Dekstrometorfan – Ścieżka rekomendacji

Dekstrometorfan (DXM) jest pochodną morfiny o działaniu przeciwkaszlowym, dostępną w postaci syropów i tabletek, zarówno jednoskładnikowych, jak i złożonych. Dekstrometorfan jest jednym z najlepiej przebadanych związków działających przeciwkaszlowo.¹

Dekstrometorfan – Komu można polecać?

Preparaty z dekstrometorfanem możemy polecić rodzicowi, który u dziecka powyżej 6 r.ż. skarży się na:

• kaszel bez odkrztuszania wydzieliny,
• kaszel suchy i duszący,
• ból podczas kaszlu,
• brak snu ze względu na męczący kaszel.

Dekstrometorfan jest przeciwwskazany u pacjentów chorujących na astmę, ale można go stosować u pacjentów z POChP. Nie rekomenduj dekstrometorfanu kobietom w ciąży – jego stosowanie wydaje się być zbędnym ryzykiem. O lekach przeciwkaszlowych, które można stosować w ciąży pisaliśmy w innym opracowaniu. Ze względu na powszechność użycia DXM i jednocześnie brak doniesień o groźnych działaniach niepożądanych u dzieci karmionych piersią, których matki stosowały dekstrometorfan, można uznać go za zgodny z karmieniem piersią.²

Dekstrometorfan – Jak stosować?

W tabeli poniżej przedstawiono dawkowanie dekstrometorfanu w zależności od wieku chorego. Informując pacjenta o dawkowaniu, zwróć uwagę na sposób zapisu dawki dekstrometorfanu w danym preparacie. W przypadku syropów zawartość DXM może być podana na 1 ml lub na 5 ml. Dawkowanie dekstrometorfanu w zależności od wieku chorego przedstawiliśmy w tabeli.

pacjent	dawka jednorazowa		maksymalna dawka dobowa
	co 4 godziny	co 6-8 godzin
dzieci 4-6 lat	2,5-5 mg	7,5 mg	30 mg
dzieci 6-12 lat	5-10 mg	15 mg	60 mg
dorośli	10-20 mg	30 mg	120 mg

Dekstrometorfan – Jak działa?

Dekstrometorfan wykazuje działanie ośrodkowe poprzez hamowanie ośrodka kaszlu oraz ośrodka oddechowego w rdzeniu przedłużonym. Powoduje zahamowanie odruchu kaszlowego oraz spłycenie i spowolnienie oddechu. Początek działania przeciwkaszlowego dekstrometorfanu po podaniu doustnym występuje po 15-30 minutach i utrzymuje się przez 5-6 godzin. W tabeli przedstawiono skuteczność działania przeciwkaszlowego dekstrometorfanu w dawkach dostępnych w preparatach bez recepty.³

Zakażenie	Dorośli	Dzieci
Dolnych dróg oddechowych	wykazano efekt przeciwkaszlowy	efekt przeciwkaszlowy nieznacznie lepszy od placebo
Górnych dróg oddechowych	nie wykazano skuteczności	nie wykazano skuteczności

Dekstrometorfan – Na co uważać?

Działania niepożądane są łagodne i występują rzadko. Dekstrometorfan może powodować:

• senność,
• zawroty głowy,
• zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego.⁴

Do objawów przedawkowania można zaliczyć:

• halucynacje,
• euforię,
• niekontrolowany śmiech,
• pobudzenie,
• tachykardię,
• rozszerzenie źrenic,
• oczopląs,
• w skrajnych przypadkach nawet śpiączkę.

Objawy te są często obserwowane u osób stosujących dekstrometorfan w celach rekreacyjnych.

Dekstrometorfan – Na jakie interakcje zwracać uwagę?

Ze względu na ryzyko wystąpienia zespołu serotoninowego zalecamy, aby odradzić stosowanie dekstrometorfanu pacjentom przyjmującym:

• inhibitory monoaminooksyazy (IMAO) – selegilinę, rasagilinę, moklobemid,
• selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI) – paroksetynę, fluoksetynę, fluwoksaminę, sertralinę i citalopram.^5,6

