Chlorella

Chlorella to jednokomórkowa słodkowodna alga zielona, sprzedawana jako suszona i sproszkowana biomasa, prasowana w tabletki albo sprzedawana w kapsułkach, rzadziej jako płynny ekstrakt. Biomasę uzyskuje się z hodowli w świetle, w ciemności w fermentorach albo w trybie mieszanym, a w Unii Europejskiej jest ona od dawna obecna w obrocie jako suplement diety i składnik żywności¹. W reklamach chlorella występuje jako wsparcie przy podwyższonym cholesterolu, ciśnieniu i masie ciała, jako źródło witaminy B₁₂ dla wegan oraz jako środek „oczyszczający” z dioksyn i metali. Dla żadnego z tych zastosowań nie ma dowodów o wysokiej pewności.

Synonimy i nazewnictwo chlorelli

• Nazwa handlowa i zwyczajowa: chlorella, Chlorella, „alga chlorella”.
• Gatunki wymieniane w preparatach i badaniach: Chlorella vulgaris, Chlorella pyrenoidosa, Chlorella sorokiniana. Taksonomia rodzaju była wielokrotnie zmieniana, a gatunek trudno ustalić nawet badaniem genetycznym. Unijny dokument o statusie nowej żywności wymienia pod nazwą Chlorella sp. sześć gatunków: Auxenochlorella protothecoides, Auxenochlorella pyrenoidosa, Chlorella sorokiniana, Chlorella vulgaris, Jaagichlorella luteoviridis i Parachlorella kessleri¹. Szczep opisywany w suplementach jako C. pyrenoidosa to według analizy japońskiej C. sorokiniana².
• Nazwy produktów badanych w pracach klinicznych: tabletki „Sun Chlorella” i płyn „Wakasa Gold” (ekstrakt z chlorelli) użyte w badaniach nad fibromialgią³.
• Skróty w publikacjach: CV (C. vulgaris), CVE (Chlorella vulgaris extract, ekstrakt chemicznie zdefiniowany).

Działanie chlorelli

Chlorella to cała komórka algi, więc jej działanie opisuje się przez skład, a nie przez jedną substancję czynną. Zawartość niektórych składników zależy od warunków hodowli, co najlepiej opisano dla witaminy B₁₂².

Przykładem tej zmienności jest witamina B₁₂. W 19 suszonych suplementach z chlorellą jej zawartość wynosiła od poniżej 0,1 do około 415 µg na 100 g suchej masy, a w części tabletek o wysokiej zawartości wykryto nieaktywne korynoidy, czyli związki o budowie podobnej do witaminy, które jej funkcji nie pełnią. Gatunek C. sorokiniana, stosowany w suplementach, nie potrzebuje B₁₂ do wzrostu, więc autorzy wiążą obecność witaminy ze składnikami podłoża albo z bakteriami rosnącymi w otwartej hodowli². W biomasie C. vulgaris zidentyfikowano metylokobalaminę w ilości około 27–30 µg na 100 g suchej masy⁴.

Chlorella dostarcza też karotenoidów. W badaniu z randomizacją u 12 osób starszych 8 g chlorelli dziennie odpowiadało 22,9 mg luteiny, a stężenie luteiny w erytrocytach i osoczu rosło po miesiącu przyjmowania⁵. U 63 osób z łagodną hipercholesterolemią przyjmowanie 5 g na dobę przez 4 tygodnie podniosło stężenie luteiny i zeaksantyny w surowicy o 89,6%, a α-karotenu o 163,6%⁶.

Mechanizm „oczyszczania” opisano u zwierząt. U szczurów chlorofil pozyskany z chlorelli, podany jednorazowo z mieszaniną dioksyn i furanów, zwiększał ich wydalanie z kałem proporcjonalnie do zawartości chlorofilu w diecie⁷. Jest to model z jedną ekspozycją, bez przełożenia na ludzi narażonych przewlekle.

Działanie immunologiczne opisano na markerach laboratoryjnych. W badaniu z randomizacją i podwójnym zaślepieniem u 51 zdrowych dorosłych przyjmowanie 5 g chlorelli dziennie przez 8 tygodni zwiększyło aktywność komórek NK oraz stężenia interferonu γ i interleukiny 1β bardziej niż placebo⁸. Zachorowań na infekcje w tym badaniu nie oceniano.

