Tiamazol

Lek przeciwtarczycowy z grupy pochodnych tioimidazolu (imidazolu zawierającego siarkę), hamujący syntezę hormonów tarczycy, kod ATC H03BB02. Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych, w postaci tabletek doustnych. Stosowany w leczeniu nadczynności tarczycy oraz w przygotowaniu do leczenia operacyjnego i do terapii jodem radioaktywnym.

Działanie tiamazolu

Tiamazol jest lekiem przeciwtarczycowym, który hamuje wytwarzanie hormonów tarczycy. Jest aktywnym metabolitem karbimazolu, przy czym 1 mg tiamazolu nie jest równoważny 1 mg karbimazolu, co należy uwzględniać przy rozpoczynaniu leczenia lub zmianie leku.

Lek nie wpływa na hormony już zsyntetyzowane ani na ich uwalnianie z tarczycy, dlatego efekt kliniczny pojawia się z opóźnieniem, a czas do normalizacji stężeń tyroksyny i trójjodotyroniny jest różny u poszczególnych pacjentów.

Farmakologia

Tiamazol hamuje w sposób zależny od dawki wbudowywanie jodu do tyrozyny, a tym samym syntezę hormonów tarczycy, co pozwala na objawowe leczenie nadczynności tarczycy niezależnie od jej przyczyny¹. Działając jako substrat układu peroksydaz tarczycy, hamuje wbudowywanie jodu do tyrozyny zawartej w tyreoglobulinie i przez to blokuje powstawanie monojodotyrozyny, dwujodotyrozyny, trójjodotyrozyny oraz tyroksyny, nie zmieniając ilości ani uwalniania już zsyntetyzowanych hormonów, dlatego efekty leczenia pojawiają się dopiero po kilku dniach².

Lek nie działa na nadczynność tarczycy spowodowaną uwolnieniem hormonów w następstwie destrukcji tyreocytów, na przykład po terapii jodem radioaktywnym lub w zapaleniu tarczycy¹.

Farmakokinetyka

Tiamazol szybko i całkowicie wchłania się z przewodu pokarmowego, a jego biodostępność po podaniu doustnym wynosi 93%². Stężenie maksymalne (C_max) w surowicy osiągane jest szybko, w ciągu 0,4–1,2 godziny¹, a po podaniu 60 mg tiamazolu wynosi około 1,184 mikrograma/ml i pojawia się 30–60 minut po przyjęciu².

Względna objętość dystrybucji wynosi około 0,6 l/kg masy ciała, a lek praktycznie nie wiąże się z białkami osocza². Tiamazol jest czynnie gromadzony w gruczole tarczowym, gdzie jest powoli metabolizowany, dlatego jego działanie utrzymuje się przez prawie 24 godziny po podaniu pojedynczej dawki¹.

Metabolizm zachodzi w wątrobie², a okres półtrwania (t_½) wynosi około 3–6 godzin i ulega wydłużeniu w niewydolności wątroby¹. Wydalanie odbywa się przez nerki i z żółcią, przy czym 70% substancji jest wydalane przez nerki w ciągu 24 godzin, a niewielka ilość wydalana w kale wskazuje na krążenie jelitowo-wątrobowe¹.

Wskazania leków z tiamazolem

Wszystkie preparaty tiamazolu są dostępne wyłącznie na receptę i służą leczeniu nadczynności tarczycy, choć poszczególne charakterystyki różnią się zakresem wymienionych wskazań szczegółowych.

Charakterystyka Thyrozol wymienia leczenie zachowawcze nadczynności tarczycy (szczególnie przy braku wola lub małym wolu), przygotowanie do zabiegu operacyjnego we wszystkich postaciach nadczynności, przygotowanie do leczenia jodem radioaktywnym (zwłaszcza w ciężkiej nadczynności), terapię okresową po leczeniu jodem radioaktywnym oraz leczenie profilaktyczne u pacjentów z subkliniczną nadczynnością, gruczolakami autonomicznymi lub nadczynnością w wywiadzie, u których konieczna jest ekspozycja na jod, na przykład podczas badań ze środkami kontrastowymi zawierającymi jod¹.

Charakterystyka Metizol wskazuje nadczynność tarczycy, przełom tarczycowy, przygotowanie do zabiegu wycięcia tarczycy oraz wspomaganie leczenia jodem radioaktywnym².

