Niektórzy farmaceuci zwracają uwagę, że ci sami pacjenci, najczęściej młode osoby, nawet kilka dni pod rząd przychodzą do apteki, prosząc o Acodin. Czy to możliwe, że niektóre osoby stosują go w celach rekreacyjnych. Dlaczego właściwie dekstrometorfan bywa nadużywany? I czy można się od niego uzależnić?
Dekstrometorfan (DXM) to nieopioidowa pochodna morfiny, działa ośrodkowo – podnosi próg kaszlu i w związku z tym jest stosowany jako lek przeciwkaszlowy. DXM dostępny jest w preparatach prostych, w postaci tabletek (Acodin, Tussal Antitussicum), kapsułek (Tussidex) i syropów (Robitussin Antitussicum), a także wchodzi w skład preparatów złożonych w postaci tabletek (w: Gripex, Grypostop) oraz syropów (w:Actifed, DexaPini). W celach pozamedycznych najczęściej stosowane są preparaty proste zawierające dekstrometorfan.
Rekomendowane bezpieczne dawkowanie dekstrometorfanu u pacjentów dorosłych to 15 mg co 4 h lub 30 mg co 6-8 h, natomiast maksymalna zalecana dawka dobowa to 120 mg. Doraźne stosowanie dekstrametorfanu zgodnie ze wskazaniami i w standardowych dawkach nie stwarza ryzyka uzależnienia.
Przeciwkaszlowe zastosowanie dekstrometorfanu omówiono w osobnym artykule.
Niektóre osoby mogą stosować DXM poza wskazaniami, ze względu na to, że w dużych dawkach wpływa na ośrodkowy układ nerwowy (OUN) podobnie jak fencyklidyna czy ketamina – działa euforyzująco, halucynogennie i dysocjacyjnie. Wśród głównych powodów przewlekłego przyjmowania DXM wymienia się poprawę nastroju, zażywanie leku może traktowane jako sposób ucieczki od problemów życiowych.1
Efekty działania DXM są zależne od przyjętej dawki i wyróżnia się 4 główne fazy odurzenia (tzw. fazy plateau).2Opis objawów, które towarzyszą każdej z faz, przedstawiono w Tabeli 1. Na stronie internetowej DexCalc dostępny jest nawet kalkulator, za pomocą którego można obliczyć ile DXM należy przyjąć, aby doświadczyć efektów charakterystycznych dla konkretnej fazy.
Tabela 1. Efekty działania DXM w zależności od przyjętej dawki – fazy plateau.
silne pobudzenie, zaburzenia mowy i równowagi, nasilone doznania słuchowe i wzrokowe, halucynacje przy zamkniętych oczach (ang. closed-eye visualisations, CEV)
3
7,5-15
utrata koordynacji ruchów, objawy dysocjacyjne – poczucie łagodnego odzielania się od własnego ciała, zaburzenia wzrokowe i słuchowe, silne zaburzenia świadomości, nieprzyjemne halucynacje wywołujące lęk i panikę
4
>15
depersonalizacja – utrata własnej tożsamości, silne objawy dysocjacyjne, np. poczucie wyjścia z ciała (ang. out-of-body experience, OOB), przeżycia mistyczne, silne halucynacje, paniczny strach
Wrażliwość na działanie DXM zależy również od uwarunkowanej genetycznie aktywności izoenzymu CYP2D6, który uczestniczy w metabolizowaniu leku. U tzw. szybkich metabolizerów (ang. rapid metabolizers) efekty działania DXM pojawiają się szybciej i utrzymują krócej, mniejsze jest również nasilenie działań niepożądanych – takie osoby mogą być bardziej podatne na nadużywanie DXM. Z kolei u tzw. wolnych metabolizerów (ang. poor metabolizers) DXM może ulegać kumulacji, co pogarsza tolerancję leku i może zwiększać ryzyko zatrucia.1
Zatruciu DXM mogą towarzyszyć takie objawy jak: wysokie ciśnienie tętnicze, tachykardia, nudności, pocenie się, zaczerwienienie skóry i pokrzywka, upośledzenie napięcia mięśni, zaburzenia mowy, dysforia (czyli przeciwieństwo euforii – silne przygnębienie, pogorszenie samopoczucia) oraz agresywne zachowanie i pobudzenie, także z objawami psychotycznymi.3,4 Opisywano również przypadki ciężkich zatruć, w przebiegu, których występowała hipertermia i drgawki, a nawet dochodziło do śpiączki i depresji oddechowej.5
Jaki jest potencjał uzależniający dekstrometorfanu?
