opieka.farm
Surowiec recepturowy ·Olejek miętowy
Portal tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych.Tylko dla farmaceutów i techników Załóż konto Zaloguj się
Reklama
Surowiec recepturowy·substancje czynne

Olejek miętowy

Olejek miętowy (Menthae piperitae aetheroleum) – surowiec czterech przepisów farmakopealnych, od wody miętowej po płyn do płukania gardła.

Zapisz

Olejek miętowy jest surowcem recepturowym, na którym Farmakopea Polska XIII opiera cztery gotowe przepisy preparatów. Monografia opisuje go jako olejek eteryczny otrzymany przez destylację z parą wodną świeżych części nadziemnych Mentha × piperita L.1. W rejestrze surowców farmaceutycznych figurują dwa preparaty, wpisane pod dwiema różnymi nazwami łacińskimi2.

Charakterystyka olejku miętowego

Jak nazywa się olejek miętowy na recepcie i w rejestrze?

Tytuł monografii brzmi Menthae piperitae aetheroleum, nazwa polska olejek eteryczny miętowy, a angielska Peppermint oil1. Starsze receptariusze i wcześniejsze wydania Farmakopei prowadzą ten sam surowiec jako Oleum Menthae piperitae, z synonimem Aetheroleum Menthae piperitae3.

Rejestr surowców farmaceutycznych używa obu tych nazw naraz: preparat Fagronu figuruje jako Menthae piperitae aetheroleum, preparat Amary jako Oleum menthae piperitae2. Szukanie po jednej z nich pokazuje połowę dostępnych źródeł zakupu. Odpowiedniki nazw z recept i receptariuszy zbiera wykaz synonimów recepturowych.

Jak wygląda olejek miętowy i w czym się rozpuszcza?

Monografia opisuje surowiec jako bezbarwną, jasnożółtą lub jasnozielonawożółtą ciecz o charakterystycznym zapachu i smaku, która wywołuje uczucie zimna1. Rozpuszczalność ujmuje jednym zdaniem: olejek miesza się z etanolem 96% i chlorkiem metylenu1.

FazaZachowanie olejku
Etanol 96%miesza się1
Chlorek metylenumiesza się1
Wodaprzepis wody miętowej wprowadza olejek dopiero po roztarciu z talkiem, nie wprost4

Z tego układu wynika podział pracy przy stole: do preparatów etanolowych olejek wchodzi bezpośrednio, do wodnych wyłącznie przez pośrednika, który rozprowadzi go w fazie wodnej.

Gęstość względna wynosi od 0,900 do 0,9165. Przepisy farmakopealne podają olejek w częściach masowych6, a monografia zielarska Europejskiej Agencji Leków w mililitrach7, więc przeliczenie objętości odmierzonej kroplami na masę wykonuje kalkulator kropli do receptury.

Zastosowanie olejku miętowego w recepturze

Farmakopea Polska XIII przewiduje dla olejku miętowego cztery preparaty z własnymi przepisami. Woda miętowa jest wodnym roztworem olejku8, spirytus miętowy roztworem etanolowo-wodnym6, krople miętowe nalewką z liścia mięty pieprzowej z dodatkiem olejku9, a koncentrat do sporządzania płynu do płukania gardła etanolowym roztworem kwasu benzoesowego i kwasu salicylowego z dodatkiem olejków eterycznych, przeznaczonym do rozcieńczenia przed użyciem10.

Wskazania rozdziela monografia zielarska Europejskiej Agencji Leków. W kategorii ugruntowanego zastosowania olejek łagodzi skurcze przewodu pokarmowego, wzdęcia i ból brzucha, zwłaszcza w zespole jelita drażliwego, oraz napięciowy ból głowy o łagodnym nasileniu, a w kategorii tradycyjnej objawy kaszlu i przeziębienia, miejscowy ból mięśni i świąd nieuszkodzonej skóry7. Wskazanie żołądkowo-jelitowe monografia wiąże wyłącznie ze stałymi postaciami dojelitowymi7, więc w recepturze zostają postaci na skórę, na błony śluzowe i do inhalacji.

Stężenia i dawki maksymalne olejku miętowego

Stężenia stosowane olejku miętowego wyznacza monografia zielarska Europejskiej Agencji Leków, osobno dla postaci leku i grupy wiekowej.

Postać lekuGrupaStężenie
Preparaty półstałe i olejowe na skórędorośli i osoby starsze5–20%
Preparaty półstałe na skóręmłodzież5–15%
Preparaty półstałe na skórędzieci 4–11 lat2–10%
Preparaty wodno-etanolowe na skórędorośli i osoby starsze5–10%
Preparaty wodno-etanolowe na skóręmłodzież3–6%
Preparaty wodno-etanolowe na skórędzieci 4–11 lat2–4%
Maść do nosamłodzież, dorośli i osoby starsze1–5%
Preparat płynny lub półstały na etanolu, wcierany w skronie i czołodorośli i osoby starsze10%

Zakresy z tabeli dotyczą gotowego leku o wskazanej postaci, a stężenia dla skóry i dla maści do nosa przewidują podanie do trzech razy na dobę7. Preparat na napięciowy ból głowy stosuje się raz na dobę, w dwóch aplikacjach w odstępie piętnastu minut, i wyłącznie u dorosłych7. Ilość olejku odpowiadającą wybranemu stężeniu przelicza kalkulator stężeń recepturowych.

Dawkowanie objętościowe monografia podaje dla dwóch dróg podania. W stałej postaci dojelitowej dawka jednorazowa wynosi 0,2–0,4 mL, dobowa 0,6–1,2 mL w dwóch lub trzech podaniach, a u dzieci od 8 do 11 lat 0,2 mL trzy razy dziennie przy dawce dobowej 0,6 mL7. Do inhalacji przewidziano 0,08–0,16 mL do trzech razy dziennie, przy dawce dobowej 0,08–0,48 mL7.

Niezgodności recepturowe olejku miętowego

Trudności z olejkiem miętowym mają charakter fizyczny i biorą się z tego, że jest cieczą mieszającą się wyłącznie z rozpuszczalnikami organicznymi.

  • Faza wodna bez środka rozprowadzającego. Przepis wody miętowej nie łączy olejku z wodą wprost. Na 100,0 cz. wody przypada 0,1 cz. olejku, roztartego wcześniej z 1,0 cz. talku, a talk zostaje w preparacie aż do przesączenia, które przypada po jednym do dwóch dni4.
  • Powietrze i światło nad olejkiem. Monografia ogólna olejków eterycznych wymaga pojemnika całkowicie wypełnionego i hermetycznego, chronionego od światła11. Opakowanie napoczęte tego warunku już nie spełnia, a roztwór spirytusowy sporządzony ze starego olejku mętnieje i wydziela osad żywiczny, co jest oznaką wieku surowca, a nie jego zafałszowania3.
  • Rozcieńczanie preparatów etanolowych wodą. We wszystkich przepisach etanolowych nośnikiem jest etanol 90% albo 96%, a woda pozostaje składnikiem uzupełniającym: 7,0 cz. wody na 88,0 cz. etanolu 96% w spirytusie miętowym6 i 73,0 cz. na 927,0 cz. w kroplach miętowych9. Rozcieńczenie z góry przewiduje tylko koncentrat do płukania gardła10.

Sąsiedztwo kwasu salicylowego i kwasu benzoesowego niezgodnością nie jest, choć oba są mocnymi kwasami organicznymi. W koncentracie do płukania gardła stoją w jednym przepisie z olejkiem miętowym, po 5,0 cz. każdy, obok tymolu i olejku eukaliptusowego10.

Pary składników z konkretnej recepty sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Sporządzanie preparatów z olejkiem miętowym

Woda miętowa (Aqua Menthae piperitae) to prawie przezroczysta, bezbarwna ciecz o charakterystycznym mentolowym zapachu8.

