opieka.farm
Surowiec recepturowy ·Tymololu maleinian
Portal tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych.Tylko dla farmaceutów i techników Załóż konto Zaloguj się
Reklama
Surowiec recepturowy·substancje czynne

Tymololu maleinian

Tymololu maleinian – surowiec do jałowych kropli do oczu w jaskrze. Wykaz dawek FP XIII podaje stężenia od 0,1% do 0,5%.

Zapisz

Tymololu maleinian to sól kwasu maleinowego i tymololu, nieselektywnego leku β-adrenolitycznego bez istotnej wewnętrznej aktywności sympatykomimetycznej1. W recepturze służy do sporządzania jałowych wodnych kropli do oczu obniżających ciśnienie wewnątrzgałkowe, bo Wykaz dawek Farmakopei Polskiej XIII przypisuje mu przy podaniu zewnętrznym wyłącznie tę postać leku i wskazanie w jaskrze2. Surowiec ma własną monografię szczegółową3 i jest dostępny w opakowaniu aptecznym jednego wytwórcy4.

Charakterystyka tymololu maleinianu

Jak wygląda tymololu maleinian i w czym się rozpuszcza?

Surowiec ma postać białego lub prawie białego krystalicznego proszku albo bezbarwnych kryształów3. Rozpuszczalność obejmuje dwa rozpuszczalniki – surowiec jest rozpuszczalny w wodzie i w etanolu (96%)3. Rozpuszczalność w wodzie przesądza o postaci preparatu, bo pozwala prowadzić krople do oczu jako roztwór rzeczywisty, a od tego zależy dalej dopuszczalna metoda wyjaławiania.

Jakie synonimy nosi tymololu maleinian?

Tytuł monografii brzmi Timololi maleas, a polska nazwa surowca to tymololu maleinian. Monografia podaje obok tytułu angielski synonim Timolol maleate3. W rejestrze surowców farmaceutycznych preparat figuruje jako TYMOLOLU MALEINIAN4. Na receptach i w charakterystykach produktów leczniczych pojawia się też sama nazwa zasady – tymolol (Timololum), podawana obok soli, w której substancja występuje1. Nazwy surowców z recept tłumaczy portalowy słownik synonimy recepturowe.

Zastosowanie tymololu maleinianu w recepturze

Do czego stosuje się tymololu maleinian w recepturze?

Wykaz dawek przypisuje temu surowcowi przy podaniu zewnętrznym jedną postać leku – krople do oczu w stężeniu od 0,1% do 0,5%, ze wskazaniem w jaskrze2. Zarejestrowane krople z tymololem mają moc 2,5 mg/mL i 5 mg/mL, czyli 0,25% i 0,5%, a leczenie zaczyna się od mocy słabszej i przechodzi na mocniejszą, gdy wynik jest niewystarczający1. U dzieci i młodzieży, wg tej samej charakterystyki, wystarczające bywa stężenie 0,1%, czyli dolna granica zakresu z wykazu.

Oftensin, 5 mg/ml, krople do oczu, roztwór to zarejestrowany roztwór wodny, do którego można odnieść skład kropli sporządzanych w aptece. Każdy mililitr zawiera1:

  • fosforany – 11,77 mg
  • tymolol w postaci tymololu maleinianu – 5 mg
  • benzalkoniowy chlorek – 0,12 mg
  • woda oczyszczona

Układ buforujący tworzą w tym roztworze sodu diwodorofosforan dwuwodny i disodu fosforan dwunastowodny1. Poza substancją czynną kropla z tymololem składa się więc z układu buforującego, konserwantu i wody – i to te trzy elementy trzeba rozstrzygnąć, przystępując do recepty.

Jakie wymagania musi spełnić kropla do oczu z tymololem?

ParametrWymaganie
Postaćjałowy roztwór wodny5
pHod 3,5 do 8,56
Ciśnienie osmotyczneod 280 do 320 mosmol/L, poza przypadkami zamierzonymi6
Wodawg monografii Aqua pro usu officinale6
Konserwant w pojemniku wielodawkowymbenzalkoniowy chlorek 0,01%–0,02%, dioctan albo diglukonian chlorheksydyny 0,01%, mieszanina parabenów 0,065% i 0,035%7
Pojemnik wielodawkowynie więcej niż 10 mL preparatu5
Okres po pierwszym otwarciunie dłuższy niż 4 tygodnie5

Wiersze tej tabeli obowiązują niezależnie od stężenia wpisanego na recepcie i to one wyznaczają objętość opakowania oraz datę, którą trzeba podać na etykiecie.

Stężenia i dawki maksymalne tymololu maleinianu

Wykaz dawek wymienia tymololu maleinian dla dwóch dróg podania i przypisuje mu działanie blokujące receptory β-adrenergiczne oraz hipotensyjne2.

