Globulki

Globulka jest postacią, którą apteka wykonuje rzadziej niż czopki, a technologicznie prawie tak samo. Ta bliskość bywa myląca, bo dwie rzeczy różnią się na tyle, że przenoszenie nawyków z receptury czopków prowadzi do preparatu niezgodnego z wymaganiami: termin oceny rozpadu i kryterium jednolitości zawartości. Do tego dochodzi status samych wymagań. Monografia narodowa Leki sporządzane w aptece miała do niedawna charakter informacyjny, a od 1 czerwca 2026 ma charakter obowiązujący^1,2.

Czym są globulki w ujęciu Farmakopei

Jak Farmakopea definiuje globulki?

Globulki są stałymi jednodawkowymi preparatami dopochwowymi o wielkości, kształcie i konsystencji odpowiedniej do podania dopochwowego³. Substancje czynne są w nich rozproszone lub rozpuszczone w podłożu, które rozpuszcza się albo rozprasza w wodzie, albo topi w temperaturze ciała. Dopuszczone substancje pomocnicze monografia wylicza zamkniętą listą: substancje wypełniające, adsorbenty, substancje powierzchniowo czynne, poślizgowe, środki konserwujące i barwniki³.

Angielska nazwa monografii to pessaries, francuska ovules³. Na receptach pojawiają się obie, obok łacińskiego globuli i nazw zwyczajowych, więc przy niejasnym zapisie warto sięgnąć do wykazu synonimów recepturowych.

Preparaty dopochwowe dostarczają substancje czynne w celu wywołania działania miejscowego lub ogólnego, do irygacji albo do celów diagnostycznych⁴. Globulka jest wśród nich jedyną postacią stałą, którą apteka realnie wylewa na receptę, bo tabletki wymagają prasowania, a kapsułki gotowych osłonek³.

Podłoża do globulek

Monografia wymienia te same substancje pomocnicze co przy czopkach: tłuszcz stały, makrogole, olej kakaowy oraz mieszaniny żelatynowe, na przykład złożone z żelatyny, wody i glicerolu³. Różnica dotyczy nie doboru podłoża, a tego, co z niego wynika dla kontroli gotowego preparatu.

Przy czopkach termin oceny rozpadu zależy od podłoża i wynosi 30 minut dla tłuszczowych albo 60 minut dla rozpuszczalnych w wodzie¹⁰. Przy globulkach jest jeden termin, 60 minut, i obowiązuje niezależnie od tego, na czym preparat wylano³. Wybór podłoża rozstrzyga więc o mechanizmie uwalniania i o warunkach przechowywania, ale nie o kryterium czasu.

Typ tłuszczu stałego wart jest sprawdzenia w dokumentacji surowca. Monografia opisuje rodzinę mieszanin glicerydów, w której każdy typ jest charakteryzowany przez temperaturę topnienia, liczbę hydroksylową i liczbę zmydlenia⁵. Dopuszczalny zakres temperatury topnienia rozciąga się od 30 °C do 45 °C, a liczba hydroksylowa może wynosić do 50¹¹. Pierwsza wielkość wyznacza granicę ogrzewania, druga mówi, ile fazy wodnej podłoże zwiąże.

Jak sporządza się globulki

Sposób podaje sama monografia ogólna, jednym zdaniem: globulki są zwykle sporządzane przez wylewanie³. Wytłaczania, dopuszczonego przy czopkach, monografia preparatów dopochwowych nie wymienia. Substancja czynna może być uprzednio rozdrabniana i przesiewana przez odpowiednie sito, a masa z substancją czynną upłynniona przez podgrzanie jest wylewana do form, w których globulki zestalają się w czasie chłodzenia³.

Szczegółową procedurę wylewania Farmakopea rozpisuje w części o sporządzaniu preparatów niejałowych, przy czopkach¹². Tę samą kolejność czynności stosuje się do globulek, bo preparaty sporządzane w aptece spełniają wymagania monografii ogólnych postaci leku, a monografia narodowa dopuszcza inne sposoby sporządzania, jeżeli zapewnią właściwą jakość preparatu¹³.

