Pytanie

Wskazaniem do suplementacji żelaza są stany niedoboru wynikające z niskiego poziomu ferrytyny lub hemoglobiny. Rekomenduje się również przy niedokrwistości oraz osobom zmagającym się z obfitymi menstruacjami. Jednak czy rekomendowanie żelaza wraz z witaminą C jest niezbędne?

Krótka odpowiedź

Okazuję się, że nie. W randomizowanych badaniu klinicznym z 2020 i przeglądzie systematycznym przeprowadzonym przez Loganathan i in. (2023)^[1][2] nie stwierdzono istotnych statystycznie różnic między grupami stosującymipreparaty żelaza z witaminą C i bez witaminy C.

Wyjaśnienie

Przyczyny niedoborów żelaza wynikają ze zbyt małej podaży żelaza (zaburzeń wchłaniania, ubogiej diety), zbyt dużej utraty żelaza (podczas krwawień) oraz zwiększonego zapotrzebowania na żelazo (w okresie dojrzewania, ciąży). Mechanizm powstawania niedokrwistości jest w 60-80% przypadków związany z niedoborami żelaza.^[3]

Zasoby żelaza w organizmie wynoszą 3-4 g, z czego 1-2 g pozostaje w nieustannym obrocie utraty i wchłaniania. Wchłanianie do krwi odbywa się w jelicie cienkim poprzez czynny transport. Aby żelazo mogło zostać przetransportowane do wnętrza enterocytów (komórek nabłonkowych jelita), żelazo nieorganiczne na stopniu utlenienia +3 (Fe⁺³) musi zostać zredukowane do formy dwuwartościowej (Fe⁺²) przy wykorzystaniu witaminy C. Witamina C jest potrzebna jako koenzym wbudowany w dwunastniczy cytochrom B- enzym odpowiadający za redukcję żelaza. Następnie żelazo dwuwartościowejest przenoszone ze światła jelita przez transporter metali dwuwartościowych (DMT1) wraz z jonem wodoruH⁺.

Co ciekawe, skład preparatów złożonych zawiera witaminę C i żelazo dwuwartościowe (np. Sorbifer Durules), a zatem niewymagające redukcji przez cytochrom, którego koenzymem jest witamina C. Ponadto do przejścia przez transporter DMT1 niezbędny jest jon wodorowy, dlatego niezależnie od rodzaju preparatu żelazo ma lepszą biodostępność w kwaśnym środowisku. ^{[4] [3]}

Podsumowując na podstawie mechanizmu wchłaniania żelazasugeruje się następujące zasady suplementacji:

• stopień utlenienie nie ma znaczenia, a stosowane preparaty żelaza mogą być zarówno na 2., jak i 3. stopniu utlenienia,
• preparaty o wydłużonym uwalnianiu nie są zalecane, gdyż nie zwiększają wchłaniania żelaza oraz nie zmniejszają częstości działań niepożądanych,
• dodanie witaminy C do preparatów żelaza nie zwiększa wchłaniania, ponieważ najprawdopodobniej obecnie nie obserwuje się niedoboru witaminy C,
• żelazo należy przyjmować bez posiłku, nie popijać napojami o charakterze zasadowym (np. mlekiem),
• należy zachować odstęp czasowy od przyjęcia IPP czy blokera H₂ (minimum 2 godziny).

Witamina C – Poradnik farmaceuty

Kwas askorbowy ma właściwości przeciwutleniające. Bierze udział w wielu procesach metabolicznych. Jest niezbędny do wytwarzania kolagenu, proteoglikanów i substancji międzykomórkowej, a więc do…

Piśmiennictwo

1. Li, N., Zhao, G., Wu, W., Zhang, M., Liu, W., Chen, Q., & Wang, X. (2020). The Efficacy and Safety of Vitamin C for Iron Supplementation in Adult Patients With Iron Deficiency Anemia: A Randomized Clinical Trial. JAMA network open, 3(11), e2023644. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2020.23644⬏
2. Loganathan V, Bharathi A, Prince AM i wsp. Treatment efficacy of vitamin C or ascorbate given as co-intervention with iron for anemia – z systematic review and meta-analysis of experimental studies. Clin Nutr ESPEN]2023; 57: 459-468.⬏
3. Pietrzak, A. (2024). Effective iron treatment – principles of treatment in isolated deficiency and with anemia. Lekarz POZ, 10(1), 57-64.⬏⬏
4. Camaschella, C., Nai, A., & Silvestri, L. (2020). Iron metabolism and iron disorders revisited in the hepcidin era. Haematologica, 105(2), 260–272. https://doi.org/10.3324/haematol.2019.232124⬏