Droga podaniaDawki i stężenia wg wykazu
doustniezwykle stosowane 10 mg jednorazowo i 20 mg na dobę, maksymalne 20 mg jednorazowo i 30 mg na dobę
zewnętrzniekrople do oczu w stężeniu od 0,1% do 0,5%, bez podziału na dawkę zwykle stosowaną i maksymalną

Zakres 0,1%–0,5% jest zakresem stężeń zalecanych, a nie dawką maksymalną. Wyjaśnienia do wykazu podają, że przy podaniu zewnętrznym zamieszcza się zwykle sam zakres zalecanych stężeń substancji czynnej w danej postaci leku, a wartości dawek maksymalnych zwykle się nie ustala8. Dawki doustne z wykazu odnoszą się do mężczyzn w wieku 20–40 lat o masie ciała do 70 kg, bez chorób towarzyszących8.

Tam, gdzie dawka maksymalna jest ustalona, obowiązuje osobne postępowanie. Osoba sporządzająca lek recepturowy zmniejsza ilość surowca do wielkości wyznaczonej przez dawkę maksymalną, jeżeli ze składu i sposobu użycia podanego w recepcie wynika jej przekroczenie, a wystawiający nie zamieścił adnotacji o konieczności zastosowania dawki ze składu leku. Lek z dawką przekroczoną i nieoznaczoną wykonuje się dopiero po udokumentowanym porozumieniu z osobą, która receptę wystawiła8. Naważkę odpowiadającą stężeniu z recepty przelicza kalkulator stężeń recepturowych.

Niezgodności recepturowe tymololu maleinianu

  • Składniki wypychające odczyn poza zakres farmakopealny. Wartość pH kropli do oczu ma się mieścić w przedziale od 3,5 do 8,56, więc każdy dodatek zmieniający odczyn poza ten przedział dyskwalifikuje przepis. Do doprowadzenia pH służą roztwory buforujące zestawione w tabeli 10 monografii7.
  • Drugi lek β-adrenolityczny w tym samym przepisie. Jednoczesne miejscowe podawanie dwóch inhibitorów receptorów β-adrenergicznych nie jest wskazane1.
  • Substancje zwiększające lepkość przy wyjaławianiu termicznym. Gdy między składnikami preparatu a polimerem dochodzi do interakcji, roztwór substancji zwiększającej lepkość wyjaławia się termicznie osobno, a roztwór substancji czynnej dodaje się do niego w warunkach aseptycznych po wyjałowieniu przez sączenie7.
  • Pojemnik wielodawkowy bez środka konserwującego. Krople bez konserwantu wolno wydać w pojemniku jednodawkowym albo w specjalnym pojemniku wielodawkowym, który dozuje preparat bez ryzyka zanieczyszczenia mikrobiologicznego7.

Niezgodnością nie jest natomiast połączenie tymololu z fosforanami ani z chlorkiem benzalkoniowym – zarejestrowany roztwór 0,5% zawiera oba te składniki obok substancji czynnej, a jego charakterystyka nie wymienia niezgodności farmaceutycznych1.

Pary surowców, które reagują ze sobą w jednym przepisie, portal zestawia w analizatorze niezgodności recepturowych – narzędzie sprawdza skład recepty i wskazuje połączenia wymagające zmiany.

Sporządzanie kropli do oczu z tymololem

  1. Rozpuść odważony surowiec w wodzie odpowiadającej wymaganiom monografii Aqua pro usu officinale6.
  2. Doprowadź odczyn roztworu do przedziału od 3,5 do 8,5 roztworem buforującym z tabeli 10 monografii7.
  3. Doprowadź roztwór do izotonii z płynem łzowym jednym z czterech roztworów pomocniczych – chlorku sodu 9 g/L, azotanu potasu 16 g/L przeznaczonego głównie dla związków srebra, kwasu borowego 19 g/L albo glukozy 50 g/L7.
  4. Dodaj środek konserwujący, jeżeli preparat trafi do zwykłego pojemnika wielodawkowego. Wybrany konserwant ma być zgodny z pozostałymi składnikami i skuteczny przez cały okres stosowania kropli7.
  5. Wyjałów roztwór przez sączenie przez filtr o nominalnej wielkości porów nie większej niż 0,22 µm – ta metoda przeznaczona jest dla roztworów rzeczywistych o niskiej lepkości7. Sączenie wyjaławiające i rozdozowywanie prowadź w warunkach aseptycznych, w klasie czystości powietrza A6.
  6. Rozdozuj preparat do jałowych pojemników zapobiegających zakażeniu w czasie przechowywania i stosowania, wielodawkowych albo jednodawkowych6, przy czym pojemnik wielodawkowy zawiera nie więcej niż 10 mL5.
  7. Na etykiecie umieść informację o okresie przydatności do użycia i warunkach przechowywania6, a dla pojemnika wielodawkowego okres, w którym preparat nadaje się do użycia po pierwszym otwarciu5.

