Paracetamol z kodeiną – Ścieżka rekomendacji

Paracetamol z kodeiną to połączenie leków o synergistycznym działaniu, dostępne w postaci tabletek, kapsułek i tabletek musujących (również z dodatkiem kofeiny), stosowane w krótkotrwałym leczeniu bólu ostrego o umiarkowanym i średnim nasileniu.

Paracetamol z kodeiną – Komu można polecać?

Preparaty zawierające paracetamol z kodeiną są wskazane u pacjentów powyżej 12. roku życia, którzy:

• skarżą się na silne dolegliwości bólowe o nagłym początku,
• stosowali paracetamol, ibuprofen lub inny niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ), ale okazały się nieskuteczne,
• ze względu na nadciśnienie lub chorobę wrzodową nie mogą stosować NLPZ.

Paracetamol z kodeiną możemy polecić w szczególności:

• pacjentowi z bólem zęba lub po ekstrakcji zęba,¹
• pacjentowi z napięciowym bólem głowy,²
• pacjentowi, który prosi coś na ból po złamaniu, skręceniu, stłuczeniu,
• pacjentce z bólem menstruacyjnym, która nie może stosować NLPZ – leków preferowanych w bólach menstruacyjnych,
• pacjentce z bólem poporodowym, która nie karmi piersią,
• pacjentce w II i III trymestrze ciąży, gdy bezpieczniejsze leki przeciwbólowe – paracetamol (przez cały okres ciąży) i ibuprofen (w II trymestrze) nie pomagają.^3,4

Paracetamol z kodeiną – Jak stosować?

Paracetamol z kodeiną stosuje się:

• w dawkach podzielonych, co 6-8 godzin, nie przekraczając maksymalnej dobowej dawki paracetamolu 4 g i kodeiny 240 mg,^3,5
• między posiłkami – obecność pożywienia w żołądku może opóźniać początek działania paracetamolu,
• doraźnie i nie dłużej niż przez 3 dni – przewlekłe stosowanie nie jest zalecane, ponieważ zwiększa się ryzyko wystąpienia działań niepożądanych kodeiny.⁴

Paracetamol z kodeiną – Jak działa?

Paracetamol to lek o działaniu przeciwbólowym i przeciwgorączkowym. Kodeina jest opioidem, który w organizmie metabolizuje w ok. 10% do morfiny i to przede wszystkim ona odpowiada za przeciwbólowy efekt kodeiny. Dwa przeglądy systematyczne (w tym przegląd Cochrane) wykazały, że połączenie paracetamolu z kodeiną działa przeciwbólowo dłużej i skuteczniej w porównaniu do obu tych leków stosowanych w monoterapii.^6,7

Paracetamol z kodeiną – Na co uważać?

Częściej niż u 1 pacjenta na 100, a w wyższych dawkach nawet u 10% pacjentów mogą wystąpić działania niepożądane kodeiny takie jak:

• nudności i wymioty
• zawroty głowy i omdlenia,
• uspokojenie i senność (rzadziej niż w przypadku silnych opioidów),
• zaparcie (zwykle przy przewlekłym stosowaniu).⁴

Możemy doradzić pacjentowi, aby w trakcie terapii paracetamolem z kodeiną:

• pił większe niż zazwyczaj ilości płynów,
• spożywał produkty bogate w błonnik (na przykład warzywa, owoce, kasze, makarony, otręby),
• w razie wystąpienia zaparcia zastosował syrop zawierający laktulozę⁸ lub makrogole.

Odradzimy stosowanie preparatów z paracetamolem i kodeiną:

• dzieciom poniżej 12. roku życia, gdyż metabolizm kodeiny u najmłodszych przebiega szybko i może wystąpić nadmierna sedacja i spowolnienie oddychania,⁴
• dzieciom między 12. a 18 rokiem życia, jeśli cierpią na zaburzenia układu oddechowego,
• matkom karmiącym piersią, ponieważ u części kobiet (tzw. szybkich metabolizerów) lek może w krótkim czasie osiągać wysokie stężenie w mleku i wywołać u niemowląt objawy toksycznego działania opioidów: senność, osłabienie, problemy z oddychaniem,⁴
• pacjentom z ostrym i ciężkim uszkodzeniem wątroby i nerek,
• kobietom w I trymestrze ciąży.⁵