  • woda oczyszczona – 100,0 cz.
  • talk – 1,0 cz.
  • olejek eteryczny miętowy – 0,1 cz.
  1. Olejek eteryczny miętowy rozetrzeć z talkiem.
  2. Dodawać porcjami świeżo przegotowaną i ochłodzoną do temperatury 35–45 °C wodę, po czym zmieszać.
  3. Roztwór wytrząsać kilkakrotnie po 6–8 minut.
  4. Po jednym do dwóch dni przesączyć przez bibułę i uzupełnić wodą4.

Spirytus miętowy (Spiritus Menthae piperitae) to bezbarwna, przezroczysta ciecz o charakterystycznym mentolowym zapachu6.

  • etanol 96% – 88,0 cz.
  • woda oczyszczona – 7,0 cz.
  • olejek eteryczny miętowy – 5,0 cz.
  1. Olejek eteryczny miętowy rozpuścić w etanolu 96%.
  2. Dodać wodę i wymieszać6.

Koncentrat do sporządzania płynu do płukania gardła (Gargarisma prophylacticum) to przezroczysty roztwór o charakterystycznym zapachu, rozcieńczany przed użyciem10.

  • etanol 90% – 230,0 cz.
  • kwas salicylowy – 5,0 cz.
  • kwas benzoesowy – 5,0 cz.
  • olejek eteryczny miętowy – 1,5 cz.
  • tymol – 0,5 cz.
  • olejek eteryczny eukaliptusowy – 0,2 cz.
  1. Kwas benzoesowy, kwas salicylowy i tymol rozpuścić w części etanolu 90%.
  2. Dodać olejek eteryczny miętowy i olejek eteryczny eukaliptusowy.
  3. Uzupełnić etanolem 90%12.

Krople miętowe powstają w odwrotnej kolejności, bo olejek dołącza do preparatu gotowego. Nalewkę otrzymuje się z 5 cz. liścia mięty pieprzowej i 95 cz. etanolu 90%, a dopiero do niej dodaje się 5 cz. olejku eterycznego miętowego9.

Przechowywanie i trwałość olejku miętowego

Sam surowiec podlega dwóm wymaganiom naraz, bo monografia szczegółowa ogranicza temperaturę, a monografia ogólna olejków eterycznych rozstrzyga o pojemniku. Na etykiecie wytwórca podaje nazwę i stężenie dodanego przeciwutleniacza, jeśli olejek został nim zabezpieczony11.

PreparatWarunki przechowywania
Olejek eteryczny miętowytemperatura nie wyższa niż 25 °C5, pojemnik całkowicie wypełniony i hermetyczny, chroniony od światła11
Woda miętowadobrze zamknięty pojemnik, temperatura nie wyższa niż 25 °C, ochrona przed światłem4
Spirytus miętowydobrze zamknięty pojemnik, temperatura nie wyższa niż 25 °C, ochrona przed światłem13
Koncentrat do płukania gardładobrze zamknięty pojemnik, temperatura nie wyższa niż 15 °C, ochrona przed światłem12

Koncentrat do płukania gardła jest jedynym z tych preparatów, dla którego przepis żąda temperatury niższej od pokojowej12.

Bezpieczeństwo stosowania olejku miętowego

Komu nie podawać olejku miętowego doustnie?

Monografia zielarska Europejskiej Agencji Leków wyklucza podanie doustne u pacjentów z chorobą wątroby, zapaleniem dróg żółciowych, kamicą żółciową i innymi zaburzeniami dróg żółciowych oraz przy achlorhydrii, a niezależnie od drogi podania przy nadwrażliwości na olejek miętowy lub mentol7. Preparatu na napięciowy ból głowy monografia nie zaleca poniżej 18 roku życia7. U dzieci poniżej 2 lat olejek jest przeciwwskazany, bo mentol może wywołać odruchowy bezdech i skurcz krtani, a przeciwwskazaniem jest też przebyty napad drgawek, gorączkowy lub nie7.

