Saccharomyces boulardii CNCM I-745

Probiotyk leczniczy – żywe, liofilizowane drożdżaki Saccharomyces boulardii (szczep CNCM I-745 w preparatach Enterol i Enterol Forte), zaliczane do leków przeciwbiegunkowych przywracających prawidłową florę bakteryjną jelit (kod ATC A07FA02). Dostępny wyłącznie bez recepty, w preparatach jednoskładnikowych, w postaci kapsułek, kapsułek twardych oraz proszku do sporządzania zawiesiny doustnej w saszetkach. Stosowany w leczeniu i zapobieganiu biegunkom różnego pochodzenia, w tym poantybiotykowej, podróżnych i związanej z zakażeniem Clostridium difficile. Jeden z preparatów (Lakcid ENTERO) jest zarejestrowany pod nazwą Saccharomyces cerevisiae var. boulardii, będącą synonimem tego samego drożdżaka.

Działanie Saccharomyces boulardii

Saccharomyces boulardii to żywe kultury drożdży probiotycznych, które w przewodzie pokarmowym pełnią rolę czasowego substytutu flory jelitowej i przeciwdziałają biegunce. Preparaty Enterol i Enterol Forte zawierają szczep CNCM I-745^1,2, natomiast Lakcid ENTERO jest zarejestrowany jako Saccharomyces cerevisiae var. boulardii (synonim tego samego drożdżaka) bez odrębnego oznaczenia numerycznego szczepu³. W odróżnieniu od bakteryjnych probiotyków są drożdżakami, dlatego nie wchłaniają się z przewodu pokarmowego i nie kolonizują go na stałe, a po zaprzestaniu podawania są szybko usuwane z kałem.

Drożdżaki nie zastępują nawodnienia, które przy biegunce pozostaje podstawą postępowania.

Farmakologia

Drożdżaki Saccharomyces boulardii są substytutem flory jelitowej i działają w przewodzie pokarmowym jako mikroorganizmy zapobiegające biegunce. W badaniach farmakodynamicznych in vitro i in vivo, przeprowadzonych na zwierzętach i u ludzi, potwierdzono ich działanie przeciwzapalne (wobec enterokrwotocznych E. coli), przeciwdrobnoustrojowe (wobec enterokrwotocznych E. coli, C. difficile, S. typhimurium, Yersinia enterolitica, C. albicans, C. krusei, C. pseudotropicalis), enzymatyczne (disacharydazy, aminopeptydaza leucynowa, spermina, spermidyna), metaboliczne, neutralizujące toksyny bakteryjne (toksyna A C. difficile, toksyna cholery) oraz immunostymulujące (nasilenie wydzielania przeciwciał klasy IgA i innych immunoglobulin)^1,2.

Drożdżak wykazuje zdolność do wiązania patogennych bakterii urzęsionych, a w hodowli in vitro hamował wzrost Proteus mirabilis i Proteus vulgaris, Salmonella typhi i Salmonella typhimurium, Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus aureus, Escherichia coli, niektórych bakterii z rodzaju Shigella oraz Candida albicans. Może hamować wzrost Clostridium difficile i wiązanie toksyny z receptorem, a w modelu izolowanej pętli jelitowej o 40% zmniejszał indukowany toksyną cholery napływ sodu i wody do światła jelita. Wspomagające stosowanie drożdżaka w terapii eradykacyjnej Helicobacter pylori może zwiększać odsetek eradykacji i zmniejszać częstość działań niepożądanych³.

Farmakokinetyka

Saccharomyces boulardii nie wchłania się z przewodu pokarmowego i podlega eliminacji z kałem. Podczas wielokrotnego podawania w dawce 1 g na dobę stan równowagi w kale osiągany jest w trzecim dniu podawania, a żywe komórki przestają być wykrywalne w kale po 2 do 5 dni od zakończenia leczenia. U ludzi nie dochodzi do trwałej kolonizacji przewodu pokarmowego¹.

Zgodnie z opublikowanymi badaniami okres półtrwania (t_½) Saccharomyces cerevisiae var. boulardii wynosi 6 godzin, a w kale odzyskać można mniej niż 1–5% żywych komórek, w zależności od dawki³.

Wskazania leków z Saccharomyces boulardii

Preparaty bez recepty stosuje się w leczeniu ostrych biegunek infekcyjnych oraz w zapobieganiu biegunkom związanym ze stosowaniem antybiotyków, a także w nawracającej biegunce spowodowanej zakażeniem Clostridium difficile, jako dodatek do leczenia wankomycyną lub metronidazolem^1,3.

Kapsułki obejmują ponadto zapobieganie biegunkom związanym z żywieniem dojelitowym, zapobieganie biegunkom podróżnych oraz leczenie biegunek występujących w zespole jelita drażliwego (IBS). Kapsułki twarde Lakcid ENTERO wskazane są dodatkowo wspomagająco w leczeniu zakażenia Helicobacter pylori, natomiast kapsułki Enterol – wspomagająco w biegunkach w przebiegu IBS^1,3.