Jeśli pacjent jest osobą niedożywioną, wychudzoną, odwodnioną, cierpi na ciężką niewydolność wątroby lub nadużywa alkoholu, jest bardziej narażony na toksyczne działanie paracetamolu. Możemy zalecić zredukowanie dobowej dawki preparatu o połowę, aby zmniejszyć ryzyko działań niepożądanych.⁹ Podczas terapii preparatem zawierającym paracetamol z kodeiną prowadzenie samochodu nie jest bezwzględnie przeciwwskazane.¹⁰ Pamiętajmy jednak, że kodeina, szczególnie w większych dawkach (60-90 mg i więcej), może powodować nadmierne uspokojenie, zawroty głowy, zaburzenia koordynacji ruchowej i ostrości widzenia.⁴ Jeśli pacjent zaobserwuje któryś z tych objawów, szczególnie po pierwszym zastosowaniu leku oraz przy zwiększaniu jego dawki, powinien zrezygnować z prowadzenia samochodu. Kodeina ze względu na łatwą dostępność bez recepty bywa stosowana w celach rekreacyjnych, jednorazowe dawki są wtedy kilkukrotnie wyższe niż te lecznicze (>120 mg) i mogą wywoływać efekt odprężenia, euforii, a nawet omamy wzrokowe.¹¹

Paracetamol z kodeiną – Na jakie interakcje zwracać uwagę?

Pacjentom stosującym połączenie paracetamolu z kodeiną zwracamy uwagę na interakcje z:

• antagonistami witaminy K – warfaryną (Warfin) i acenokumarolem (Acenokumarol WZF, Sintrom) – paracetamol może nasilać ich działanie, zwiększając tym samym ryzyko krwawień, możemy doradzić pacjentowi częstszą kontrolę wskaźnika INR i stosowanie paracetamolu tylko doraźnie, w dawkach do 2 g na dobę,¹²
• alkoholem – może nasilać efekt sedatywny kodeiny oraz zwiększać ryzyko uszkodzenia wątroby w połączeniu z dużymi dawkami paracetamolu, dlatego spożywanie alkoholu w czasie terapii paracetamolem z kodeiną jest przeciwwskazane,^13,14
• lekami uspokajającymi, benzodiazepinami, fenobarbitalem lub neuroleptykami – mogą nasilać sedatywne działanie kodeiny i w efekcie powodować senność, zawroty głowy i zaburzenia koncentracji,³
• inhibitorami MAO – moklobemidem (Aurorix, Moclar), rasagiliną (Asanix), selegiliną (Segan) – w połączeniu z opioidami istnieje ryzyko wystąpienia zagrażającego życiu zespołu serotoninowego, zastosowanie kodeiny u pacjentów leczonych inhibitorami MAO jest dozwolone, ale rekomendujemy zalecać rozpoczęcie terapii od najmniejszych dawek i stopniowe ich zwiększanie.¹⁵

Paracetamol z kodeiną – Dodatkowe informacje

Zarejestrowane w Polsce preparaty zawierające paracetamol z kodeiną zestawiono poniżej:

Kat.	Preparat	Postać	Dawka – Kodeina	Dawka – Paracetamol	Dawka – Kofeina
OTC	Antidol	tabletki	15 mg	500 mg	–
OTC	Solpadeine	kapsułki, tabletki, tabletki musujące	8 mg	500 mg	30 mg
OTC	Solpadeine Max	tabletki musujące	12,8 mg	500 mg	30 mg
Rp	Efferalgan Codeine	tabletki musujące	30 mg	500 mg	–
Rp	Paramax-Cod	tabletki	30 mg	500 mg	–
Rp	Talvosilen	tabletki	20 mg	500 mg	–
Rp	Talvosilen forte	kapsułki	30 mg	500 mg	–
Rp	Ultracod	tabletki	30 mg	500 mg	–

Pamiętaj, że na jeden paragon (przy jednej transakcji) możesz wydać preparaty bez recepty zawierające łącznie maksymalnie 240 mg kodeiny. O paracetamolu i kodeinie pisano również w innych opracowaniach: