Ambroksol jest lekiem wykrztuśnym z kategorii mukolityków o dodatkowym działaniu mukokinetycznym. Jest też anestetykiem miejscowym.
Jak działa ambroksol?
Ambroksol zmniejsza lepkość wydzieliny zalegającej w drogach oddechowych poprzez zmiany fizykochemiczne składników śluzu: depolaryzację kwaśnych mukopolisacharydów i wzrost produkcji polisacharydów obojętnych. Lek stymuluje pracę aparatu rzęskowego. Pobudza także wytwarzanie surfaktantu – substancji powierzchniowo czynnej, co poprawia transport śluzu w drogach oddechowych. Zwiększa się płynność i objętość śluzu, co ułatwia jego odkrztuszenie.
Ambroksol poza działaniem wykrztuśnym wykazuje także miejscowe działanie znieczulające, co wykorzystywane jest w tabletkach do ssania na stany zapalne gardła (Mucoangin).
Bromheksyna i jej aktywny metabolit, ambroksol, nie pobudzają odruchu kaszlu. Skąd więc zalecenie, aby nie stosować ich na noc? Bromheksyna i ambroksol to mukolityki, zwiększają produkcję surfaktantu i upłynniają wydzielinę, dzięki temu łatwiej ją „odkaszleć”. Tyle że w nocy odruch kaszlu występuje z mniejszą częstotliwością, więc takie działanie na noc nie jest najlepszym rozwiązaniem. Mukolityki nie nasilają odruchu kaszlu same w sobie.
Kiedy i jak wprowadzono do obrotu ambroksol?
Ambroksol został opatentowany w latach 60. XX wieku. Jest aktywnym metabolitem bromheksyny. Ze względu na korzystniejsze parametry farmakokinetyczne: biodostępność i okres półtrwania, ambroksol jest obecnie zdecydowanie częściej polecany od swojego prekursora w leczeniu infekcji górnych dróg oddechowych.
Komu można polecić ambroksol?
Ambroksol możesz polecić:
- pacjentowi, który skarży się na kaszel z utrudnionym odkrztuszaniem i „zalegającą” wydzieliną,
- opiekunowi dziecka powyżej 1. roku życia, który prosi o lek na „mokry kaszel”,
- przeziębionemu, który twierdzi, że kaszel zmienił swój charakter, w trakcie trwania infekcji, z „suchego” na „mokry”,
- pacjentowi, który prosi o lek na silny ból gardła, najlepiej o działaniu miejscowo znieczulającym.
Czy ambroksol można polecić ciężarnej lub karmiącej?
Nie, według ChPLambroksol nie powinien być stosowany w okresie ciąży i karmienia piersią.
Od jakiego wieku można zarekomendować ambroksol?
Ambroksol możesz polecić pacjentom od 1. roku życia.
Jak dobrać postać i moc?
Preparaty z ambroksolem dostępne są w obrocie w szerokim zakresie dawek oraz postaci, więc możesz dobrać pacjentowi moc leku i postać dopasowaną do jego potrzeb. Rekomenduj:
- krople w dawce 7,5 mg/ml (Deflegmin) dla dzieci powyżej 1. r.ż.,
- syrop w dawce 15 mg/ml (Flavamed, Mucosolvan mini, Deflegmin Junior, AmbrosolTeva, Envil kaszel junior) dla dzieci od 2. do 5. r.ż.,
- syrop w dawce 30 mg/ml (Mucosolvan, Envil kaszel, Deflegmin) a także roztwór doustny Flavamed Maxdla dzieci od 6. r.ż. i dorosłych,
- tabletki w dawce 30 mg (Mucosolvan, TussalExpectorans, Flavamed) dla dorosłych, dla których ta postać leku jest wygodniejsza,
- kapsułki o przedłużonym uwalnianiu w dawce 75 mg (Mucosolvan Max) dla dorosłych, którzy wolą stosować lek raz dziennie,
- tabletki musujące w dawce 60 mg (Flavamed) dla dorosłym, którzy są zwolennikami „musujących roztworów”,
- tabletki do ssania (Mucoangin) dla dorosłych, którzy potrzebują silnego leku na ból gardła.
Jak dawkować ambroksol?
Wydając lek z ambroksolem zaleć pacjentowi następujące dawkowanie:
- u dzieci od 1. do 2. r.ż.: 15 mg leku na dobę (Deflegmin Baby krople),
- u dzieci od 3. do 5. r.ż.: 22,5 mg leku na dobę (Deflegmin krople, Flavamed, Mucosolvan mini),
- u dzieci od 6. do 12. r.ż.: 30-45 mg leku na dobę (Mucosolvan, Envil kaszel),
- u młodzieży powyżej 12. r.ż. i dorosłych: 60-90 mg leku na dobę przez pierwsze 2-3 dni leczenia a potem 60 mg na dobę (Mucosolvan, Flavamed Max, Mucosolvan Max),
- lek Mucoangin należy ssać po jednej tabletce do 6 razy na dobę.
Ambroksol należy stosować w 2-3 razy dziennie po posiłkach i nie podawać bezpośrednio przed snem.
Poinformuj pacjenta, aby lek z ambroksolem zażywał po posiłku, celem zmniejszenia ryzyka podrażnienia przewodu pokarmowego i zachował kilkugodzinny odstęp czasowy pomiędzy stosowaniem ambroksolu i leków przeciwkaszlowych.
Jak długo można stosować ambroksol?
