Pytanie
Wśród działań niepożądanych leków przeciwdepresyjnych wymienia się większe ryzyko samobójstwa. Co powoduje, że istnieje ryzyko samobójstwa w trakcie stosowanie leków przeciwdepresyjnych?
Krótka odpowiedź
Leki przeciwdepresyjne mogą nasilać ryzyko myśli samobójczych lub samobójstwa, zwłaszcza na początku terapii w przypadku nierównomiernego ustępowania objawów depresji. Zaleca się ostrożność w trakcie stosowania, ale nie powinno się rezygnować z leczenia przeciwdepresyjnego, gdy jest to konieczne.[1]
Wyjaśnienie
Leki przeciwdepresyjne są stosowane w celu poprawy obniżonego nastroju oraz zmniejszenia ryzyka samobójstw u pacjentów. Liczne badania wykazały umiarkowane zmniejszenie ryzyka samobójstwa u pacjentów stosujących leki przeciwdepresyjne. Zagnieżdżone badanie kliniczno-kontrolne wykazało, że u dorosłych pacjentów w pierwszym epizodzie depresji po wprowadzeniu leku przeciwdepresyjnego: trójpierścieniowego leku przeciwdepresyjnego (TLP) lub selektywnego inhibitora wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) nie zwiększyło się ryzyko samookaleczeń lub próby samobójstwa. Natomiast u pacjentów w wieku 18 lat i młodszych wystąpiło zwiększone ryzyko samookaleczeń leczonych SSRI.[2] Metaanaliza 23 randomizowanych badaniach kontrolowanych placebo wykazała nieznaczny wzrost ryzyka samobójstw u dzieci[3]
Nie wiadomo dokładnie, w jaki sposób leki przeciwdepresyjne mogą wywoływać myśli samobójcze. Jedna z hipotez zakłada, że leki przeciwdepresyjne mogą energetyzować pacjentów z tendencjami samobójczymi do działania na ich impulsy. Może się to zdarzyć w przypadku nierównomiernego ustępowania objawów w czasie. Objawy takie jak opóźnienie psychoruchowe czy letarg mogą ulec poprawie, natomiast poczucie winy i obniżenie nastroju utrzymywać. Pacjenci z depresją (szczególnie ci z opóźnieniem psychomotorycznym) mogą już mieć myśli samobójcze, ale nie mają chęci do działania, a gdy ich energia wzrasta we wczesnej fazie leczenia przeciwdepresyjnego, zanim nastąpi poprawa nastroju, mogą odczuwać impuls do realizacji swoich planów. W przypadku terapii lekami z grupy SSRI może również wystąpić zespół aktywacji z pobudzeniem, bezsennością i drażliwością, które dodatkowo mogą nasilać myśli samobójcze.[4]
Szczególnie zagrożeni nasileniem myśli samobójczych są nierozpoznani pacjenci z chorobą afektywną dwubiegunową, którzy mają depresję i mogą zostać błędnie zdiagnozowani jako mający niepowikłaną depresję. U pacjentów tych leki przeciwdepresyjne zwiększają ryzyko rozwoju manii i w efekcie stanu zwiększonej impulsywności, co może powodować wzrost ryzyka samobójstwa.
Terapia przeciwdepresyjna wiąże się z opóźnieniem działania leku, zanim nastąpi kliniczna poprawa. Pacjentów należy poinformować o prawdopodobnym opóźnieniu efektów terapii i monitorować. W przypadku braku pełnej odpowiedzi na leczenie należy zmienić dawkę leku lub zamienić na inny lek przeciwdepresyjny.[5]
Piśmiennictwo
- Nischal, A., Tripathi, A., Nischal, A., & Trivedi, J. K. (2012). Suicide and antidepressants: what current evidence indicates. Mens sana monographs, 10(1), 33–44. https://doi.org/10.4103/0973-1229.87287 ⬏
- Martinez, C., Rietbrock, S., Wise, L., Ashby, D., Chick, J., Moseley, J., Evans, S., & Gunnell, D. (2005). Antidepressant treatment and the risk of fatal and non-fatal self harm in first episode depression: nested case-control study. BMJ (Clinical research ed.), 330(7488), 389. https://doi.org/10.1136/bmj.330.7488.389 ⬏
- Hammad, T. A., Laughren, T., & Racoosin, J. (2006). Suicidality in pediatric patients treated with antidepressant drugs. Archives of general psychiatry, 63(3), 332–339. https://doi.org/10.1001/archpsyc.63.3.332 ⬏
- Reeves, R. R., & Ladner, M. E. (2010). Antidepressant-induced suicidality: an update. CNS neuroscience & therapeutics, 16(4), 227–234. https://doi.org/10.1111/j.1755-5949.2010.00160.x ⬏
- {{Nischal, A., Tripathi, A., Nischal, A., & Trivedi, J. K. (2012). Suicide and antidepressants: what current evidence indicates. Mens sana monographs, 10(1), 33–44. https://doi.org/10.4103/0973-1229.87287 ⬏
W afektywnej chorobie dwubiegunowej faza depresji (albo manii) może trwać nawet kilka lat i stąd problem z rozróżnieniem ze „zwykłą” depresją – tzn. pacjent u psychiatry mógł jeszcze nigdy nie doświadczyć fazy maniakalnej a ujawnia się ona dopiero pod wpływem leczenia.