Off-label, czyli pozarejestracyjne stosowanie leku

W wąskim ujęciu off-label to stosowanie leku w innych w wskazaniach, niż wymienione w ChPL. W szerszym rozumieniu, to również każde zastosowanie tego leku niezgodne z ChPL (inna droga podania, inny schemat dawkowania).

Pozarejestracyjne stosowanie leku (off-label use, OLU) to praktyka polegająca na podawaniu zarejestrowanego i dostępnego na rynku leku w sposób inny, niż określono w Charakterystyce Produktu Leczniczego (ChPL).

W wąskim ujęciu, mówiąc najprościej, off-label to stosowanie leku w innych w wskazaniach, niż wymienione w ChPL. W szerszym rozumieniu z kolei jest to również każde zastosowanie tego leku nieuwzględnione w ChPL.

Kiedy mówimy o zastosowaniu off-label?

O zastosowaniu off-label możemy mówić na przykład, gdy lek stosuje się:

  • w innych dawkach niż tych ujętych w ChPL, 
  • przy innym schemacie dawkowania,
  • inną drogą podania,
  • niezgodnie z zaleceniami wiekowymi,
  • w populacji, dla której lek nie jest przeznaczony,
  • pomimo przeciwwskazań.[1]Matusewicz Wojciech: Stosowanie leków w onkologii i hematologii w zakresie wskazań do stosowania lub dawkowania, lub sposobu podawania odmiennych niż określone w Charakterystyce Produktu Leczniczego. AGENCJA OCENY TECHNOLOGII MEDYCZNYCH. Warszawa 2012. pełny tekst.pdf[2]Prawo dla lekarza. Użycie leku OFF-LABEL. [dostęp: 28.08.2016] link[3]Gil, L., Styczyński, J., Komarnicki, M. Pozarejestracyjne stosowanie leków w onkologii i hematologii w różnych grupach wiekowych, Wspolczesna Onkol, 2005; 9(9) 404–407

Praktyka stosowania leku poza wskazaniami rejestracyjnymi jest legalna, powszechna i nieunikniona, choć budzi kontrowersje.[4]Jan Kanturski: Leczenie off-label: eksperyment medyczny czy stan wyższej konieczności? Prokuratura i Prawo 10, 2012 pełny tekst.pdf[5]Wittich CM, Burkle CM, Lanier WL. Ten Common Questions (and Their Answers) About Off-label Drug Use. Mayo Clinic Proceedings. 2012;87(10):982-990. pełny tekst[6]Webmd.com: Off-Label Drug Use: What You Need to Know. [dostęp: 27.08.2016] link[7]Prawo dla lekarza. Użycie leku OFF-LABEL. [dostęp: 28.08.2016] link

O możliwych zastosowaniach leków, o których być może nie wiedziałeś, pisaliśmy TUTAJ

Czytaj też:
Zastosowania leków poza wskazaniami, o których nie wiedziałeś

W jakich sytuacjach można rozważyć zastosowanie leków off-label? 

Przesłankami do stosowania leków poza wskazaniami jest:

  • konieczność ratowania życia i zdrowia pacjenta,
  • nieskuteczność/niewystarczająca skuteczność dotychczasowych terapii,
  • wyczerpanie wszystkich dostępnych metod leczenia zatwierdzonych w danym przypadku,
  • brak leków dopuszczonych dla danej populacji.[8]Matusewicz Wojciech: Stosowanie leków w onkologii i hematologii w zakresie wskazań do stosowania lub dawkowania, lub sposobu podawania odmiennych niż określone w Charakterystyce Produktu Leczniczego. AGENCJA OCENY TECHNOLOGII MEDYCZNYCH. Warszawa 2012. pełny tekst.pdf[9]Gil, L., Styczyński, J., Komarnicki, M. Pozarejestracyjne stosowanie leków w onkologii i hematologii w różnych grupach wiekowych, Wspolczesna Onkol, 2005; 9(9) 404–407

W jakich sytuacjach możesz wystawić receptę farmaceutyczną? Dokładne omówienie tego tematu znajdziesz w kursie pt. Recepta farmaceutyczna w codziennej pracy.

Zastosowanie off-label – szansa czy zagrożenie?