Skuteczność kliniczna chlorelli

Najwięcej syntez dotyczy parametrów metabolicznych. Trzy najnowsze metaanalizy, obejmujące populację ogólną, osoby z nadwagą i chorych ze stłuszczeniem wątroby, pochodzą od tej samej grupy autorów, więc w dużej części łączą te same badania i nie potwierdzają się nawzajem niezależnie^9,10,11. Większość badań włączonych do tych analiz przeprowadzono w Iranie, a pewność wyników w ocenie GRADE jest niska albo bardzo niska.

Czy stosowanie chlorelli obniża cholesterol LDL?

Dane z metaanaliz sugerują niewielki spadek cholesterolu całkowitego i LDL, ale wyniki nie są spójne. W metaanalizie 19 badań z randomizacją (797 osób) stosowanie chlorelli obniżało cholesterol całkowity średnio o 9,09 mg/dl i LDL o 8,32 mg/dl, czyli LDL o około 0,2 mmol/l, bez wpływu na triglicerydy i HDL. Efekt dotyczył głównie badań trwających co najmniej 8 tygodni i dawek powyżej 4 g na dobę i osób chorych¹².

Metaanaliza 10 badań z randomizacją (539 dorosłych) dała podobną wielkość spadku: cholesterolu całkowitego o 7,47 mg/dl i LDL o 7,71 mg/dl, bez zmian triglicerydów i HDL. Analiza dawka–odpowiedź wskazała jednak odwrotnie niż poprzednia praca: spadek LDL występował przy dawkach do 1500 mg na dobę, a przy wyższych przestawał być istotny. Tylko 4 z 10 badań miały niskie ryzyko błędu we wszystkich ocenianych obszarach¹³.

Trzecia metaanaliza, 12 badań z chlorellą, nie wykazała wpływu na lipidy ani na ciśnienie tętnicze¹⁴. Najnowsza synteza 24 badań podaje spadek LDL o 6,20 mg/dl i cholesterolu całkowitego o 8,03 mg/dl, przy bardzo niskiej pewności dowodów dla większości wyników⁹.

Tylko 2 z 10 badań włączonych do metaanalizy lipidowej oznaczyły zawartość chlorelli, czystość, moc i zanieczyszczenia stosowanego preparatu¹³. W pozostałych nie wiadomo, co dokładnie badano.

Pojedyncze badania z Korei stosowały 5 g na dobę przez 4 tygodnie. U 63 osób z łagodną hipercholesterolemią cholesterol całkowity spadł o 1,6% wobec niezmienionego w grupie placebo, a triglicerydy o 10,3% wobec wzrostu o 11,9%⁶. U 34 zdrowych osób obciążonych dietą z trzema jajami dziennie cholesterol całkowity wzrósł o 3,5% wobec 9,8% w grupie placebo, a LDL o 1,7% wobec 14,3%¹⁵. Są to małe próby i krótka obserwacja, a punktem końcowym było stężenie lipidów, nie incydenty sercowo-naczyniowe.

Czy stosowanie chlorelli obniża ciśnienie tętnicze?

Wyniki są sprzeczne. W metaanalizie 19 badań ciśnienie skurczowe było niższe średnio o 4,51 mmHg, a rozkurczowe o 1,64 mmHg, przy czym dla ciśnienia rozkurczowego dane dopuszczały również praktycznie zerowy efekt. Spadek dotyczył osób z nadciśnieniem, dłuższego stosowania i dawek powyżej 4 g na dobę¹². Nowsza metaanaliza 12 badań z chlorellą nie wykazała wpływu na ciśnienie¹⁴.

Badanie pilotażowe z USA nie miało grupy kontrolnej. Po czterech tygodniach odstawienia leków przeciwnadciśnieniowych 24 osoby z łagodnym i umiarkowanym nadciśnieniem przyjmowały 10 g tabletek i 100 ml ekstraktu chlorelli dziennie przez 2 miesiące. Średnie ciśnienie zmieniło się tylko nieznacznie, a docelową wartość rozkurczowego poniżej 90 mmHg osiągnęło 6 z 24 osób¹⁶.

