opieka.farm
Surowiec recepturowy ·Syldenafilu cytrynian
Portal tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych.Tylko dla farmaceutów i techników Załóż konto Zaloguj się
Reklama
Surowiec recepturowy·substancje czynne

Syldenafilu cytrynian

Syldenafilu cytrynian (Sildenafili citras) – surowiec do proszków, roztworów, globulek i maści, ze współczynnikiem wyparcia 0,7 i przelicznikiem soli 1,4.

Zapisz

Syldenafilu cytrynian to substancja czynna dostępna w aptece jako surowiec recepturowy, z czego korzysta pediatria w leczeniu nadciśnienia płucnego u noworodków i dzieci, ginekologia w przygotowaniu błony śluzowej macicy do zapłodnienia pozaustrojowego oraz leczenie zaburzeń krążenia obwodowego1. Farmakopea Polska XIII opisuje surowiec w Suplemencie 20242, a Wykaz dawek ustala dla niego dawki doustne osobno dla dwóch wskazań3. W rejestrze surowców farmaceutycznych figuruje pod nazwą syldenafilu cytrynian, w opakowaniach od 0,5 g4.

Charakterystyka syldenafilu cytrynianu

Jak nazywa się syldenafil na recepcie i w rejestrze?

Monografia nosi tytuł łaciński Sildenafili citras, polski syldenafilu cytrynian, a angielski Sildenafil citrate2. Rejestr surowców farmaceutycznych używa tej samej nazwy polskiej4, a na receptach substancja pojawia się w dwóch zapisach, Sildenafili citratis oraz Sildenafili, i każdy z nich prowadzi do innej naważki surowca1. Odpowiedniki nazw z recept zbiera wykaz synonimów recepturowych.

Jak wygląda syldenafilu cytrynian i w czym się rozpuszcza?

Farmakopea opisuje surowiec jako biały lub prawie biały, słabo higroskopijny, krystaliczny proszek2. Piśmiennictwo recepturowe dodaje higroskopijność ocenianą jako niską oraz wrażliwość na światło słoneczne1. Rozpuszczalność monografia podaje terminami jakościowymi, a praktyka recepturowa uzupełnia je o wartości potrzebne przy stole.

RozpuszczalnikRozpuszczalność
Wodatrudno rozpuszczalny2, 3,5 mg/mL1
Metanoltrudno rozpuszczalny2
Heksanpraktycznie nierozpuszczalny2
Etanol 96%1 mg/mL1
Etanol 70%do 10 mg/mL1
Syrop prosty1,4 mg/g1

Z tego układu wynika granica, do której roztwór doustny pozostaje klarowny. Woda przyjmuje najwięcej surowca, syrop prosty prawie trzykrotnie mniej, a powyżej tych wartości preparat przestaje być roztworem i staje się zawiesiną. Do postaci półstałych surowca się nie rozpuszcza, tylko wprowadza do podłoża emulsyjnego albo rozpuszczalnego w wodzie1.

Zastosowanie syldenafilu cytrynianu w recepturze

Do czego stosuje się syldenafilu cytrynian w recepturze?

Surowiec wchodzi do trzech grup preparatów1.

  • Pediatria. Nadciśnienie płucne u wcześniaków, noworodków donoszonych i dzieci, w proszkach dzielonych, roztworach wodnych oraz roztworach na syropie prostym, także z dodatkiem 1% roztworu metylocelulozy.
  • Ginekologia. Przygotowanie błony śluzowej macicy do zapłodnienia pozaustrojowego u pacjentek po nieudanych próbach zabiegu, w globulkach i kapsułkach dopochwowych.
  • Zaburzenia krążenia obwodowego. Objaw Raynauda, czyli napadowe niedokrwienie palców, uszu i nosa, w maściach i kremach na podłożach emulsyjnych.

Przed pojawieniem się surowca recepturowego leki te sporządzano z tabletek powlekanych, co wymagało oddzielenia otoczki od masy tabletkowej i utrudniało dobranie stężenia dla konkretnego pacjenta1.

Ile cytrynianu odważyć, gdy recepta zapisuje syldenafil?

Zapis Sildenafili citratis odnosi się wprost do surowca recepturowego, więc odważa się ilość podaną na recepcie. Zapis Sildenafili oznacza zasadę i wymaga przeliczenia, bo przelicznik wynika ze stosunku mas cząsteczkowych soli i zasady. Wykonanie leku zawierającego 1,0 g syldenafilu wymaga 1,4 g cytrynianu syldenafilu, a globulka z 25 mg syldenafilu powstaje z 35 mg cytrynianu1. Naważkę dla dowolnej dawki z recepty wyliczysz kalkulatorem przeliczania cytrynianu syldenafilu na zasadę.

Obie formy zapisu pozwalają wykonać lek recepturowy objęty refundacją. Dopiero umieszczenie w składzie nazwy handlowej gotowego preparatu powoduje wydanie leku z pełną odpłatnością1.