Dawkowanie tiamazolu

Grupa	Dawka początkowa (na dobę)	Dawka podtrzymująca (na dobę)
Dorośli (Thyrozol)	10–40 mg, zwykle 20–30 mg, w ciężkiej nadczynności do 40 mg	5–20 mg w skojarzeniu z lewotyroksyną lub 2,5–10 mg w monoterapii
Dorośli (Metizol)	40–60 mg w 3–4 dawkach podzielonych	5–20 mg (w jednej lub dwóch dawkach)
Przełom tarczycowy (Metizol)	100 mg, następnie 30 mg co 8 godzin	–
Dzieci i młodzież 3–17 lat	0,5 mg/kg mc. w 2–3 dawkach podzielonych, nie więcej niż 40 mg	zmniejszana wg odpowiedzi, w razie potrzeby z lewotyroksyną
Dzieci ≤2 lat	nie zaleca się	–
Zaburzenia czynności wątroby	możliwie najmniejsza dawka, pod ścisłą kontrolą	–

Dawkę dobiera się indywidualnie, w zależności od nasilenia nadczynności tarczycy i wielkości wola². Zachowawcze leczenie nadczynności tarczycy prowadzi się zwykle od 6 miesięcy do 2 lat¹.

Tabletki należy połykać w całości i popijać odpowiednią ilością płynu, a dawkę podtrzymującą można przyjmować raz na dobę, rano, podczas śniadania lub po nim¹. W leczeniu profilaktycznym u pacjentów zagrożonych nadczynnością po diagnostycznym podaniu jodu podaje się zwykle 10–20 mg tiamazolu przez około 10 dni¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania tiamazolu

Zmiany w obrazie krwi obwodowej

Tiamazol jest przeciwwskazany u pacjentów ze zmianami w obrazie krwi obwodowej pod postacią granulocytopenii¹, przy czym charakterystyka Metizol precyzuje, że dotyczy to granulocytopenii o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego².

Cholestaza przed rozpoczęciem leczenia

Tiamazol jest przeciwwskazany u pacjentów z cholestazą obecną przed rozpoczęciem leczenia i niewywołaną nadczynnością tarczycy^1,2.

Uszkodzenie szpiku po tiamazolu lub karbimazolu

Tiamazol jest przeciwwskazany u pacjentów z wcześniejszym uszkodzeniem szpiku po leczeniu tiamazolem lub karbimazolem^1,2.

Ostre zapalenie trzustki po tiamazolu lub karbimazolu w wywiadzie

Tiamazol jest przeciwwskazany u pacjentów, u których w przeszłości wystąpiło ostre zapalenie trzustki po podaniu tiamazolu lub proleku karbimazolu^1,2.

Skojarzone leczenie hormonami tarczycy w ciąży

Skojarzone leczenie tiamazolem i hormonami tarczycy jest przeciwwskazane w czasie ciąży^1,2.

Środki ostrożności przy wydawaniu tiamazolu

Agranulocytoza i kontrola morfologii krwi

Agranulocytozę opisywano w około 0,3–0,6% przypadków, zwykle w pierwszych tygodniach leczenia, ale może wystąpić również po kilku miesiącach oraz przy ponownym włączeniu leku. Przed rozpoczęciem terapii pacjenta należy pouczyć o objawach agranulocytozy (zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zapalenie gardła, gorączka) i zalecić ścisłą kontrolę morfologii krwi przed leczeniem i po jego rozpoczęciu. W razie wystąpienia tych objawów, zwłaszcza w pierwszych tygodniach, pacjent powinien natychmiast skontaktować się z lekarzem w celu wykonania morfologii, a potwierdzenie agranulocytozy wymaga odstawienia leku^1,2.

Toksyczne działanie na szpik kostny

Inne działania mielotoksyczne występują rzadko przy dawkach zalecanych, a częściej były zgłaszane przy bardzo dużych dawkach (około 120 mg na dobę), które należy rezerwować dla szczególnych wskazań. Wystąpienie toksycznego działania na szpik wymaga odstawienia tiamazolu i w razie potrzeby zastosowania leku przeciwtarczycowego z innej grupy^1,2.

