Leki przeciwkaszlowe z dekstrometorfanem to syropy, tabletki, kapsułki i pastylki, dostępne głównie jako leki OTC. Stosowane są przede wszystkim w łagodzeniu suchego, napadowego kaszlu, który utrudnia codzienne funkcjonowanie lub sen pacjenta. Porównanie obejmuje różnice w dawce, postaci, dodatkowych substancjach czynnych i pomocniczych, co ułatwia wybór najbardziej odpowiedniego preparatu w praktyce aptecznej.
O substancji czynnej
Dekstrometorfan to ośrodkowo działający lek przeciwkaszlowy z grupy pochodnych morfinanu. Hamuje ośrodek kaszlu w rdzeniu przedłużonym, a w większych dawkach działa także na receptory NMDA i układ serotoninergiczny, co tłumaczy zarówno działania uboczne, jak i potencjał nadużywania. Wskazany jest w leczeniu suchego, męczącego kaszlu i stosowany głównie w preparatach OTC (syropy, kapsułki, tabletki). Typowa dawka u dorosłych to 15–30 mg co 4–6 godzin lub 60 mg co 12 godzin, maksymalnie 120 mg/dobę. U dzieci dawki są mniejsze i zależą od wieku. Lek nie ma działania przeciwbólowego, a w dawkach terapeutycznych zwykle nie wywołuje depresji oddechowej. Metabolizowany jest przez CYP2D6, co powoduje dużą zmienność osobniczą. Może wchodzić w groźne interakcje z lekami serotoninergicznymi, prowadząc do zespołu serotoninowego.
Substancje dodatkowe
W preparatach z dekstrometorfanem pojawiają się różne substancje dodatkowe, które wspierają działanie głównego składnika, łagodzą objawy towarzyszące infekcjom lub poszerzają zakres terapeutyczny. Należą do nich:
- dekspantenol – działa regenerująco na błony śluzowe, łagodzi podrażnienia, wspiera gojenie,
- chlorowodorek triprolidyny – lek przeciwhistaminowy, zmniejsza obrzęk błon śluzowych i objawy alergiczne,
- chlorowodorek pseudoefedryny – sympatykomimetyk, obkurcza naczynia krwionośne w błonie śluzowej nosa, zmniejsza przekrwienie i niedrożność,
- wyciąg z lipy – działa łagodząco, przeciwzapalnie i lekko napotnie, wspiera łagodzenie kaszlu,
- wyciąg z melisy – wykazuje działanie uspokajające, zmniejsza napięcie i wspiera komfort w przebiegu infekcji,
- wyciąg z sosny – działa sekretolitycznie i wykrztuśnie, ułatwia usuwanie wydzieliny,
- nalewka z owoców kopru włoskiego – działa wykrztuśnie i rozkurczowo na mięśnie gładkie oskrzeli,
- paracetamol – działa przeciwgorączkowo i przeciwbólowo, łagodzi objawy infekcji,
- maleinian chlorfenaminy – lek przeciwhistaminowy, zmniejsza katar i obrzęk błon śluzowych,
- gwajafenezyna – lek wykrztuśny, rozrzedza wydzielinę w drogach oddechowych i ułatwia jej usuwanie.
Substancje pomocnicze
Preparaty różnią się zawartością substancji pomocniczych. Poniżej przedstawiono szczegółowe omówienie substancji pomocniczych o znanym działaniu:
- sacharoza – problematyczna u diabetyków, może zwiększać ryzyko próchnicy, niezalecana u osób z nietolerancją fruktozy
- laktoza – problematyczna u osób z nietolerancją laktozy, może powodować wzdęcia, bóle brzucha i biegunki
- etanol – niezalecany u małych dzieci, osób wrażliwych i pacjentów z chorobami wątroby; może działać drażniąco na układ pokarmowy i ośrodkowy układ nerwowy
- żelatyna – potencjalnie problematyczna dla osób na diecie wegańskiej i wegetariańskiej
Wnioski z porównania
Na podstawie analizy wyciągamy następujące wnioski:
- zdecydowana większość preparatów z dekstrometorfanem jest dostępna bez recepty (leki OTC), jedynie Acodin Junior jest lekiem na receptę,
- pacjenci z nietolerancją laktozy powinni unikać preparatów zawierających laktozę takich jak Acodin i Tussal Antitussicum
- osobom z cukrzycą poleć preparaty wolne od sacharozy i glukozy, odradź syropy (Acodin Duo, Acodin Junior, Actifed, Dexapico, Dexapini, Tussi Drill) oraz pastylki twarde (Inovox na kaszel) zawierające cukry