Podstawowym problemem jest bezpieczeństwo pacjenta. Stosowanie off-label jest obarczone wyższym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych i komplikacji. Ponieważ lek nie był badany i zatwierdzony do stosowania w danym przypadku, nie ma danych odnośnie jego tolerancji, bezpieczeństwa i skuteczności. Efekt terapeutyczny może nie wystąpić. Lek stosowany off-label, w grupie wiekowej/populacji innej, niż określona w ChPL, może charakteryzować się nietypową farmakokinetyką (np. innym wchłanianiem) i farmakodynamiką (innym działaniem na organizm).

Przy współistniejących chorobach i stosowanych równolegle terapiach, lek może wywrzeć nieprzewidywalny efekt, wejść w interakcje z lekami stosowanymi równocześnie, itd. Ryzyko pojawienia się komplikacji jest wysokie zwłaszcza, gdy lek jest relatywnie nowy, a mechanizm jego działania jest nie do końca poznany. Opieranie się na anegdotycznych doniesieniach lub błędnych, niepopartych dowodami przekonaniach lekarza ordynującego lek, również może stwarzać  zagrożenie dla pacjenta.[10]Wittich CM, Burkle CM, Lanier WL. Ten Common Questions (and Their Answers) About Off-label Drug Use. Mayo Clinic Proceedings. 2012;87(10):982-990. pełny tekst[11]Matusewicz Wojciech: Stosowanie leków w onkologii i hematologii w zakresie wskazań do stosowania lub dawkowania, lub sposobu podawania odmiennych niż określone w Charakterystyce Produktu Leczniczego. AGENCJA OCENY TECHNOLOGII MEDYCZNYCH. Warszawa 2012. pełny tekst.pdf[12]Gil, L., Styczyński, J., Komarnicki, M. Pozarejestracyjne stosowanie leków w onkologii i hematologii w różnych grupach wiekowych, Wspolczesna Onkol, 2005; 9(9) 404–407

Czytaj też:
Pierwszy Stół - nowa ścieżka edukacyjna poświęcona opiece farmaceutycznej

Korzyści z zastosowania leków off-label 

Stosowanie leku off-label to szansa dla pacjentów, wobec których opcje formalnie dopuszczonych terapii zostały wyczerpane/nie istnieją. Procedura uzyskania rejestracji leku w nowym wskazaniu jest złożona, czasochłonna i kosztowna. Musimy zdać sobie sprawę, że praktycznie nierealne jest, by każdy lek został dopuszczony do stosowania we wszystkich wskazaniach/przypadkach, gdzie okazał się być skuteczny.

Ponadto, z uwagi na długość procesu licencjonowania leku, dokumentacja rejestracyjna zazwyczaj nie zawiera najnowszych danych ogłoszonych w piśmiennictwie naukowym. Procedury administracyjne pozostają zwykle w tyle, w stosunku do praktyki klinicznej.  Pozarejestracyjne stosowanie leków ma kluczowe znaczenie zwłaszcza w onkologii, pediatrii, intensywnej terapii czy psychiatrii.[13]Wittich CM, Burkle CM, Lanier WL. Ten Common Questions (and Their Answers) About Off-label Drug Use. Mayo Clinic Proceedings. 2012;87(10):982-990. pełny tekst[14]Matusewicz Wojciech: Stosowanie leków w onkologii i hematologii w zakresie wskazań do stosowania lub dawkowania, lub sposobu podawania odmiennych niż określone w Charakterystyce Produktu Leczniczego. AGENCJA OCENY TECHNOLOGII MEDYCZNYCH. Warszawa 2012. pełny tekst.pdf[15]Gil, L., Styczyński, J., Komarnicki, M. Pozarejestracyjne stosowanie leków w onkologii i hematologii w różnych grupach wiekowych, Wspolczesna Onkol, 2005; 9(9) 404–407

Kiedy w praktyce stosuje się leki off-label?