Proszek do sporządzania zawiesiny Enterol Forte przeznaczony jest dla dorosłych do zapobiegania i leczenia biegunek różnego pochodzenia – ostrych biegunek infekcyjnych (bakteryjnych lub wirusowych), biegunki związanej ze stosowaniem antybiotyków i chorób zapalnych jelit, działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego podczas leczenia eradykacyjnego Helicobacter pylori oraz nawracającej biegunki spowodowanej zakażeniem Clostridium difficile jako dodatek do wankomycyny lub metronidazolu².

Dawkowanie Saccharomyces boulardii

Wskazanie	Dawka dobowa	Czas stosowania
Ostra biegunka infekcyjna	Enterol 1–2 kapsułki, Enterol Forte 1–2 saszetki, Lakcid ENTERO 1 kapsułka 1–2 razy	do 1 tygodnia
Biegunka związana z antybiotykoterapią	1–2 kapsułki lub 1–2 saszetki	w trakcie i po antybiotykoterapii
Biegunka związana z zakażeniem C. difficile (dodatek)	Enterol i Lakcid ENTERO 4 kapsułki, Enterol Forte 2 saszetki	do 4 tygodni
Biegunka podróżnych	Enterol 1–4 kapsułki, Lakcid ENTERO 1 kapsułka 1–2 razy	do 1 tygodnia (Lakcid ENTERO – rozpocząć 5 dni przed wyjazdem, przez cały okres podróży)
Biegunka w zespole jelita drażliwego (IBS)	1 kapsułka 1–2 razy	kilka dni po ustąpieniu objawów
Zapobieganie biegunkom przy żywieniu dojelitowym	Enterol 1–2 kapsułki, Lakcid ENTERO 3 kapsułki (750 mg)	wg wskazań
Wspomagająco w zakażeniu H. pylori	Enterol Forte 1–2 saszetki, Lakcid ENTERO 1 kapsułka 2 razy	wg leczenia eradykacyjnego

Proszek Enterol Forte przeznaczony jest wyłącznie dla dorosłych, u dzieci i młodzieży stosuje się kapsułki Enterol 250 mg². Kapsułki twarde Lakcid ENTERO stosuje się u dzieci powyżej 6 miesiąca życia, młodzieży i dorosłych, przy czym u dzieci w wieku od 6 miesięcy do 2 lat leczenie prowadzi się pod nadzorem lekarza³. U dzieci poniżej 6 lat nie zaleca się połykania kapsułek ze względu na ryzyko zadławienia – kapsułkę należy otworzyć i jej zawartość dodać do napoju lub pokarmu¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania Saccharomyces boulardii

Cewnik w żyle centralnej

Preparaty Saccharomyces boulardii są przeciwwskazane u pacjentów z cewnikiem założonym do żyły centralnej, ze względu na ryzyko fungemii^1,3.

Stan krytyczny i obniżona odporność

Preparaty są przeciwwskazane u pacjentów w stanie krytycznym oraz u pacjentów ze znacznie zmniejszoną odpornością, ze względu na ryzyko fungemii, czyli uogólnionego zakażenia grzybiczego^1,2.

Alergia na drożdże

Proszek Enterol Forte jest przeciwwskazany u pacjentów z alergią na drożdżaki, w szczególności na Saccharomyces boulardii².

Środki ostrożności przy wydawaniu Saccharomyces boulardii

Ryzyko fungemii przy zaburzeniach odporności

Preparaty zawierają żywe drobnoustroje, które u pacjentów z zaburzeniami układu odpornościowego mogą wywołać ustrojowe zakażenie grzybicze w wyniku migracji z przewodu pokarmowego do krwi lub zanieczyszczenia centralnego dostępu żylnego. Bardzo rzadko notowano przypadki fungemii i posocznicy, głównie u pacjentów z wkłuciem centralnym, w stanie krytycznym lub ze znacznie zmniejszoną odpornością, przeważnie przebiegające z gorączką, a u niektórych pacjentów w stanie krytycznym doszło do zgonu³.

Postępowanie z produktem przy łóżku pacjenta

Ze względu na ryzyko zakażenia drogą powietrzną kapsułek ani saszetek nie należy otwierać w salach chorych. Personel medyczny podczas kontaktu z probiotykiem w celu podania go pacjentowi musi nosić rękawice, po czym natychmiast je wyrzucić i dokładnie umyć ręce. Szczególną ostrożność należy zachować w obecności pacjentów z wkłuciem centralnym lub obwodowym, także tych, którzy sami nie przyjmują drożdżaka, aby uniknąć zakażenia przez ręce lub rozprzestrzeniania drobnoustrojów w powietrzu¹.