Ostre zapalenie trzustki

Po wprowadzeniu leku do obrotu zgłaszano przypadki ostrego zapalenia trzustki u pacjentów otrzymujących tiamazol lub karbimazol. Przy jego wystąpieniu należy natychmiast przerwać podawanie tiamazolu, a leku nie wolno podawać osobom, u których ostre zapalenie trzustki wystąpiło wcześniej po tiamazolu lub karbimazolu, ponieważ ponowne podanie może wywołać nawrót ze skróconym czasem do pojawienia się objawów^1,2.

Zapalenie naczyń

W przypadku wystąpienia objawów zapalenia naczyń lek należy w razie potrzeby odstawić, a objawy na ogół ustępują po zaprzestaniu leczenia¹.

Antykoncepcja u kobiet w wieku rozrodczym

Kobiety w wieku rozrodczym muszą stosować skuteczną metodę antykoncepcji w trakcie leczenia tiamazolem^1,2.

Kontrola czynności tarczycy i niedoczynność

Zbyt duże dawki mogą prowadzić do subklinicznej lub objawowej niedoczynności tarczycy i powiększenia wola wskutek wzrostu stężenia TSH, dlatego po uzyskaniu eutyreozy dawkę tiamazolu należy natychmiast zmniejszyć i w razie potrzeby dodać lewotyroksynę, nie przerywając leczenia tiamazolem na rzecz samej lewotyroksyny^2,1. Osiągnięcie prawidłowych stężeń TSH jest kluczowe dla zminimalizowania ryzyka wystąpienia lub pogorszenia orbitopatii endokrynnej¹.

Duże wole z uciskiem na tchawicę

U pacjentów z dużym wolem tarczycy wywierającym ucisk na tchawicę tiamazol należy stosować jedynie krótkotrwale i pod ścisłą kontrolą, ponieważ długotrwałe podawanie może powodować dalsze powiększanie się wola^1,2.

Zawartość laktozy

Preparaty tiamazolu zawierają laktozę, dlatego nie należy ich stosować u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy (typu Lapp) lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy^1,2.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Charakterystyki różnią się w tym punkcie. Zgodnie z charakterystyką Thyrozol tiamazol nie ma wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn¹. Charakterystyka Metizol wskazuje natomiast na niewielki wpływ, ponieważ u niektórych pacjentów lek może powodować zawroty głowy, i zaleca, aby w razie ich wystąpienia nie prowadzić pojazdów ani nie obsługiwać maszyn do czasu ich ustąpienia².

Interakcje tiamazolu

Jod oraz leki i środki kontrastowe zawierające jod + tiamazol

Niedobór jodu nasila odpowiedź tarczycy na tiamazol, natomiast nadmiar jodu ją osłabia¹. Leki zawierające jod, na przykład amiodaron, oraz radiologiczne środki cieniujące zmniejszają siłę działania tiamazolu, a sam tiamazol zmniejsza wychwyt jodu radioaktywnego przez tarczycę².

Doustne leki przeciwzakrzepowe + tiamazol

Istnieją dowody, że wyrównanie nadczynności tarczycy może doprowadzić do normalizacji nasilonego u tych pacjentów działania leków przeciwzakrzepowych, co może wymagać dostosowania ich dawkowania^2,1.

Metabolizm innych leków w nadczynności tarczycy + tiamazol

W nadczynności tarczycy metabolizm i eliminacja innych produktów leczniczych mogą być przyspieszone, a procesy te ulegają normalizacji wraz z przywróceniem prawidłowej czynności tarczycy, dlatego w razie potrzeby konieczna bywa modyfikacja dawek^1,2.

Działania niepożądane tiamazolu

⚠ Agranulocytoza

Agranulocytoza jest działaniem niezbyt częstym () i występuje w około 0,3–0,6% przypadków. Może ujawnić się dopiero po kilku tygodniach lub miesiącach od rozpoczęcia leczenia i wymaga odstawienia leku, po czym w większości przypadków następuje samoistna poprawa^1,2.

⚠ Inne zaburzenia krwi i układu chłonnego

Trombocytopenia, pancytopenia oraz uogólniona limfadenopatia występują bardzo rzadko ()^1,2.