Zastosowanie leku poza wskazaniami jest zasadne, gdy: 

  • gdy jeden lek z danej klasy ma rejestrację w jakimś wskazaniu – może to usprawiedliwiać zastosowanie innych leków z tejże klasy w owym wskazaniu,
  • gdy lek nie był badany na danej grupie wiekowej (kobiety w ciąży, dzieci, osoby chore psychicznie, seniorzy), a ryzyko wynikające z zastosowania leku pozostaje w dysproporcji z korzyścią wynikającą z zastosowania leku,
  • gdy występuje stan zagrożenia zdrowia i życia, choroba nieuleczalna etc. – może to wymuszać na lekarzu stosowanie każdej formy leczenia, która jest zgodna z logiką, rozumem, wiedzą i doświadczeniem, bez względu na aspekt rejestracyjny,
  • gdy patofizjologia pewnych schorzeń jest podobna, a istnieje lek zarejestrowany do stosowania w jednym z tych schorzeń, można pokusić się o zastosowanie tego leku we wskazaniu analogicznym (onkologia, psychiatria),
  • gdy wiedza o właściwościach leku, mechanizmie jego działania, efektach pożądanych i ubocznych, a także znajomość patofizjologii/fizjologii, podpowiada, że dany lek mógłby wywrzeć korzystny efekt terapeutyczny u danego chorego.[16]Wittich CM, Burkle CM, Lanier WL. Ten Common Questions (and Their Answers) About Off-label Drug Use. Mayo Clinic Proceedings. 2012;87(10):982-990. pełny tekst

Kluczowe znaczenie mają kwestie etyczne stosowanie poza wskazaniami nie może nosić znamion eksperymentu naukowego czy badania klinicznego. Celem zastosowania off-label nie może być pogłębianie wiedzy naukowej czy testowanie leku w pozarejestracyjnych wskazaniach. Lekarz przepisujący lek off-label nie może pełnić roli badacza. Motywacją przy terapii lekiem poza wskazaniami rejestracyjnymi powinno być wyłącznie dobro chorego. Terapia off-label może być przepisywana jedynie w dobrej wierze, bez niecnych, ukrytych celów. Wszelkie inne niż dobro pacjenta motywy stosowania terapii off-label czynią procedurę nieetyczną.[17]Jan Kanturski: Leczenie off-label: eksperyment medyczny czy stan wyższej konieczności? Prokuratura i Prawo 10, 2012 pełny tekst.pdf[18]Wittich CM, Burkle CM, Lanier WL. Ten Common Questions (and Their Answers) About Off-label Drug Use. Mayo Clinic Proceedings. 2012;87(10):982-990. pełny tekst

mgr farm. Małgorzata Niedzwiecka

Czytaj też:
Pierwsza odsłona największej konferencji dla praktyków Opieki Farmaceutycznej za nami!

Bonus

Poniżej nagranie z dobrym wyjaśnieniem niuansów dot. off-label oraz nadużyciach, jakich dopuszczają się firmy farmaceutyczne (język angielski):

Cytuj ten artykuł jako:
Małgorzata Niedzwiecka, i in.: Off-label, czyli pozarejestracyjne stosowanie leku, Portal opieka.farm (https://opieka.farm/opracowania/off-label-czyli-pozarejestracyjne-stosowanie-leku/) [dostęp: 19 czerwca 2019]


Źródła:   [ + ]

Podziel się:
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on email

Powiązane opracowania:

Ten temat zawiera 5 odpowiedzi, ma 5 głosów, i został ostatnio zaktualizowany przez  Laura Krumpholz 6 miesiące, 1 tydzień temu.

  • Autor
    Wpisy
  • #7071 Punkty: 0

    Małgorzata Niedzwiecka mgr farm.
    94 pkt.

    Pozarejestracyjne stosowanie leku (off-label use, OLU) to praktyka polegająca na podawaniu zarejestrowanego i dostępnego na rynku leku w sposób inny, (…)

    [Czytaj cały artykuł tu: Off label, czyli pozarejestracyjne stosowanie leku]

    Zapraszam do dyskusji.

  • #25462 Punkty: 2

    Lucas Felcher ratownik
    4 pkt.

    Czy ratownik medyczny może zastosować lek midazolam do przerwania stanu padaczkowego w warunkach przedszpitalnych? Midazolam nie ma w wskazaniach chpl takiego zastosowania. Poza tym oprócz Midazolamu ratownicy mają do dyspozycji diazepam i clonozepam. Najnowsze badania sugerują użycie midazolamu jako leku preferowanego/ leku pierwszego wyboru przy przerywaniu stanów drgawkowych: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5391892/

    2 użytkowników uznało wpis za pomocny.
  • #25480 Punkty: 2

    Konrad Tuszyński mgr farm.
    1.2K pkt.

    Chyba nawet nie tylko najnowsze, skoro już teraz domięśniowy midazolam w wielu krajach jest lekiem pierwszego rzutu w tym wskazaniu, co jest korzystne chociażby dlatego, że nie trzeba tej żyły szukać:) Co pewnie nie jest takie proste, jeśli pacjent ma drgawki, ale o tym Ty musisz dużo wiedzieć jako ratownik.