Postaci dojelitowe połyka się w całości, ponieważ rozgryzienie uwalnia olejek przedwcześnie i drażni jamę ustną oraz przełyk7. Z tego samego powodu monografia odradza łączenie ich z lekami zmniejszającymi kwaśność soku żołądkowego, antagonistami receptora histaminowego H2 i inhibitorami pompy protonowej, które mogą rozpuścić otoczkę przed czasem7. U pacjentów ze zgagą i przepukliną rozworu przełykowego objawy te po przyjęciu olejku miętowego czasem się nasilają, co monografia wskazuje jako powód przerwania leczenia7.

Czego unikać przy stosowaniu zewnętrznym?

Preparatów z olejkiem miętowym nie nakłada się na skórę uszkodzoną ani podrażnioną, a dotknięcie oka nieumytą po aplikacji ręką może je podrażnić7. Monografia odradza równoczesne stosowanie kilku produktów zawierających olejek miętowy7.

Czy olejek miętowy podlega wykazom farmakopealnym?

Olejku miętowego nie ma w Wykazie A, Wykazie B ani Wykazie N14. Same zestawienia portal publikuje osobno jako wykaz A, wykaz N i wykaz P.

Surowce dopuszczone do obrotu

Nazwa (wg rejestru)ProducentOpakowania (EAN)
Olejek Mięty pieprzowejFagron Sp. z o.o.10 ml · 25 ml (EAN 5909990679294) · 50 ml · 100 ml · 250 ml · 500 ml · 1 l · 5 l · 5 ml (EAN 5909991190095) · 10 ml (EAN 5909991190101)
Oleum menthae piperitaeAmara Compounding sp. z o.o.25 g (EAN 5909990709090) · 5 ml (EAN 05901315022624)

Zestawienie na podstawie rejestru, który prowadzi oba preparaty pod odrębnymi nazwami łacińskimi2.

Źródła

  1. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Menthae piperitae aetheroleum. T. II, str. 1821. 2023 ↩↩↩↩↩↩
  2. Lista Surowców Farmaceutycznych. Centrum e-Zdrowia, Rejestr Produktów Leczniczych. Stan na 2026-07-05 ↩↩↩
  3. Bilek J, Bilek M. Surowce recepturowe dawniej i dziś – olejek miętowy. Aptekarz Polski. 2022 ↩↩
  4. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Aqua Menthae piperitae. T. III, str. 4824. 2023 ↩↩↩↩
  5. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Menthae piperitae aetheroleum. T. II, str. 1822. 2023 ↩↩
  6. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Spiritus Menthae piperitae. T. III, str. 4869. 2023 ↩↩↩↩↩
  7. European Medicines Agency, Committee on Herbal Medicinal Products. European Union herbal monograph on Mentha x piperita L., aetheroleum – Revision 1, EMA/HMPC/522410/2013. 2020 ↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩
  8. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Aqua Menthae piperitae. T. III, str. 4823. 2023 ↩↩
  9. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Menthae piperitae tinctura cum Menthae piperitae aetheroleo. T. III, str. 4843. 2023 ↩↩↩
  10. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Gargarisma prophylacticum. T. III, str. 4834. 2023 ↩↩↩↩
  11. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Aetherolea. T. I, str. 1078. 2023 ↩↩↩
  12. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Gargarisma prophylacticum. T. III, str. 4835. 2023 ↩↩↩
  13. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Spiritus Menthae piperitae. T. III, str. 4870. 2023 ↩
  14. Farmakopea Polska XIII. Wykazy A, B, N. T. III, str. 4956–4964. 2023 ↩

Treść specjalistyczna

Tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych. Zaloguj się kontem zawodowym, żeby czytać dalej.

Autor
Redakcja portalu
Opracowanie zespołu
Publikacja: 27.08.2026 Ostatnia aktualizacja: 27.08.2026