- pacjenci wrażliwi na alkohol oraz dzieci powinni unikać preparatów z etanolem takich jak Actifed, Acti-Trin, Dexapini, Tussi Drill
- pacjenci na diecie wegańskiej i wegetariańskiej mogą unikać preparatów z żelatyną (Dexacaps, Gripblocker Express, Tussidex)
- najwyższe dawki dekstrometorfanu występują w leku OTC Tussidex dostępnym w postaci kapsułek miękkich (30 mg dekstrometorfanu)
- dla dzieci od 2. rż. możesz polecić syrop Dexapico. Natomiast dla dzieci od 4. rż. możesz zalecić syrop Dexapini
- pacjentom, którzy oprócz działania przeciwkaszlowego oczekują także łagodzenia podrażnień gardła możesz polecić preparaty z dekspantenolem takie jak Acodin Duo
Preparaty zawierające dekstrometorfan dostępne w obrocie aptecznym
Preparaty zawierające dekstrometorfan zestawiono w Tabeli poniżej:
| Nazwa handlowa | Kategoria dostępności | Postać | Dawka | Dolna granica wieku | Inne substancje | Substancje pomocnicze |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Acodin | Lek OTC | Tabletki | 15 mg | 12. rż. | – | Laktoza |
| Acodin Duo | Lek OTC | Syrop | 15 mg (w 5 ml) | 12. rż. | Dekspantenol – 50 mg | Sacharoza |
| Acodin Junior | Lek Rx | Syrop | 7,5 mg (w 5 ml) | 6. rż. | Dekspantenol – 50 mg | Sacharoza |
| Actifed | Lek OTC | Syrop | 10 mg (w 5 ml) | 7. rż | Chlorowodorek triprolidyny (1,25 mg), chlorowodorek pseudoefedryny (30 mg) | Etanol, sacharoza |
| Acti-Trin | Lek OTC | Syrop | 10 mg (w 5 ml) | 7. rż. | Chlorowodorek triprolidyny (1,25 mg), chlorowodorek pseudoefedryny (30 mg) | Etanol |
| Dexacaps | Lek OTC | Kapsułki twarde | 20 mg | 12. rż. | Wyciąg suchy z Tilia cordata Miller, Tilia platyphyllos Scop., Tilia x vulgaris Heyne lub ich kompozycja (DER 2,5-3:1) – 167,00 mg, wyciąg suchy z Melissa officinalis (DER 6-8 :1) – 50,00 mg | Żelatyna, skrobia |
| Dexapico | Lek OTC | Syrop | 6,5 mg | 2. rż. | Wyciąg wodny z kwiatu lipy (DER 1:5) – 1625 mg/5 ml | Sacharoza |
| Dexapini | Lek OTC | Syrop | 6,5 mg | 4. rż. | wyciąg płynny z Pinus sylvestris (DER 1:1,6) – 426 mg; nalewka z Foeniculum vulgare Miller subsp. vulgare fructus (DER 1:5) – 65 mg | Sacharoza, etanol |
| Gripblocker Express | Lek OTC | Kapsułki miękkie | 12 mg | 6. rż. | Paracetamol (300 mg), chlorowodorek pseudoefedryny (30 mg) | Żelatyna |
| Gripex | Lek OTC | Tabletki powlekane | 10 mg | 6. rż. | Paracetamol (325 mg), chlorowodorek pseudoefedryny (30 mg) | Skrobia |
| Gripex Hot Zatoki | Lek OTC | Proszek do wytworzenia płynu | 20 mg | 12. rż. | Paracetamol (650 mg), chlorowodorek pseudoefedryny (60 mg), maleinian chlorfenaminy (4 mg) | Skrobia, sacharoza |
| Gripex Max | Lek OTC | Tabletki powlekane | 15 mg | 12. rż. | Paracetamol (500 mg), chlorowodorek pseudoefedryny (30 mg) | Skrobia |
| Gripex Noc | Lek OTC | Tabletki powlekane | 15 mg | 12. rż. | Paracetamol (500 mg), chlorowodorek pseudoefedryny (30 mg), maleinian chlorfenaminy (2 mg) | Skrobia |
| Grypolek | Lek OTC | Tabletki powlekane | 15 mg | 6. rż. | Paracetamol (325 mg), gwajafenezyna (200 mg), chlorowodorek pseudoefedryny (30 mg) | Skrobia |
| Grypostop | Lek OTC | Tabletki powlekane | 15 mg | 12. rż. | Paracetamol (325 mg), chlorowodorek pseudoefedryny (30 mg) | Skrobia |
| Inovox na kaszel | Lek OTC | Pastylki twarde | 10 mg | 12. rż. | – | Sacharoza |
| Tussal Antitussicum | Lek OTC | Tabletki powlekane | 15 mg | 6. rż. | – | Laktoza |
| Tussi Drill | Lek OTC | Syrop | 5 mg/5 ml | 6. rż. | – | Etanol, glukoza |
| Tussidex | Lek OTC | Kapsułki miękkie | 30 mg | 12. rż. | – | Żelatyna |