Badanie z Japonii u 80 osób z ciśnieniem wysokim prawidłowym wykazało spadek ciśnienia skurczowego po 12 tygodniach wobec placebo, ale badanym preparatem była chlorella wzbogacona w kwas γ-aminomasłowy (GABA), podawany w dawce 20 mg dwa razy dziennie¹⁷. Preparat różnił się od zwykłej chlorelli dodatkiem GABA, a porównania ze zwykłymi tabletkami nie przeprowadzono.

Czy stosowanie chlorelli poprawia wyniki w niealkoholowej stłuszczeniowej chorobie wątroby?

Dane sugerują niewielką poprawę enzymów wątrobowych i masy ciała, ale pewność tych wyników jest bardzo niska. Metaanaliza 7 badań, wszystkich z Iranu, z łącznym udziałem 375 osób i czasem 8–12 tygodni, podaje spadek masy ciała o 1,62 kg, aktywności AST o 4,99 i LDL o 6,45 mg/dl. Autorzy zaznaczają ryzyko błędu i ograniczoną możliwość uogólnienia wyników na inne populacje¹¹.

W badaniu z randomizacją i podwójnym zaślepieniem u 70 chorych z rozpoznaniem ustalonym w USG przyjmowanie 1200 mg C. vulgaris dziennie przez 8 tygodni wiązało się z większym spadkiem masy ciała niż placebo. Enzymy wątrobowe, glikemia i hs-CRP spadły tylko w grupie chlorelli, ale w tej samej grupie wzrosły stężenie insuliny i wskaźnik insulinooporności HOMA. Różnica między grupami była istotna dla zmiany glikemii i TNF-α, dla pozostałych zmiennych nie¹⁸.

Drugie badanie było otwarte i porównywało grupy leczone różnymi dawkami metforminy. Chorzy z grupy chlorelli (n=33) dostawali 1200 mg ekstraktu z metforminą 750 mg na dobę, a grupa kontrolna (n=43) metforminę 1250 mg na dobę, obie z witaminą E. Spadek aminotransferaz, triglicerydów i HOMA-IR tylko w pierwszej grupie nie pozwala oddzielić działania chlorelli od różnicy w dawce leku¹⁹.

Czy stosowanie chlorelli zmniejsza masę ciała i poprawia glikemię?

Średni spadek masy ciała w metaanalizach wynosi od około 1,3 do 1,6 kg. W syntezie 24 badań masa ciała zmniejszyła się o 1,28 kg, BMI o 0,30 kg/m², a HOMA-IR o 0,22, przy niskiej pewności dla BMI i bardzo niskiej dla większości pozostałych wyników⁹. U osób z nadwagą i otyłością (18 badań, 717 uczestników, dawki od 135 do 15 000 mg na dobę, czas 1–12 tygodni) masa ciała spadła o 1,41 kg, a pewność oceniono jako niską do bardzo niskiej¹⁰. Metaanaliza 19 badań nie wykazała zmiany BMI¹².

Wynik negatywny dało badanie z podwójnym zaślepieniem u 84 chorych na cukrzycę typu 2. Stosowanie 1500 mg C. vulgaris dziennie przez 8 tygodni nie zmieniło glikemii na czczo, HbA1c, insuliny, insulinooporności, lipidogramu ani pomiarów antropometrycznych²⁰.

Metaanaliza 61 badań z algami podaje spadek masy ciała o 0,78 kg, ale łączy spirulinę, chlorellę i inne preparaty, więc wynik dotyczy ich wszystkich razem²¹.

Czy stosowanie chlorelli łagodzi objawy fibromialgii?

Brak wiarygodnych dowodów na skuteczność w fibromialgii. W badaniu pilotażowym bez grupy kontrolnej 18 z 20 pacjentów ukończyło dwumiesięczne przyjmowanie 10 g tabletek i 100 ml płynnego ekstraktu. Indeks punktów tkliwych spadł z 32 do 25, czyli o 22%, ale w ocenie samych pacjentów 7 odczuło poprawę, 6 brak zmiany, a 5 pogorszenie. Stosowano dwa produkty handlowe³.