Biegunka jako objaw poważniejszej choroby

Biegunka może być objawem innej, poważniejszej choroby. Jeśli utrzymuje się dłużej niż 2 dni albo gdy w kale pojawi się krew lub wystąpi gorączka, należy zweryfikować dotychczasowe leczenie i rozważyć konieczność nawodnienia doustnego lub pozajelitowego, a u dzieci poniżej 2 roku życia konieczna jest konsultacja lekarska¹.

Zawartość laktozy i fruktozy

Wszystkie preparaty zawierają laktozę i nie powinny być stosowane u pacjentów z rzadką dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy. Proszek Enterol Forte zawiera dodatkowo fruktozę, dlatego nie powinni go przyjmować pacjenci z dziedziczną nietolerancją fruktozy².

Fałszywie dodatnie posiewy stolca

Jeśli w trakcie leczenia Lakcid ENTERO lub wkrótce po nim wykonuje się mikrobiologiczne badania stolca, należy poinformować laboratorium o przyjmowaniu drożdżaka, ponieważ w przeciwnym razie można uzyskać fałszywie dodatnie wyniki³.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Preparaty Saccharomyces boulardii nie mają wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn^1,3.

Interakcje Saccharomyces boulardii

Leki przeciwgrzybicze + Saccharomyces boulardii

Drożdżaka nie należy podawać jednocześnie z lekami przeciwgrzybiczymi stosowanymi doustnie lub dożylnie, ponieważ Saccharomyces boulardii jest gatunkiem drożdżaków, a takie leczenie może zaburzać jego działanie^1,3.

Inhibitory monoaminooksydazy + Saccharomyces boulardii

Jednoczesne stosowanie Lakcid ENTERO z inhibitorami monoaminooksydazy może zwiększać ciśnienie tętnicze³.

Działania niepożądane Saccharomyces boulardii

⚠ Fungemia i posocznica

Fungemia u pacjentów z wkłuciem centralnym i w stanie krytycznym lub u pacjentów ze znacznie zmniejszoną odpornością jest działaniem bardzo rzadkim ()^1,2,3. Posocznica u pacjentów w stanie krytycznym lub ze znacznie osłabioną odpornością jest działaniem o nieznanej częstości ()^1,2,3.

Wzdęcia i zaparcia

Charakterystyki kapsułek Enterol i proszku Enterol Forte przypisują wzdęciom częstość rzadko (), a zaparciom bardzo rzadko ()^1,2, natomiast charakterystyka Lakcid ENTERO określa częstość zarówno wzdęć, jak i zaparć jako nieznaną ()³.

Reakcje skórne

Wysypka miejscowa, pokrzywka, wysypka na całym ciele (osutka) oraz świąd są działaniami o nieznanej częstości (), zgłaszanymi we wszystkich trzech charakterystykach^1,2,3. Charakterystyka Enterol Forte zalicza reakcje alergiczne (świąd, pokrzywkę, wysypkę i osutkę) oraz obrzęk naczynioruchowy do zaburzeń skóry i tkanki podskórnej².

⚠ Reakcje anafilaktyczne i obrzęk naczynioruchowy

Reakcje anafilaktyczne, obrzęk twarzy, obrzęk naczynioruchowy i wysypka na całym ciele (osutka) są działaniami o nieznanej częstości ()¹. Charakterystyka Enterol Forte w tej kategorii wymienia reakcję anafilaktyczną, a nawet wstrząs², a charakterystyka Lakcid ENTERO – reakcje alergiczne, obrzęk twarzy, obrzęk naczynioruchowy (obrzęk Quinckiego), duszność i wstrząs anafilaktyczny³.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a Saccharomyces boulardii

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych stosowanie Saccharomyces boulardii w ciąży nie jest zalecane, ponieważ badania toksycznego wpływu na rozrodczość u zwierząt są niewystarczające, a ilość danych klinicznych jest zbyt mała, aby wykluczyć ryzyko, mimo że drożdżak się nie wchłania^1,2. Charakterystyka Lakcid ENTERO wskazuje, że produktu nie należy stosować podczas ciąży, ponieważ nie są dostępne wyniki badań eksperymentalnych³.

Karmienie piersią a Saccharomyces boulardii

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych Saccharomyces boulardii nie wchłania się do mleka matki, jednak ze względu na brak danych przed zastosowaniem kapsułek Enterol lub proszku Enterol Forte w okresie karmienia piersią zaleca się rozważenie stosunku korzyści do ryzyka^1,2. Charakterystyka Lakcid ENTERO wskazuje, że produktu nie należy stosować w okresie karmienia piersią, ponieważ nie są dostępne wyniki badań eksperymentalnych³.

Produkty handlowe z Saccharomyces boulardii

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Enterol	kapsułki 250 mg	OTC
Enterol Forte	proszek do sporządzania zawiesiny doustnej 500 mg	OTC
Lakcid ENTERO	kapsułki twarde 250 mg	OTC