylnego lub pozajelitowego podawania adrenaliny pacjentom stosującym propranolol, ponieważ w rzadkich przypadkach opisywano skurcz naczyń, nadciśnienie tętnicze i bradykardię^1,2.

Lidokaina + propranolol

Podawanie propranololu podczas dożylnej infuzji lidokainy może zwiększać stężenie lidokainy w osoczu o około 30%, dlatego takiego skojarzenia należy unikać^1,2.

Klonidyna i inne leki hipotensyjne o działaniu ośrodkowym + propranolol

Podczas jednoczesnego stosowania z klonidyną (a także moksonidyną i metylodopą) beta-adrenolityki mogą nasilać nadciśnienie z odbicia w chwili odstawiania klonidyny. Jeżeli leki te stosuje się razem i planowane jest ich odstawienie, propranolol należy odstawić kilka dni przed klonidyną^1,2.

Ergotamina i dihydroergotamina + propranolol

Po jednoczesnym podaniu propranololu oraz ergotaminy, dihydroergotaminy lub leków o podobnej budowie chemicznej opisywano reakcje naczynioskurczowe, dlatego takie skojarzenie wymaga ostrożności^1,2.

Ryzatryptan + propranolol

Propranolol hamuje metabolizm pierwszego przejścia ryzatryptanu, zwiększając jego pole pod krzywą o 70–80%, dlatego w leczeniu skojarzonym zaleca się dawkę 5 mg ryzatryptanu².

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (ibuprofen, indometacyna) + propranolol

Niesteroidowe leki przeciwzapalne, zwłaszcza indometacyna i ibuprofen, osłabiają przeciwnadciśnieniowe działanie propranololu^1,2.

Chloropromazyna + propranolol

Jednoczesne stosowanie chloropromazyny i propranololu może zwiększać stężenie obu leków w osoczu, nasilając działanie przeciwpsychotyczne chloropromazyny oraz przeciwnadciśnieniowe propranololu, co grozi nadmiernym obniżeniem ciśnienia tętniczego^1,2.

Warfaryna + propranolol

Propranolol może zmniejszać klirens warfaryny i zwiększać jej stężenie w osoczu, dlatego przy leczeniu skojarzonym wskazana jest kontrola parametrów krzepnięcia^2,1.

Teofilina + propranolol

Propranolol zmniejsza klirens metaboliczny teofiliny o około 30% przy dawce 120 mg na dobę i o około 50% przy dawce 720 mg na dobę^2,1.

Ryfampicyna i barbiturany + propranolol

Ryfampicyna oraz barbiturany są silnymi induktorami enzymów wątrobowych, nasilają metabolizm propranololu, zmniejszają jego stężenie w osoczu i osłabiają działanie^2,1.

Fingolimod + propranolol

Fingolimod stosowany z beta-adrenolitykami nasila bradykardię, w tym w przypadkach zakończonych zgonem. U pacjentów otrzymujących propranolol nie należy rozpoczynać leczenia fingolimodem, a jeśli jest ono konieczne, wymaga monitorowania stanu pacjenta co najmniej przez pierwszą noc².

Alfa-adrenolityki + propranolol

Jednoczesne stosowanie z alfa-adrenolitykami zwiększa ryzyko niedociśnienia, zwłaszcza ortostatycznego, a także tachykardii i kołatania serca².

Inhibitory MAO + propranolol

Jednoczesne stosowanie inhibitorów MAO, poza inhibitorami MAO-B, z lekami przeciwnadciśnieniowymi może osłabiać działanie przeciwnadciśnieniowe i prowadzić do reakcji nadciśnieniowych².

Środki znieczulające + propranolol

Jednoczesne stosowanie beta-adrenolityków i środków znieczulających może osłabiać odruchową tachykardię i zwiększać ryzyko niedociśnienia tętniczego. Należy unikać leków znieczulających powodujących depresję mięśnia sercowego, a anestezjologa trzeba poinformować o stosowaniu propranololu^1,2.

Alkohol + propranolol

Charakterystyki produktów leczniczych podają rozbieżny kierunek tej interakcji. Zgodnie z charakterystyką preparatu Accord jednoczesne picie alkoholu może zwiększać stężenie propranololu w osoczu², natomiast charakterystyka preparatu WZF podaje, że alkohol zmniejsza jego stężenie¹.

Palenie tytoniu + propranolol

Palenie tytoniu może zmniejszać korzystny wpływ beta-adrenolityków na częstość akcji serca i ciśnienie tętnicze².

Działania niepożądane propranololu

⚠ Skurcz oskrzeli i zaburzenia oddechowe

U pacjentów z astmą oskrzelową lub dolegliwościami astmatycznymi w wywiadzie rzadko () występuje skurcz oskrzeli, który niekiedy może mieć niekorzystny przebieg zakończony zgonem^1,2. Charakterystyka preparatu Accord wymienia dodatkowo zadyszkę jako działanie częste ()².

⚠ Bradykardia i zaburzenia serca

Bradykardia jest działaniem częstym ()^1,2. Nasilenie niewydolności serca, nasilenie bloku serca oraz hipotonia (niedociśnienie) ortostatyczna z omdleniem występują rzadko ()¹. Charakterystyka preparatu Accord wymienia w tej grupie jako częste () także kołatanie serca oraz zaburzenia przewodzenia przedsionkowo-komorowego².