Stężenia i dawki maksymalne syldenafilu cytrynianu

Wykaz dawek Farmakopei Polskiej XIII podaje dla syldenafilu cytrynianu jedną drogę podania, doustną, i rozdziela wartości według wskazania3.

WskazanieJednorazowa zwykle stosowanaDobowa zwykle stosowanaJednorazowa maksymalnaDobowa maksymalna
Zaburzenia erekcji0,05 g0,05 g0,1 g0,1 g
Nadciśnienie płucne0,02 g0,06 g0,02 g0,06 g

Wartości ustalono dla mężczyzn w wieku od 20 do 40 lat o masie ciała do 70 kg, bez chorób towarzyszących5. Preparaty dopochwowe i preparaty na skórę mają stężenia z piśmiennictwa recepturowego, bo wykaz obejmuje wyłącznie podanie doustne3.

PostaćStężenie stosowane w recepturze
Roztwór wodnydo 3,5 mg/g
Roztwór na syropie prostymokoło 1 mg/g
Globulki dopochwowe35 mg cytrynianu na globulkę
Maść1%

Zestawienie stężeń pochodzi z piśmiennictwa recepturowego1, a zapis stężenia z recepty przeliczysz kalkulatorem stężeń recepturowych.

Co robić, gdy recepta doustna przekracza dawkę maksymalną?

Jeżeli ze składu recepty oraz ze sposobu użycia leku wynika, że dawka maksymalna została przekroczona, a osoba wystawiająca receptę nie uczyniła adnotacji o konieczności zastosowania dawki wskazanej w składzie, ilość surowca zmniejsza się do wielkości określonej przez dawkę maksymalną. Lek z nieoznaczonym przekroczeniem wykonuje się dopiero po udokumentowanym porozumieniu z osobą, która receptę wystawiła5.

Jak ustalić dawkę dla dziecka?

Dawkę dla dziecka wyprowadza się ze wzorów wiekowych Frieda, Cowlinga i Younga, ze wzoru wagowego Clarka albo z powierzchni ciała, a w nadciśnieniu płucnym, gdzie leczeni są głównie pacjenci poniżej pierwszego roku życia, stosuje się wzór Frieda lub przeliczenie na powierzchnię ciała1. Leczenie opiera się zwykle na dawce od 250 µg/kg do 500 µg/kg masy ciała co 4 do 8 godzin, bez przekraczania 30 mg na dobę1. Wynik podstawiony do wzorów daje dawkę syldenafilu, więc naważkę surowca ustala się jeszcze przelicznikiem cytrynianu syldenafilu, a same wzory pediatryczne liczy kalkulator dawek dla dzieci.

Niezgodności recepturowe syldenafilu cytrynianu

Niezgodności recepturowe wynikają tu przede wszystkim z małej rozpuszczalności surowca i jego wrażliwości na światło.

  • Woda ponad granicę rozpuszczalności. Stężenie końcowe roztworu wodnego powyżej 3,5 mg/g nie daje trwałego roztworu1.
  • Syrop prosty. Rozpuszczalność w syropie jest wyraźnie mniejsza niż w wodzie i wynosi 1,4 mg/g, więc ta sama naważka, która rozpuszcza się w wodzie, w syropie pozostanie zawiesiną1.
  • Podłoża hydrofobowe. Maści mające działać na naczynia skóry sporządza się na podłożach emulsyjnych i rozpuszczalnych w wodzie, takich jak Lekobaza, Lekobaza Lux i Pentravan1.
  • Światło. Surowiec jest wrażliwy na promieniowanie słoneczne1, dlatego gotowe roztwory wydaje się w butelkach z ciemnego szkła.
  • Tabletki jako źródło substancji czynnej. Sporządzanie leku z rozdrobnionych tabletek wnosi do preparatu substancje pomocnicze i niesie ryzyko niezgodności, którego użycie surowca recepturowego nie powoduje1.

Połączenie z progesteronem niezgodnością nie jest. Obie substancje występują razem w recepturze globulek dopochwowych na podłożu z masła kakaowego1.

Pary składników z konkretnej recepty sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Sporządzanie preparatów z syldenafilu cytrynianem

Proszki dzielone to podstawowa postać doustna dla najmłodszych pacjentów1.

  • laktoza – 0,1 na proszek
  • cytrynian syldenafilu – 0,002 na proszek
  1. Skontrolować dawki wobec Wykazu dawek i wieku pacjenta.
  2. Odważyć cytrynian syldenafilu i zmikronizować go.
  3. Wymieszać surowiec z laktozą.
  4. Rozdzielić masę wagowo do kapsułek skrobiowych albo objętościowo do kapsułek żelatynowych przy użyciu kapsułkarki.