Przegląd systematyczny terapii niekonwencjonalnych w fibromialgii odnotował dla chlorelli jedno badanie z randomizacją z wynikiem dodatnim²². Nowszy przegląd 22 badań interwencji żywieniowych wymienia zielone algi wśród suplementów poprawiających miary bólu, ale z powodu niskiej jakości badań, małych prób i wysokiego ryzyka błędu uznaje dowody za niewystarczające do zalecenia którejkolwiek interwencji²³.

Czy stosowanie chlorelli wzmacnia odporność?

Badanie z punktem końcowym w postaci odpowiedzi na szczepienie dało wynik negatywny, a pozostałe mierzyły markery laboratoryjne. U 124 zdrowych dorosłych w wieku co najmniej 50 lat przyjmowanie 200 albo 400 mg preparatu z C. pyrenoidosa przez 28 dni nie zwiększyło odsetka osób z co najmniej czterokrotnym wzrostem przeciwciał po szczepieniu przeciw grypie. Wyższe miana obserwowano tylko w podgrupie w wieku 50–55 lat przy dawce 400 mg²⁴.

Pozostałe prace oceniały wskaźniki pośrednie. U 51 zdrowych osób wzrosła aktywność komórek NK⁸, a w badaniu krzyżowym u 15 mężczyzn wzrosło wydzielanie immunoglobuliny A w ślinie po 4 tygodniach²⁵. Żadne z nich nie badało częstości infekcji.

Czy stosowanie chlorelli poprawia wydolność fizyczną?

Metaanaliza 22 badań z randomizacją (822 osoby) objęła łącznie spirulinę, chlorellę, polisacharydy brunatnic i astaksantynę. Analiza podgrup wskazała większe efekty dla chlorelli, ale dla maksymalnego pochłaniania tlenu dane dopuszczały także brak korzyści, a w próbie czasowej korzyści nie wykazano²⁶.

Pojedyncze badania są bardzo małe. U 14 wytrenowanych kolarzy przyjmowanie 6 g na dobę przez 21 dni obniżyło stężenie mleczanu i tętno w wysiłku submaksymalnym i zwiększyło moc w powtarzanych sprintach, ale nie zmieniło zużycia tlenu, wyniku w próbie czasowej na 16,1 km ani progu mleczanowego²⁷. W badaniu krzyżowym u 12 młodych mężczyzn trenujących interwałowo przyrost VO₂max był większy po chlorelli niż po placebo²⁸.

Czy stosowanie chlorelli łagodzi objawy depresji?

Dowody pochodzą z jednego badania pilotażowego bez placebo. U 92 chorych z dużą depresją leczonych standardowo dodanie 1800 mg ekstraktu C. vulgaris na dobę przez 6 tygodni wiązało się z większym spadkiem wyniku w skali depresji Becka, o 4,14 punktu, oraz w skali HADS. Objawy afektywne, czyli nastrój, zmniejszyły się jednak bardziej w grupie bez ekstraktu. Grupa kontrolna nie dostawała placebo, więc efektu oczekiwania nie da się wykluczyć²⁹.

Czy stosowanie chlorelli łagodzi bolesne miesiączkowanie?

W badaniu z randomizacją i placebo u 44 młodych kobiet z pierwotnym bolesnym miesiączkowaniem przyjmowanie 1500 mg chlorelli dziennie przez 8 tygodni zmniejszyło nasilenie i czas trwania bólu oraz stężenia prostaglandyn PGE2 i PGF2α³⁰. Wynik nie został powtórzony w innym ośrodku.

Czy przyjmowanie chlorelli w ciąży zmniejsza przenikanie dioksyn do mleka i ryzyko niedokrwistości?

Wszystkie prace o dioksynach i niedokrwistości w ciąży pochodzą z jednego szpitala w Narze i żadna nie opisuje randomizacji. W pierwszej z nich 23 z 44 kobiet w ciąży poinstruowano, by przyjmowały chlorellę, a równoważnik toksyczności dioksyn w ich mleku był o około 30% niższy niż u pozostałych³¹. W kolejnej, u 35 kobiet, z których 18 przyjmowało chlorellę, w mleku stwierdzono mniej dioksyn i więcej immunoglobuliny A³².