Maksymalna dawka dobowa to 90 mg tylko przez pierwsze 2-3 dni leczenia. Leku nie należy stosować bez konsultacji z lekarzem dłużej niż 4-5 dni. Jeśli po tym czasie nie nastąpi poprawa, zaleć konsultację z lekarzem w celu pogłębionej diagnostyki.
Po jakim czasie pacjent odczuje, że ambroksol działa?
Efekt działania jest obserwowany już po pierwszych dawkach leku.
Komu stanowczo odradzić stosowanie preparatów zawierających ambroksol?
Nie ma specjalnych przeciwwskazań do stosowania tego leku.
Jakie ambroksol ma przewagi nad innymi lekami o tym samym wskazaniu?
Ambroksol jest dostępny w różnych postaciach leku: krople doustne, syrop, tabletki, tabletki musujące, oraz w szerokim zakresie dawek. Pozwala to dobrać właściwą moc leku do wieku pacjenta. Dodatkowo lek jest dostępny na receptę w postaci roztworu do nebulizacji (Mucosolvan inhalacje).
Skuteczność i bezpieczeństwo ambroksolu potwierdzają metaanalizy i przeglądy systematyczne. Wyniki metaanalizy z 2006 r. wskazują, że stosowanie leków wykrztuśnych (w tym ambroksolu) o 20% zmniejsza ryzyko zaostrzeń, skraca czas trwania choroby, czas stosowania antybiotyków oraz zmniejsza ryzyko hospitalizacji [1]. Wyniki przeglądu z 2018 r. wskazują, że ambroksol jest bezpiecznym i dobrze tolerowanym lekiem stosowanym w różnych infekcjach układu oddechowego i wykazuje pozytywny stosunek korzyści do ryzyka w tych wskazaniach [2].
Autorzy metaanalizy z 2014 r. dowodzą skuteczności i bezpieczeństwa stosowania ambroksolu w dawce 20 mg w łagodzeniu bólu gardła ze względu na jego właściwości miejscowo znieczulające [3].
Ambroksol może być lepszym wyborem od:
- bromheksyny, gdyż wykazuje silniejszy efekt działania, lepszą biodostępność i dłuższy okres półtrwania,
- erdosteiny i karbocysteiny, gdyż jest dostępny w lekach OTC w szerokim zakresie dawek i postaci, możesz go polecać pacjentom już od 1. roku życia,
- acetylocysteiny, gdyż nie jest przeciwwskazany u pacjentów z astmą czy chorobą wrzodową,
- sulfogwajakolu i gwajafenezyny, bo oprócz działania wykrztuśnego wykazuje także efekt mukolityczny.
Jakie działania niepożądane ma ambroksol?
Stosowanie leku w większości przypadków nie jest obarczone dużym ryzkiem wystąpienia działań niepożądanych.
W jakie istotne interakcje z innymi lekami wchodzi ambroksol?
Wydając lek z ambroksolem przekaż pacjentowi, aby nie łączył go bezpośrednio z lekami przeciwkaszlowymi, np. zawierającymi w składzie kodeinę lub dekstrometorfan. W związku z osłabionym odruchem kaszlowym może dojść do niebezpiecznego nagromadzenia wydzieliny oskrzelowej. Rekomenduj kilkugodzinny odstęp między podawaniem leków przeciwkaszlowych a wykrztuśnych.
Jakie produkty komplementarne można polecić pacjentom stosującym ambroksol?
Pacjentom z utrudnionym odkrztuszaniem rekomenduj dodatkowo:
- maści o działaniu rozgrzewającym zawierające mieszaninę olejków eterycznych, np. olejek eukaliptusowy, sosnowy, terpentynowy oraz ich składniki: kamforę i mentol (Rub-Arom, VicksVapoRub), służą one do nacierania klatki piersiowej i pleców, w wyniku czego składniki lotne docierają bezpośrednio do dróg oddechowych, ułatwiając usuwanie zalegającej wydzieliny,
- inhalacje parowe olejkami eterycznymi, w tym np.: olejek eukaliptusowy, tymiankowy, sosnowy, anyżowy lub ich specjalne kompozycje np. Inhalol, OlbasOil
- nebulizację z użyciem fizjologicznego roztworu NaCl 0,9%, w efekcie której śluz ulega nawilgoceniu,
- nebulizację z użyciem hipertonicznego NaCl 3%, który rozrzedza gęstą wydzielinę i ułatwia jej wydalanie z dróg oddechowych.
Piśmiennictwo
- Hryniewicz, W., Albrecht, P., Radzikowski, A. (2016). Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układuoddechowego. https://antybiotyki.edu.pl/wp-content/uploads/Rekomendacje/Rekomendacje2016.pdf⬏
- Cazan, D., Klimek, L., Sperl, A., Plomer, M., Kölsch, S. (2018). Safety of ambroxol in the treatment of airway diseases in adult patients. Expert opinion on drug safety, 17(12), 1211–1224. https://doi.org/10.1080/14740338.2018.1533954⬏
- Chenot, J. F., Weber, P., Friede, T. (2014). Efficacy of Ambroxol lozenges for pharyngitis: a meta-analysis. BMC family practice, 15, 45. https://doi.org/10.1186/1471-2296-15-45⬏
Ambroksol jest obecnie badany także poza chorobami dróg oddechowych. W badaniu z 2025 roku wykazano, że może zwiększać aktywność enzymu β-glukocerebrozydazy, dlatego analizuje się jego potencjalne zastosowanie w chorobie Parkinsona.