Roztwór wodny sporządza się w stężeniu mieszczącym się poniżej granicy rozpuszczalności1.

  • woda – do 50,0
  • cytrynian syldenafilu – 0,14

Naważka 0,14 na 50,0 daje stężenie 2,8 mg/g, czyli poniżej granicy 3,5 mg/g, i pozwala uzyskać klarowny roztwór1.

Roztwór na syropie prostym wymaga wcześniejszego roztarcia surowca1.

  • syrop prosty – do 50,0
  • cytrynian syldenafilu – 0,05
  1. Rozetrzeć odważony surowiec z niewielką ilością syropu prostego.
  2. Uzupełnić pozostałą ilością syropu do przepisanej masy.

Globulki dopochwowe sporządza się najczęściej na maśle kakaowym, które jest dobrze tolerowane i plastyczne, ale wycieka z pochwy, przez co skraca kontakt leku z błoną śluzową. Alternatywą jest Witepsol H-15, uwalniający substancję czynną w ciągu 30 minut od aplikacji1.

  • masło kakaowe – ilość wynikająca z pojemności formy
  • cytrynian syldenafilu – 0,035 na globulkę

Współczynnik wyparcia cytrynianu syldenafilu w maśle kakaowym wynosi 0,7, więc ilość masła kakaowego redukuje się odpowiednio do naważki surowca1. Ilość podłoża na całą serię wyliczysz kalkulatorem masy podłoża do czopków i globulek.

Maść na zaburzenia krążenia obwodowego ma docierać do naczyń skóry właściwej, więc powstaje na podłożu emulsyjnym albo rozpuszczalnym w wodzie1.

  • Lekobaza Lux albo Pentravan – do 100,0
  • cytrynian syldenafilu – 1,0

Przechowywanie i trwałość syldenafilu cytrynianu

Surowiec przechowuje się w hermetycznym pojemniku6. Gotowe roztwory doustne wydaje się w butelkach z ciemnego szkła, a ich okres używania jest krótki1.

PreparatTrwałość
Roztwór wodnyod 7 do 14 dni
Roztwór na syropie prostymdo 14 dni od sporządzenia

Bezpieczeństwo stosowania syldenafilu cytrynianu

Syldenafilu cytrynian figuruje w Wykazie B substancji silnie działających, a w Wykazie A i Wykazie N nie występuje7. Pełne zestawienia portal publikuje osobno jako wykaz A, wykaz N i wykaz P.

U dzieci leczonych z powodu nadciśnienia płucnego opisano krwawienia z nosa, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, gorączkę i zaburzenia widzenia, a amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) nie zaleca w tej grupie przewlekłej monoterapii syldenafilem1. Przeciwwskazania do stosowania miejscowego nie zostały opisane, więc preparaty na skórę wymagają ostrożności1.

Surowce dopuszczone do obrotu

Nazwa (wg rejestru)ProducentOpakowania (EAN)
SYLDENAFILU CYTRYNIANAmara Compounding sp. z o.o.1 g (EAN 5901315022969) · 5 g (EAN 5901315022976)
Syldenafilu cytrynianFagron Sp. z o.o.25 g (EAN 5909991337605) · 5 g (EAN 5909991337612) · 10 g (EAN 5909991337629) · 1 g (EAN 5909991337636) · 0,5 g (EAN 5909991337643)
Syldenafilu CytrynianPPH „Galfarm” Sp. z o.o.(EAN 5909991525132) · (EAN 5909991525149) · (EAN 5909991525156) · (EAN 5909991525163) · (EAN 5909991525170)

Zestawienie na podstawie rejestru4.

Źródła

  1. Ośródka I. Sildenafil i jego zastosowanie w recepturze aptecznej. Aptekarz Polski. 2023 ↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩
  2. Farmakopea Polska XIII, Suplement 2024. Monografia: Sildenafili citras. Str. 5707. 2024 ↩↩↩↩↩↩
  3. Farmakopea Polska XIII. Wykaz dawek substancji czynnych. T. III, str. 4942. 2023 ↩↩↩
  4. Lista Surowców Farmaceutycznych. Centrum e-Zdrowia, Rejestr Produktów Leczniczych. Stan na 2026-07-05 ↩↩↩
  5. Farmakopea Polska XIII. Wykaz dawek substancji czynnych, Wyjaśnienia. T. III, str. 4887. 2023 ↩↩
  6. Farmakopea Polska XIII, Suplement 2024. Monografia: Sildenafili citras. Str. 5709. 2024 ↩
  7. Farmakopea Polska XIII. Wykaz substancji silnie działających (Wykaz B). T. III, str. 4963. 2023 ↩

Treść specjalistyczna

Tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych. Zaloguj się kontem zawodowym, żeby czytać dalej.

Autor
Redakcja portalu
Opracowanie zespołu
Publikacja: 20.08.2026 Ostatnia aktualizacja: 20.08.2026