⚠ Hipoglikemia i zaburzenia metaboliczne

Charakterystyki różnią się w ocenie częstości hipoglikemii. Charakterystyka preparatu WZF przypisuje jej nieznaną częstość () u noworodków, niemowląt, dzieci, pacjentów w podeszłym wieku, poddawanych hemodializie, leczonych przeciwcukrzycowo, długotrwale głodzonych i z przewlekłą chorobą wątroby oraz zaznacza, że może wystąpić hiperglikemia¹. Charakterystyka preparatu Accord klasyfikuje hipoglikemię w tych grupach ryzyka oraz zaostrzenie cukrzycy, zmniejszenie stężenia cholesterolu HDL i zwiększenie stężenia triglicerydów jako działania rzadkie ()². U dzieci charakterystyka preparatu Accord podaje hipoglikemię u noworodków, niemowląt i dzieci jako rzadką (), a napady drgawkowe spowodowane hipoglikemią jako bardzo rzadkie ()². Drgawki związane z hipoglikemią charakterystyka preparatu WZF określa jako działanie o nieznanej częstości ()¹.

Ziębnięcie kończyn i choroba Raynauda

Ziębnięcie i sinienie kończyn oraz objawy choroby Raynauda są działaniem częstym (), natomiast zaostrzenie chromania przestankowego u pacjentów predysponowanych występuje rzadko ()^1,2.

Zaburzenia snu, nastroju i objawy neuropsychiczne

Zaburzenia snu i koszmary senne, szczególnie na początku leczenia, są działaniem częstym (), a charakterystyka preparatu Accord zalicza do działań częstych () także zawroty głowy i dezorientację². Omamy, psychozy (w charakterystyce preparatu Accord opisywane po nagłym odstawieniu), zmiany nastroju i parestezje występują rzadko ()¹. Charakterystyka preparatu Accord wymienia jako bardzo rzadkie () nerwowość, bóle głowy i depresyjny nastrój, a depresję jako działanie o nieznanej częstości ()². Uczucie oszołomienia charakterystyka preparatu WZF określa jako działanie o nieznanej częstości ()¹.

Nasilenie lub ujawnienie miastenii

Opisywano pojedyncze przypadki objawów przypominających miastenię lub nasilenia miastenii u pacjentów otrzymujących propranolol. Charakterystyka preparatu WZF klasyfikuje je jako bardzo rzadkie ()¹, natomiast charakterystyka preparatu Accord podaje przypadki przypominające miastenię jako niezbyt częste (), a nasilenie miastenii jako bardzo rzadkie ()².

Zaburzenia oka

Zaburzenia widzenia i suchość oczu występują rzadko ()¹, a charakterystyka preparatu Accord wymienia dodatkowo zapalenie spojówek jako działanie bardzo rzadkie ()².

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Zaburzenia czynności przewodu pokarmowego, takie jak nudności, wymioty, biegunka (a w charakterystyce preparatu Accord także zaparcie), są działaniem niezbyt częstym ()^1,2. Suchość błony śluzowej jamy ustnej występuje rzadko ()².

Reakcje skórne i łuszczyca

Charakterystyka preparatu Accord opisuje skórne reakcje alergiczne (rumień, świąd, wysypka) oraz wypadanie włosów jako działania częste ()², natomiast charakterystyka preparatu WZF zalicza łysienie, plamicę, łuszczycopodobne reakcje skórne, nasilenie objawów łuszczycy i wysypkę do działań rzadkich ()¹. Nadmierną potliwość charakterystyka preparatu Accord podaje jako działanie o nieznanej częstości ()².

⚠ Zaburzenia krwi i agranulocytoza

Małopłytkowość jest działaniem rzadkim ()^1,2, natomiast leukopenia, agranulocytoza i przemijająca eozynofilia występują bardzo rzadko ()².

Obrzęk naczynioruchowy

Obrzęk naczynioruchowy jest działaniem rzadkim ()².

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

Bolesna miopatia proksymalna i skurcze mięśni, a w leczeniu długotrwałym artropatia, są działaniami bardzo rzadkimi ()².

Zaburzenia nerek oraz libido i erekcji

Pogorszenie czynności nerek u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek oraz zaburzenia libido i erekcji są działaniami bardzo rzadkimi ()².

Uczucie zmęczenia

Uczucie zmęczenia lub znużenia, często przemijające, jest działaniem częstym ()^1,2. Charakterystyka preparatu Accord podaje zawroty głowy w tej grupie jako działanie rzadkie ()².

Nieprawidłowe wyniki badań laboratoryjnych

Zwiększenie miana przeciwciał przeciwjądrowych (ANA), którego znaczenia klinicznego nie wyjaśniono, jest działaniem bardzo rzadkim ()^1,2. Charakterystyka preparatu Accord wymienia dodatkowo podwyższenie aktywności aminotransferaz (AspAT, AlAT) w surowicy jako działanie o nieznanej częstości ()².

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a propranolol

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych propranolol można stosować w ciąży tylko wtedy, gdy jest to konieczne. Nie stwierdzono jego działania teratogennego, jednak podobnie jak inne beta-adrenolityki zmniejsza on przepływ krwi przez łożysko, co może spowodować śmierć płodu, poronienie lub przedwczesny poród. Mogą wystąpić działania niepożądane, szczególnie hipoglikemia i bradykardia u noworodka oraz bradykardia u płodu, a także zwiększa się ryzyko powikłań sercowo-płucnych u noworodków w okresie pourodzeniowym^1,2.

Karmienie piersią a propranolol

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych propranolol, jak większość beta-adrenolityków (zwłaszcza związków lipofilnych), przenika do mleka kobiecego, dlatego nie zaleca się karmienia piersią w czasie jego stosowania^1,2.

Produkty handlowe z propranololem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Propranolol Accord	tabletki powlekane 10 mg	Rp
Propranolol Accord	tabletki powlekane 40 mg	Rp
Propranolol WZF	tabletki 10 mg	Rp
Propranolol WZF	tabletki 40 mg	Rp