Leki hamujące metabolizm DXM zwiększają stężenie dekstrometorfanu we krwi, co powoduje nasilenie działań niepożądanych. Interakcje te są nieistotne klinicznie, jednakże mogą okazać się groźne dla osób będących tzw. szybkimi metabolizerami. Dotyczy to jednak rzadko stosowanych leków, takich jak: bupropion (Wellbutrin XR), cynakalcet (Cinacalcet Accord), linezolid (Linezolid Adamed) czy styrypentol (Diacomit).⁶ Podczas stosowania dekstrometorfanu pacjenci powinni unikać spożywania alkoholu. Alkohol zwiększa biodostępność DXM, co zwiększa działanie depresyjne leku na OUN i nasila działania niepożądane. Mogą wystąpić zawroty głowy, senność oraz osłabienie koncentracji.⁴ Dekstrometorfan może być łączony z gwajafenezyną, która jest lekiem wykrztuśnym również hamującym odruch kaszlu, lecz w innym mechanizmie działania. Dekstrometorfan nie wchodzi w interakcje z pożywieniem.⁴

Dekstrometorfan – Dodatkowe informacje

Dostępne w Polsce preparaty dekstrometorfanu przedstawiono w tabeli poniżej:

Kat.	Preparat	Postać	Dawka dekstrometorfanu	Dodatkowe substancje	Opakowania
OTC	Acodin	tabletki	15 mg	brak	20 tabletek
OTC	Acodin Duo	syrop	15 mg/5ml 3 mg/ml	dekspantenol 50 mg/5ml	100 ml
Rx	Acodin Junior	syrop	7,5 mg/5ml 1,5 mg/ml	dekspantenol 50 mg/5ml	100 ml
OTC	Actifed	syrop	10 mg/5ml 2 mg/ml	pseudoefedryna 30 mg/5ml triprolidyna 1,25 mg/5ml	100 ml
OTC	Acti-trin	syrop	10 mg/5ml 2 mg/ml	pseudoefedryna 30 mg/5ml triprolidyna 1,25 mg/5ml	100 ml
OTC	Cerugrip	tabletki	10 mg	paracetamol 325 mg pseudoefedryna 30 mg	20 tabletek
OTC	Dexacaps	kapsułki twarde	20 mg	wyciąg suchy z kwiatostanu lipy 67 mg wyciąg suchy z ziela melisy 50 mg	10 kapsułek
OTC	Dexapico	syrop	6,5 mg	wyciąg wodny z kwiatostanu lipy 1,625 g	115 ml
OTC	Dexapini	syrop	6,5 mg	wyciąg sosnowy 430 mg nalewka z owoców kopru 65 mg	115 ml
OTC	Gripblocker Express	kapsułki miękkie	12 mg	paracetamol 300 mg pseudoefedryna 30 mg	10 kapsułek 20 kapsułek
OTC	Gripex	tabletki	10 mg	paracetamol 325 mg pseudoefedryna 30 mg	10 tabletek 24 tabletki
OTC	Gripex Hot Zatoki	proszek do sporządzania roztworu	20 mg	paracetamol 650 mg pseudoefedryna 60 mg chlorfeniramina 4 mg	8 saszetek
OTC	Gripex Max	tabletki	15 mg	paracetamol 500 mg pseudoefedryna 30 mg	10 tabletek 20 tabletek
OTC	Gripex Noc	tabletki	15 mg	paracetamol 500 mg pseudoefedryna 30 mg chlorfeniramina 2 mg	12 tabletek
OTC	Grypolek	tabletki	15 mg	paracetamol 325 mg gwajafenezyna 200 mg pseudoefedryna 30 mg	24 tabletki
OTC	Grypostop	tabletki	15 mg	paracetamol 325 mg pseudoefedryna 30 mg	12 tabletek 24 tabletki
OTC	Robitussin Antitussicum	syrop	7,5 mg/5ml 1,5 mg/ml	brak	100 ml
OTC	Robitussin Junior	syrop	3,75 mg/5 ml 0,75 mg/ml	brak	100 ml
OTC	Tussal Antitussicum	tabletki	15 mg	brak	10 tabletek
OTC	Tussidex	kapsułki miękkie	30 mg	brak	10 kapsułek
OTC	Tussidex mite	kapsułki miękkie	15 mg	brak	15 kapsułek
OTC	TussiDrill	syrop	5 mg/5 ml 1 mg/ml	brak	150 ml
OTC	Vicks MedDex	tabletki	7,33 mg	brak	12 tabletek
OTC	Vicks MedDex o smaku miodu na kaszel suchy	syrop	6,65 mg/5ml 1,33 mg/ml	brak	120 ml