Pytanie
Pacjent przygotowujący się na podróż może poszukiwać informacji w aptece, jak się odpowiednio do niej przygotować. Jaki antybiotyk zarekomendować pacjentowi, na wypadek biegunki podróżnych i kiedy jest to uzasadnione?
Krótka odpowiedź
Poleć ryfaksyminę (Xifaxan, Tixteller) jako antybiotyk do zastosowania w przypadku wystąpienia biegunki podróżnych o umiarkowanym nasileniu (utrudniająca zaplanowane działania). Rozważyć można jeszcze azytromycynę (Sumamed, Macromax) i cyprofloksacynę (Cipronex, Ciprinol).[1] Nie zaleca się stosowania antybiotyku profilaktycznie u większości podróżnych i w przypadku biegunki o łagodnym przebiegu (nieuciążliwa, niezakłócająca zaplanowane czynności).[2]
Schemat dawkowanie na podstawie Przewodnika antybiotykoterapii 2024 zawarto w tabeli poniżej:[1]
| Antybiotyk | Dawkowanie u dorosłych | Czas terapii | Dawkowanie u dzieci |
|---|---|---|---|
| ryfaksymina | 200-400 mg co 8 godz. | 3-5 dni | – |
| azytromycyna | 1000 mg | jednorazowo | dzieci: 10 mg/kg/dobę przez 3 dni |
| 500 mg co 12 godz. | 3 dni | – | |
| cyprofloksacyna | 500 mg co 12 godz. | 3-5 dni | dzieci: 20 mg/kg/dobę podzielone co 12 godz. przez 3-5 dni |
| 2000 mg | jednorazowo | – |
Wyjaśnienie
Biegunka podróżnych jest określana jako oddanie 3 lub więcej luźnych stolców w przeciągu jednej doby. Związana jest z przemieszczeniem się, najczęściej z kraju rozwiniętego do kraju rozwijającego się. Mogą jej towarzyszyć gorączka, nudności, wymioty i ból brzucha.[3]
Wywoływana jest głownie przez bakterie, które odpowiadają za 80-90% przypadków, wirusy za 5-10%, a pierwotniaki za ok. 10% przypadków.[2]
Najczęściej do zakażenia dochodzi na drodze fekalno-oralnej, przez spożycie skażonej wody lub żywności. Wywołującym czynnikiem etiologicznym jest zwykle bakteria Escherichia coli. Wśród pozostałych patogenów bakteryjnych są wymieniane Campylobacter jejuni, Shigella spp. i Salmonella spp.[3]
W większości przypadków biegunek podróżnych nie jest zalecane ani profilaktyczne stosowanie antybiotyków, ani leczenie łagodnych postaci. Związane jest to z niskim współczynnikiem korzyści w przypadku wystąpienia działań niepożądanych lub reakcji alergicznych, jak również mechanizmem działania antybiotyków, który nie jest obojętny dla naturalnego mikrobiomu jelit. Zniszczenie naturalnej mikrobioty, może się wiązać z słabszą ochroną przed innymi patogenami i większym ryzkiem zakażenia oportunistycznego.
W przypadku biegunki podróżnych o umiarkowanym i ciężkim przebiegu (utrudniających zaplanowane działanie), należy włączyć antybiotykoterapię i loperamid (Stoperan, Laremid).[2]
Ryfaksymina
Rifaksymina ma szerokie spektrum aktywności antybakteryjnej i w tym najważniejsze działa na Escherichia coli, Salmonella spp., Shigella spp., włącznie ze szczepami enteropatogennymi m.in. Campylobacter spp. i uwalniającym toksynę Clostridium perfringens, odpowiedzialnym za zatrucie pokarmowe. Po podaniu doustnym jest wchłaniania na poziomie poniżej 1%, stąd jej skuteczne działanie miejscowe w przewodzie pokarmowym. Nie jest też rozkładana, ani metabolizowana w organizmie, z czego wynika jej bezpieczeństwo stosowania i mała ilość interakcji.[4]
Azytromycyna
Azytromycyna jest zalecana w przypadku zakażenia o etiologii Campylobacter spp. i Shigella.[1] W przeciwieństwie do ryfaksyminy według ChPL dopuszcza się jej stosowanie u kobiet w ciąży i dzieci.[5]
Cyprofloksacyna
Cyprofloksacyna należy do fluorochinolonów, które kiedyś był częściej zalecane niż rifaksymina, jednak ze względu na oporność bakterii Campylobacter,CDC nie rekomenduje fluorochinolonów jako pierwszy wybór, szczególnie w rejonie Azji Południowej i Południowo-Wschodniej. Dodatkowo są obciążone działaniami niepożądanymi wśród których najpoważniejsze to rozdarcie aorty, hipoglikemia czy zerwanie ścięgna Achillesa.[2]Według informacji opublikowanych na stronie Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, nie należy stosować fluorochinolonów w profilaktyce biegunki podróżnych oraz w leczeniu zakażeń o niewielkim i umiarkowanym przebiegu, chyba że nie można zastosować innego leku przeciwbakteryjnego.[6]
Powyższe antybiotyki są stosowane w terapii empirycznej biegunki infekcyjnej.[1]
Czytaj też: Biegunka podróżnych – jak jej uniknąć? [edukacja pacjenta]
Piśmiennictwo
- Dzierżanowska-Fangrat i in. (2024). Przewodnik antybiotykoterapii. Wydanie XXIX.⬏⬏⬏⬏
- Centers for Disease Control and Prevention Travelers’ Diarrhea CDC Yellow Book (2024). Pobrano z: https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/preparing/travelers-diarrhea ⬏⬏⬏⬏
- Dunn, N., & Okafor, C. N. (2023). Travelers Diarrhea. In StatPearls. StatPearls Publishing. Pobrano z: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459348/#article-30554.s8 ⬏⬏
- ALFASIGMA S.p.A. (2024). ChPL Xifaxan. Pobrano z: https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/38669/characteristic ⬏
- Teva Pharmaceuticals Polska Sp. z o.o. (2023) ChPL Sumamed. Pobrano z: https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/36870/characteristic ⬏
- Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych. (2023). Informacja Prezesa Urzędu z dnia 26 maja 2023 r. w sprawie publikacji Europejskiej Agencji Leków dot. antybiotyków fluorochinolonowych i środków stosowanych w celu zmniejszenia ryzyka długotrwałych i potencjalnie nieodwracalnych działań niepożądanych. i Produktów Biobójczych Pobrano z: https://archiwum.urpl.gov.pl/pl/informacja-prezesa-urz%C4%99du-z-dnia-26-maja-2023-r-w-sprawie-publikacji-europejskiej-agencji-lek%C3%B3w-dot ⬏