Preparaty do oczu bez środków konserwujących, które nie zapewniają skuteczności ochrony przeciwdrobnoustrojowej, umieszcza się w pojemnikach jednodawkowych albo w pojemnikach wielodawkowych zabezpieczających zawartość przed zanieczyszczeniami mikrobiologicznymi po otwarciu5.

Przechowywanie i trwałość tymololu maleinianu

Monografia nakazuje chronić surowiec od światła9. Gotowe krople przechowuje się w jałowym pojemniku z zabezpieczeniem gwarancyjnym5, a okres, w którym preparat z pojemnika wielodawkowego nadaje się do użycia po pierwszym otwarciu, nie przekracza 4 tygodni5. Zarejestrowany roztwór 0,5% ma po pierwszym otwarciu pojemnika 28 dni1.

Na ile dni starczy pacjentowi opakowanie o danej objętości, liczy kalkulator kropli do oczu – wynik dłuższy niż okres po pierwszym otwarciu znaczy, że część zawartości zostanie niewykorzystana.

Bezpieczeństwo stosowania tymololu maleinianu

Tymolol podany do worka spojówkowego wchłania się ogólnoustrojowo i może wywołać te same zaburzenia sercowo-naczyniowe i oddechowe co leki β-adrenolityczne podawane ogólnie, choć działania niepożądane występują wtedy rzadziej niż po podaniu ogólnym1. Wchłanianie ogranicza uciśnięcie kanału nosowo-łzowego lub zamknięcie powiek na 3–5 minut po zakropleniu. Po podaniu do oka niektórych leków β-adrenolitycznych obserwowano u chorych na astmę skurcz oskrzeli, w tym przypadki śmiertelne1.

Charakterystyka gotowego roztworu wymienia jako przeciwwskazania nadwrażliwość na substancję czynną lub pomocniczą, choroby przebiegające z nadreaktywnością oskrzeli wraz z astmą występującą obecnie lub w wywiadzie oraz ciężką przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, bradykardię zatokową, zespół chorego węzła zatokowego, blok zatokowo-przedsionkowy, blok przedsionkowo-komorowy II i III stopnia niekontrolowany rozrusznikiem serca, wstrząs kardiogenny i jawną niewydolność serca1.

Osobne ryzyko wnosi konserwant. Benzalkoniowy chlorek, dopuszczony w recepturze aptecznej w stężeniu od 0,01% do 0,02%7, jest wchłaniany przez miękkie soczewki kontaktowe i zmienia ich zabarwienie, a bywa też przyczyną podrażnienia oka, objawów zespołu suchego oka oraz zmian filmu łzowego i powierzchni rogówki. Soczewki zdejmuje się przed zakropleniem i zakłada ponownie po co najmniej 15 minutach1.

Tymololu maleinian figuruje w Wykazie B substancji silnie działających10, a w Wykazie A i Wykazie N nie występuje. Pełne zestawienia portal publikuje osobno jako wykaz A, wykaz N i wykaz P.

Surowce dopuszczone do obrotu

Nazwa (wg rejestru)ProducentOpakowania (EAN)
TYMOLOLU MALEINIANAmara Compounding sp. z o.o.1 g (EAN 5901315023058)

Zestawienie na podstawie rejestru4.

Źródła

  1. Zakłady Farmaceutyczne POLPHARMA S.A. Charakterystyka Produktu Leczniczego Oftensin, 5 mg/ml, krople do oczu, roztwór. Rejestr Produktów Leczniczych, pozwolenie nr R/0737 ↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩↩
  2. Farmakopea Polska XIII. Wykaz dawek substancji czynnych. T. III, str. 4947. 2023 ↩↩↩
  3. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Timololi maleas. T. III, str. 4580. 2023 ↩↩↩↩
  4. Lista Surowców Farmaceutycznych. Centrum e-Zdrowia, Rejestr Produktów Leczniczych. Stan na 2026-07-05 ↩↩↩
  5. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Ophthalmica. T. I, str. 1148. 2023 ↩↩↩↩↩↩↩↩
  6. Farmakopea Polska XIII, Suplement 2024. Monografia: Leki sporządzane w aptece. Str. 5787. 2024 ↩↩↩↩↩↩↩↩
  7. Farmakopea Polska XIII, Suplement 2024. Monografia: Leki sporządzane w aptece. Str. 5788. 2024 ↩↩↩↩↩↩↩↩↩
  8. Farmakopea Polska XIII. Wykaz dawek substancji czynnych, Wyjaśnienia. T. III, str. 4887. 2023 ↩↩↩
  9. Farmakopea Polska XIII. Monografia: Timololi maleas. T. III, str. 4581. 2023 ↩
  10. Farmakopea Polska XIII. Wykaz substancji silnie działających (Wykaz B). T. III, str. 4964. 2023 ↩

Treść specjalistyczna

Tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych. Zaloguj się kontem zawodowym, żeby czytać dalej.

Autor
Redakcja portalu
Opracowanie zespołu
Publikacja: 28.08.2026 Ostatnia aktualizacja: 28.08.2026