    Jednak jeśli pytasz, czy ratownik może podać osobie w SE Midanium, mając do dyspozycji diazepam i klonazepam, ale decydując się na coś innego, poza wskazaniami, bo tak twierdzą autorzy jakiejś publikacji przeglądowej czy badania klinicznego z innego kraju, to nawet nie będąc prawnikiem mogę powiedzieć, że nie, nie może. Po prostu ciężko byłoby to uzasadnić. W przypadku braku innych BDZ pod ręką – może tak, w sytuacji awaryjnej.

    W farmacji mamy podobne problemy – są pewne utarte schematy niemające wiele wspólnego z EBM, starsi lekarze zapisują leki o wątpliwej skuteczności, podręczniki farmakologii są często nieaktualne. Przeglądałem kiedyś materiały dla studentów ratownictwa i nie było lepiej – ciężko tam było doszukać się nowych publikacji w piśmiennictwie, jeśli w ogóle jakieś źródła było podane.

    BTW Gratuluję ciekawego bloga. Trafiłem na niego kiedyś szukając czegoś podczas kompletowania zamówienia na wyposażenie karetki (m.in. zamawiając Midanium – ciekaw byłem właśnie, na co midazolam w ratownikowi skoro wskazania wg ChPL to głównie premedykacja przed zabiegami? Zabiegiem w karetce? Możesz wyjaśnić?)

    Pozdrawiam!

    2 użytkowników uznało wpis za pomocny.
  • #25585 Punkty: 2

    Lucas Felcher ratownik
    4 pkt.

    Po nowelizacji Rozporządzenia w sprawie medycznych czynności ratunkowych i świadczeń zdrowotnych innych niż medyczne czynności ratunkowe, które mogą być udzielane przez ratownika medycznego z dnia 20 kwietnia 2016 r. przypisano nam prawie 20 nowych leków i szereg nowych medycznych czynności ratunkowych. Między innymi kardiowersję i przezskórną elektrostymulację – zabiegi, które wymagają analgosedacji. Nasi pacjenci po wypadkach również wymagają analgosedacji. Lekiem z wyboru jest midazolam – stąd ten dostęp do tego leku.

    W USA FDA również nie dodała do wskazań “przerywania drgawek”, a mimo to midazolam jest przypisywany opiekunom osób chorych na padaczkę, a paramedycy podają ten lek docelowo w przerywaniu stanów drgawkowych off label. W Australii jest podobnie. Na całym świecie jest podobny problem bo firma produkująca ten lek nie kwapi się do zmiany chpl.

    Dzięki za odpowiedź i cieszę się że podoba się Panu mój blog.

    Pozdrawiam

    2 użytkowników uznało wpis za pomocny.
  • #46051 Punkty: 1

    Daria Smolińska mgr farm.
    1 pkt.

    Użyciem off-label będą także globulki dopochwowe z Augmentinem, prawda? Recepty na globulki z Augmentinem zdarzają się u mnie w aptece stosunkowo często.

    Czy jest ktoś, kto zna zasadność stosowania amoksycyliny tą konkretną drogą podania?

    1 użytkownik uznał wpis za pomocny.
    • #46057 Punkty: 3

      Laura Krumpholz mgr farm.
      36 pkt.

      Według wytycznych amoksycylina może być stosowana pomocniczo w leczeniu zakażeń rzęsistka pochwowego przy nieskuteczności samego metronidazolu.

      “If this fails and the above are excluded, then consider a high vaginal swab or empirical treatment with erythromycin or amoxycillin to reduce ß-haemolytic streptococci before retreating with metronidazole, as some organisms present in the vagina may interact and reduce effectiveness of metronidazole”

      3 użytkowników uznało wpis za pomocny.

Musisz być zalogowany aby odpowiedzieć na ten temat.

Nasze projekty
Partnerzy Pilotażu Opieki Farmaceutycznej
Partner Usługi Przegląd Lekowy Pilotaż opieki farmaceutycznej
Partner Usługi Przegląd Domowej Apteczki Pilotaż opieki farmaceutycznej
Partner Usług Pilotaż opieki farmaceutycznej
Partner Usług Pilotaż opieki farmaceutycznej