Autoimmunologiczny zespół insulinowy

Autoimmunologiczny zespół insulinowy, przebiegający z wyraźnym zmniejszeniem stężenia glukozy we krwi, jest działaniem bardzo rzadkim ()^1,2.

Zaburzenia smaku i układu nerwowego

Zaburzenia smaku, w tym zmienione odczuwanie lub brak odczuwania smaku, występują rzadko () i mogą cofnąć się po zakończeniu terapii, choć normalizacja bywa kilkutygodniowa^1,2. Zapalenie nerwu i polineuropatia są bardzo rzadkie ()^1,2. Charakterystyka Metizol wymienia dodatkowo zawroty głowy o nieznanej częstości ()².

⚠ Zapalenie naczyń

Zapalenie naczyń jest działaniem o nieznanej częstości (), wymienianym w charakterystyce Thyrozol¹.

⚠ Ostre zapalenie trzustki i obrzęk ślinianki

Ostre zapalenie trzustki ma nieznaną częstość ()^1,2, a ostry obrzęk ślinianki występuje bardzo rzadko ()^1,2.

⚠ Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Opisywano bardzo rzadko () pojedyncze przypadki żółtaczki cholestatycznej i toksycznego zapalenia wątroby, zwykle ustępujące po odstawieniu leku^1,2.

Skórne reakcje alergiczne

Skórne reakcje alergiczne różnego stopnia (świąd, wysypka, pokrzywka) są działaniem bardzo częstym (), zwykle o łagodnym przebiegu, ustępującym w trakcie dalszego leczenia^1,2. Ciężkie postaci skórnych reakcji alergicznych, w tym uogólnione zapalenie skóry, a także łysienie i toczeń rumieniowaty polekowy występują bardzo rzadko ()^1,2. Charakterystyka Thyrozol dodaje, że u dorosłych oraz u dzieci i młodzieży opisywano ciężkie skórne reakcje nadwrażliwości, w tym bardzo rzadko () zespół Stevensa-Johnsona¹.

Bóle stawów

Bóle stawów są działaniem częstym (), mogą rozwijać się stopniowo i pojawić się nawet po kilku miesiącach leczenia^1,2.

Gorączka polekowa

Gorączka polekowa występuje rzadko ()^1,2.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a tiamazol

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nadczynność tarczycy u kobiet w ciąży należy odpowiednio leczyć, aby zapobiec poważnym powikłaniom u matki i płodu, jednak tiamazol przenika przez łożysko i na podstawie badań epidemiologicznych oraz zgłoszeń spontanicznych podejrzewa się, że powoduje wrodzone wady rozwojowe, zwłaszcza podawany w pierwszym trymestrze i w dużych dawkach^1,2.

Notowano takie wady, jak wrodzona aplazja skóry, wady rozwojowe twarzoczaszki (zarośnięcie nozdrzy tylnych, dysmorfia twarzy), przepuklina pępowinowa, zarośnięcie przełyku, nieprawidłowe zmiany przewodu pępowinowo-jelitowego oraz ubytek przegrody międzykomorowej^1,2.

Tiamazol można podawać w ciąży wyłącznie po ścisłej indywidualnej ocenie stosunku korzyści do ryzyka i tylko w najmniejszej skutecznej dawce, bez dodatkowego podawania hormonów tarczycy, przy ścisłym kontrolowaniu stanu matki, płodu i noworodka^1,2.

Karmienie piersią a tiamazol

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych tiamazol przenika do mleka ludzkiego, osiągając stężenia odpowiadające stężeniom w surowicy matki, co stwarza ryzyko rozwoju niedoczynności tarczycy u dziecka^1,2.

Karmienie piersią w czasie leczenia tiamazolem jest możliwe, ale wyłącznie przy małych dawkach, do 10 mg na dobę, bez dodatkowego podawania hormonów tarczycy i przy regularnej kontroli czynności tarczycy u noworodka^1,2. Charakterystyka Metizol zaznacza, że w razie konieczności stosowania dużych dawek tiamazolu pacjentka powinna zaprzestać karmienia piersią².

Produkty handlowe z tiamazolem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Metizol	tabletki 5 mg	Rp
Thyrozol	tabletki powlekane 5 mg	Rp
Thyrozol	tabletki powlekane 10 mg	Rp
Thyrozol	tabletki powlekane 20 mg	Rp