W trzeciej pracy 70 kobiet przydzielono do grupy kontrolnej (n=38) albo do przyjmowania 6 g chlorelli dziennie od 12.–18. tygodnia ciąży do porodu (n=32). W grupie chlorelli rzadziej występowała niedokrwistość w II i III trymestrze oraz białkomocz i obrzęki w III trymestrze³³. Adres korespondencyjny współautora tych prac, podany w pracy z 2005 roku, należy do domeny producenta tabletek z chlorellą³¹.

W otwartym badaniu z randomizacją u 22 kobiet w ciąży z podwyższonym CRP zaparcia nie wystąpiły u żadnej z 10 przyjmujących chlorellę, wobec 8 z 12 w grupie kontrolnej³⁴. Z tych prac nie wynika ocena bezpieczeństwa stosowania chlorelli w ciąży.

Czy chlorella jest wiarygodnym źródłem witaminy B₁₂ dla wegan?

Chlorella nie jest pewnym źródłem tej witaminy. W otwartym badaniu bez grupy kontrolnej 17 wegan i wegetarian z podwyższonym kwasem metylomalonowym przyjmowało 9 g C. pyrenoidosa dziennie przez 60 dni. Stężenie kwasu metylomalonowego spadło średnio o około jedną trzecią, a u 15 z 17 osób o co najmniej 10%, przy braku zmian w morfologii krwi³⁵. Wynik wskazuje, że część witaminy z tego produktu jest przyswajalna, ale zawartość B₁₂ w różnych suplementach z chlorellą różni się ponad cztery tysiące razy, a część tabletek zawiera nieaktywne korynoidy².

Pacjentowi na diecie wegańskiej, który chce pokryć zapotrzebowanie na witaminę B₁₂ chlorellą, warto zaproponować preparat z deklarowaną zawartością cyjanokobalaminy albo metylokobalaminy. Zawartość witaminy w samej chlorelli wahała się w badaniu 19 suplementów od poniżej 0,1 do około 415 µg na 100 g, a w części tabletek witamina występowała w postaci nieaktywnej².

Oświadczenia zdrowotne EFSA dla chlorelli

Chlorella nie ma dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego w Unii Europejskiej. W rejestrze oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych, obejmującym 2337 wpisów dopuszczonych, odrzuconych i cofniętych, nie ma dla chlorelli ani jednego wpisu (stan na 25.09.2026). Nie istnieje więc ani oświadczenie funkcjonalne z art. 13(1), ani oświadczenie o zmniejszeniu ryzyka choroby z art. 14 rozporządzenia (WE) 1924/2006, a wnioski dotyczące substancji botanicznych (botanicals) Komisja Europejska zawiesiła w 2010 roku³⁶. Oświadczenia dopuszczone dla witaminy B₁₂, żelaza czy kwasu foliowego przysługują tym składnikom odżywczym i nie przenoszą się na chlorellę jako surowiec.

Od oświadczeń zdrowotnych niezależny jest status chlorelli w przepisach o nowej żywności i o produktach leczniczych roślinnych:

• Nowa żywność. Chlorella nie jest nową żywnością w rozumieniu rozporządzenia (UE) 2015/2283. W konsultacji statusu przeprowadzonej w 2022 roku przez Republikę Czeską uznano, że gatunki Auxenochlorella protothecoides, Auxenochlorella pyrenoidosa, Chlorella sorokiniana, Chlorella vulgaris, Jaagichlorella luteoviridis i Parachlorella kessleri były spożywane w Unii przed 15 maja 1997 roku i nie podlegają temu rozporządzeniu¹.
• Tradycyjny roślinny produkt leczniczy. W inwentarzu surowców Komitetu do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych (HMPC) Europejskiej Agencji Leków chlorella nie występuje na żadnym etapie: ani jako monografia opublikowana, ani jako projekt, ani na liście priorytetowej (stan na 25.09.2026). Nie ma więc monografii unijnej, na którą mógłby powołać się tradycyjny produkt leczniczy z chlorellą.

Bezpieczeństwo stosowania chlorelli

W dwóch badaniach, 6- i 12-tygodniowym, nie zgłoszono poważnych działań niepożądanych^17,29, ale w opisach przypadków pojawiają się ciężkie reakcje. W badaniu ze szczepieniem przeciw grypie zmęczenie zgłaszało 44% osób przyjmujących 200 mg preparatu wobec 19% w grupie placebo, choć przy dawce 400 mg częstość nie różniła się od placebo²⁴.