Regularne nadużywanie DXM może prowadzić do rozwoju uzależnienia. W badaniu z udziałem 53 młodych osób regularnie stosujących DXM wykazano, że niemal połowa (46,5%) przyjmowała przewlekle DXM z powodu psychicznego uzależnienia od leku.6 Osoby uzależnione psychicznie stosują substancję ze względu na towarzyszące temu pożądane efekty (w przypadku DXM – poprawa nastroju i euforia). Zaobserwowano również, że z czasem wzrasta tolerancja na DXM, co powoduje konieczność zwiększania dawek leku w celu uzyskania tego samego efektu działania. Przykładowo, opisano przypadek kobiety, która przyjmowała 2400-3600 mg DXM dziennie w postaci syropu (przypomnę, że maksymalna zalecana dawka dobowa wynosi 120 mg).7 Pojedyncze opisy przypadków wskazują na to, że przewlekłe nadużywanie DXM może skutkować również uzależnieniem fizjologicznym: po odstawieniu leku obserwowano u pacjentów wystąpienie zespołu abstynencyjnego, z objawami takimi jak bezsenność, dysforia, wzmożona potliwość, nudności, wzrost ciśnienia tętniczego i zaburzenia rytmu serca (głównie tachykardia).8,9,10
Inne objawy, które mogą wskazywać na to, że u pacjenta występuje uzależnienie od dekstrometorfanu to:
silna potrzeba codziennego jego stosowania (tzw. głód),
utrata kontroli – przyjmowanie dawek dekstrometorfanu znacznie przekraczających dzienną zalecaną dawkę dobową,
duże zaangażowanie w proces zdobywania leku – zapewnienie sobie dziennej dawki leku wymaga codziennych wizyt w kilku lub kilkunastu aptekach,
ukrywanie faktu regularnego stosowania dekstrometorfanu, zarówno przed najbliższymi, jak i przed farmaceutą w aptece,
stosowanie dekstrometorfanu mimo negatywnych skutków dla zdrowia (takich jak świąd skóry, wymioty, stany lękowe, problemy ze snem, zaburzenia seksualne, zaburzenia pamięci).
Na zakończenie przypomnę, że zgodnie z obowiązującymi przepisami, podczas jednorazowej sprzedaży, możesz wydać pacjentowi preparaty zawierające łącznie maksymalnie 360 mg dekstrometorfanu (np. Tussidex 30 mg 10 tabl.), jak również masz prawo odmówić sprzedaży produktu leczniczego w przypadku podejrzenia, że może być zastosowany w celu pozamedycznym.
W osobnych artykułach omówiono również pozamedyczne zastosowanie poniższych substancji:
Piątek, A., Koziarska-Rościszewska, M., Zawilska, J.B. (2015) Rekreacyjne używanie leków dostępnych w odręcznej sprzedaży: odurzanie i doping mózgu. Alcoholism and Drug Addiction, 28(1), 65-77. pełny tekst↩↩
Motyka, M., Marcinkowski, J.T., Nowe metody odurzania się. Cz. I. Leki dostępne bez recepty wykorzystywane w celach narkotycznych. (2014) Probl Hig Epidemiol, 95(3), 504-511 pełny tekst↩
Bernstein, L. B., Albert, D., Baguer, C., & Popiel, M. (2020). Long-term Dextromethorphan Use and Acute Intoxication Results in an Episode of Mania and Autoenucleation. Journal of addiction medicine, 14(4), e133–e135. abstrakt↩
Wolfe, T. R., & Caravati, E. M. (1995). Massive dextromethorphan ingestion and abuse. The American journal of emergency medicine, 13(2), 174–176. abstrakt↩
Chyka, P. A., Erdman, A. R., Manoguerra, A. S., Christianson, G., Booze, L. L., Nelson, L. S., Woolf, A. D., Cobaugh, D. J., Caravati, E. M., Scharman, E. J., Troutman, W. G., & American Assiciation of Poison Control Centers (2007). Dextromethorphan poisoning: an evidence-based consensus guideline for out-of-hospital management. Clinical toxicology (Philadelphia, Pa.), 45(6), 662–677. pełny tekst↩
Ziaee, V., Akbari Hamed, E., Hoshmand, A., Amini, H., Kebriaeizadeh, A., & Saman, K. (2005). Side effects of dextromethorphan abuse, a case series. Addictive behaviors, 30(8), 1607–1613. abstrakt↩
Miller S. C. (2005). Dextromethorphan psychosis, dependence and physical withdrawal. Addiction biology, 10(4), 325–327. pełny tekst↩
Mutschler, J., Koopmann, A., Grosshans, M., Hermann, D., Mann, K., & Kiefer, F. (2010). Dextromethorphan withdrawal and dependence syndrome. Deutsches Arzteblatt international, 107(30), 537–540. pełny tekst↩
Miller S. C. (2005). Dextromethorphan psychosis, dependence and physical withdrawal. Addiction biology, 10(4), 325–327. pełny tekst↩
Desai, S., Aldea, D., Daneels, E., Soliman, M., Braksmajer, A. S., & Kopes-Kerr, C. P. (2006). Chronic addiction to dextromethorphan cough syrup: a case report. Journal of the American Board of Family Medicine : JABFM, 19(3), 320–323. pełny tekst↩
Czytasz fragment
Zaloguj się, aby czytać dalej
Pełne opracowania opieka.farm – także te o lekach na receptę – czytają tylko zalogowani. Bezpłatne konto zawodowe zakładasz w minutę.
Wiesner A. Dlaczego dekstrometorfan (Acodin, Robitussin) bywa nadużywany przez nastolatków? opieka.farm [Internet]. 2021 [aktualizacja 16.07.2026; dostęp 07.09.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/opracowanie/dlaczego-dekstrometorfan-acodin-robitussin-bywa-naduzywany-przez-nastolatkow-wyjasniamy/
Zanim klikniesz którykolwiek przycisk, prosimy o przeczytanie tej informacji do końca — dotyczy ona Twoich danych osobowych.
Klikając „Przejdź do serwisu", udzielasz zgody na przetwarzanie Twoich danych osobowych w celach statystycznych oraz pomiaru skuteczności materiałów przygotowywanych we współpracy z partnerami. Zakres zgody możesz określić samodzielnie w ustawieniach zaawansowanych.
Administratorem danych osobowych przetwarzanych w związku z korzystaniem z serwisu opieka.farm jest Wydawnictwo Farmaceutyczne sp. z o.o. z siedzibą w Krakowie, ul. Lipowa 3/217, 30-702 Kraków, wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000699424, NIP 6751619789, REGON 368514231, zwana dalej „Administratorem".
Administrator oraz zaufani partnerzy przetwarzają dane osobowe zbierane w ramach korzystania z serwisu, w tym dane zapisywane w plikach cookies i podobnych technologiach, w następujących celach:
zapewnienia prawidłowego działania serwisu, w tym utrzymania sesji użytkownika zalogowanego oraz zabezpieczenia formularzy — na podstawie prawnie uzasadnionego interesu Administratora (art. 6 ust. 1 lit. f RODO);
prowadzenia statystyk oglądalności i analizy sposobu korzystania z serwisu, w celu doskonalenia publikowanych treści oraz funkcjonalności — na podstawie zgody (art. 6 ust. 1 lit. a RODO);
pomiaru skuteczności materiałów przygotowywanych we współpracy z partnerami oraz ograniczania częstotliwości ich wyświetlania — na podstawie zgody (art. 6 ust. 1 lit. a RODO).
Zgoda jest dobrowolna i może zostać w każdej chwili wycofana bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego przed jej wycofaniem, przy użyciu opcji dostępnej w serwisie. Wycofanie zgody nie ogranicza dostępu do treści.
Dane przetwarzane na podstawie zgody przechowywane są przez okres 12 miesięcy od jej udzielenia albo do czasu jej wcześniejszego wycofania. Szczegółowy wykaz plików cookies, wskazanie ich dostawców, celów oraz okresów przechowywania zawiera Polityka prywatności.
W związku z korzystaniem z narzędzi dostawców mających siedzibę poza Europejskim Obszarem Gospodarczym dane mogą być przekazywane do państw trzecich, w szczególności do Stanów Zjednoczonych, na podstawie decyzji Komisji Europejskiej stwierdzającej odpowiedni stopień ochrony (Data Privacy Framework) albo standardowych klauzul umownych.
Osobie, której dane dotyczą, przysługuje prawo dostępu do danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przenoszenia danych, prawo sprzeciwu wobec przetwarzania opartego na prawnie uzasadnionym interesie, a także prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
Zakres udzielanych zgód można określić samodzielnie, korzystając z ustawień zaawansowanych. Wybranie opcji „Przejdź do serwisu" oznacza wyrażenie zgody na cele wskazane powyżej.
Zdecyduj, na co się zgadzasz. Wybór zapamiętamy na 12 miesięcy.
Zawsze aktywne
Te pliki cookie są konieczne do działania serwisu i nie da się ich wyłączyć. Ustawiamy je w odpowiedzi na czynności użytkownika: zalogowanie się, wypełnienie formularza, zapamiętanie wybranych ustawień prywatności. Przeglądarkę można skonfigurować tak, aby je blokowała, ale wtedy część serwisu przestanie działać poprawnie — nie zadziała między innymi logowanie ani zapisywanie treści do przeczytania później.
Te pliki cookie pozwalają nam zliczać wizyty i rozpoznawać źródła ruchu, dzięki czemu wiemy, które materiały są czytane, a które nie, i na tej podstawie planujemy kolejne. Pokazują też, w którym miejscu czytelnicy przerywają lekturę. Dla osób niezalogowanych dane pozostają zbiorcze. Dla zalogowanych część statystyk jest powiązana z kontem, ponieważ narzędzie pomiarowe rozpoznaje zalogowanego użytkownika. Niezależnie od tego wyboru działają wyłącznie te pomiary, których dane nie opuszczają naszego serwera — są wymienione w wykazie plików cookie.
Te pliki cookie mogą ustawiać w naszym serwisie partnerzy, z którymi przygotowujemy materiały edukacyjne i promocyjne. Pozwalają ocenić, ile osób zobaczyło dany materiał, i ograniczyć wielokrotne pokazywanie tej samej treści tej samej osobie. Nie przechowują danych, które wprost identyfikują użytkownika — opierają się na rozpoznaniu przeglądarki i urządzenia. Bez Twojej zgody te narzędzia w ogóle się nie uruchamiają, więc nie zapisują żadnych plików — materiały partnerów pozostają wtedy niewyświetlone.