Tabletki z chlorellą wywoływały fotouczulenie. W serii pięciu przypadków u osób przyjmujących chlorellę wystąpił obrzęk, a następnie zmiany rumieniowo-krwotoczne na skórze odsłoniętej na słońce, z obrazem zakrzepicy drobnych naczyń w badaniu histopatologicznym. Czynnikiem fotouczulającym w tabletkach okazał się feoforbid a, produkt rozpadu chlorofilu³⁷.

Opisano też przypadek anafilaksji u 75-letniego mężczyzny: ciężkie niedociśnienie, świszczący oddech, uogólnioną pokrzywkę i biegunkę po doustnym przyjęciu suplementu z C. vulgaris, wymagające leczenia na oddziale intensywnej terapii. Rozpoznanie ustalono dopiero po oznaczeniu tryptazy, bo początkowo przyjęto zapalenie żołądka i jelit³⁸.

U chłopca przyjmującego tabletki z chlorellą przez 3 miesiące rozwinęło się ostre cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek, potwierdzone biopsją, z obniżeniem przesączania kłębuszkowego, hipokaliemią i hipofosfatemią. Czynność nerek poprawiła się po kortykosteroidach i odstawieniu preparatu³⁹. Opisy przypadków nie pozwalają ocenić częstości tych zdarzeń, ale wskazują, o co pytać pacjenta, który zgłasza wysypkę po słońcu, objawy alergii albo nieprawidłowe wyniki badania moczu.

Jakość preparatów bywa nieznana. W metaanalizie badań lipidowych tylko 2 z 10 prac sprawdziły zanieczyszczenia stosowanego produktu¹³. Badania w ciąży nie pozwalają ocenić bezpieczeństwa. Prace z Nary nie opisują randomizacji³³, a jedyne badanie z randomizacją było otwarte i objęło 22 kobiety³⁴.

Dla chlorelli nie ustala się wartości referencyjnych spożycia ani górnego tolerowanego poziomu spożycia. Dotyczą one niezbędnych składników odżywczych, do których chlorella nie należy.

Interakcje chlorelli

Warfaryna + chlorella

Chlorella może osłabiać działanie warfaryny. U 75-letniego mężczyzny z migotaniem przedsionków, dotąd dobrze kontrolowanego, po rozpoczęciu przyjmowania chlorelli wynik trombotestu wzrósł ponad zakres terapeutyczny, co oznacza słabsze działanie przeciwkrzepliwe. Autorzy wykluczyli pominięcie dawek, leki z witaminą K i natto, a przyczynę wiązali z zawartością witaminy K w chlorelli⁴⁰. Jest to pojedynczy opis przypadku, więc częstości tej interakcji nie znamy. Opisana zmiana nastąpiła po włączeniu chlorelli, dlatego u pacjenta leczonego warfaryną rozpoczęcie albo przerwanie przyjmowania chlorelli jest powodem do kontroli INR.

Dawkowanie chlorelli

Nie ma dawki o wykazanej skuteczności klinicznej, a dawki z cytowanych badań wahają się od 200 mg do ponad 10 g na dobę.

Dawki w metaanalizach wahały się od 135 mg do 15 000 mg na dobę¹⁰, więc wyniki zbiorcze łączą bardzo różne ilości surowca.

Postacie chlorelli

• Tabletki z suszonej biomasy – postać dawkowana w badaniach w gramach na dobę.
• Proszek – ta sama biomasa bez prasowania, dodawany do napojów i potraw.
• Kapsułki – biomasa albo ekstrakt.
• Ekstrakt płynny i ekstrakt standaryzowany – np. płyn z ekstraktem chlorelli badany razem z tabletkami³ albo chemicznie zdefiniowany ekstrakt C. vulgaris stosowany w badaniu nad depresją²⁹.
• Chlorella wzbogacona w GABA – preparat, w którym badanym czynnikiem był kwas γ-aminomasłowy, a nie sama alga¹⁷.

Biomasę pozyskuje się z hodowli w świetle, w ciemności w fermentorach albo w trybie mieszanym¹. Zawartość witaminy B₁₂ zależy od składników podłoża i od bakterii obecnych w hodowli otwartej².