Ile podłoża odważyć na serię

Masa globulki wynika z objętości formy, a substancja czynna zajmuje w niej część miejsca. Farmakopea rozstrzyga o wyniku, nie o rachunku: masa każdej sztuki ma się mieścić w granicach od 95% do 105% masy deklarowanej¹⁴, zawartość substancji czynnej w granicach od 90% do 110% zawartości deklarowanej¹³, a w uzasadnionym i koniecznym przypadku wolno użyć składniki w nadmiarze¹³.

Naważkę podłoża liczy się z wartości wyparcia, czyli współczynnika mówiącego, ile podłoża zastępuje jeden gram substancji czynnej. Dla konkretnej recepty policzy to kalkulator masy podłoża do czopków i globulek, który obsługuje także formy dopochwowe.

Kontrola po sporządzeniu

Kryteria są trzy i każde odpowiada na inne pytanie. Masa mówi o dokładności dozowania, wygląd o jednorodności rozproszenia, a czas rozpadu o tym, czy substancja czynna zostanie uwolniona w miejscu podania.

Masa pojedynczej sztuki

Farmakopealne badanie jednolitości masy preparatów jednodawkowych pracuje na serii. Waży się 20 losowo wybranych jednostek, oblicza średnią masę, a dopuszczalne odchylenie dla czopków i globulek wynosi 5% niezależnie od ich masy. Poza tę granicę mogą wyjść najwyżej dwie masy jednostkowe i żadna nie więcej niż dwukrotnie¹⁵. Kryterium recepturowe jest ostrzejsze, bo odnosi się do każdej sztuki osobno¹⁴.

Czas rozpadu i jednolitość zawartości

Czas rozpadu bada się metodą 2.9.2, tą samą co przy czopkach. Rozpad uznaje się za osiągnięty, gdy jednostka całkowicie się rozpuści, gdy jej składniki rozdzielą się w sposób typowy dla podłoża albo gdy preparat zmięknie na tyle, że nie zawiera już stałego rdzenia opierającego się naciskowi pręta szklanego¹⁶. Badanie prowadzi się w wodzie o temperaturze od 36 °C do 37 °C, odwracając aparat co 10 minut¹⁷. Globulki ocenia się po 60 minutach, a z badania wyłączone są postacie o przedłużonym działaniu miejscowym³.

Przy jednolitości zawartości globulki idą innym kryterium niż tabletki dopochwowe. Globulki i kapsułki dopochwowe bada się według kryterium B, tabletki według kryterium A, a wymaganie dotyczy substancji czynnej w dawce mniejszej niż 2 mg lub stanowiącej mniej niż 2% całkowitej masy preparatu³. Pomyłka w wyborze kryterium daje wynik, którego nie da się obronić przy kontroli.

Opakowanie, przechowywanie i termin ważności

Globulki są preparatem stałym, więc obowiązuje dla nich krótsza ścieżka wyznaczania okresu przydatności. Maksymalne okresy dotyczą preparatów przechowywanych w dobrze zamkniętych pojemnikach, w temperaturze nie wyższej niż 25 °C i bez dostępu światła¹³.

Wylewanie do form jednorazowych rozwiązuje przy okazji problem opakowania, bo forma stanowi opakowanie preparatu¹⁴. Przy podłożu żelatynowo-glicerolowym warto pamiętać o wilgoci, bo glicerol jest higroskopijny, co Farmakopea odnotowuje przy czopkach glicerolowych, nakazując dla nich przechowywanie z ochroną od wilgoci¹⁸.

Status wymagań i dokumentacja sporządzania

Definicje, rodzaje i badania pochodzą z monografii ogólnych postaci leku oraz z metod badań, czyli z części obowiązującej od wydania z 2023 roku. Technologia sporządzania jest w monografii narodowej Leki sporządzane w aptece, która do niedawna miała charakter informacyjny¹⁹. Znowelizowana monografia ma charakter obowiązujący, a przy tej okazji dostała zapisy usprawniające prowadzenie dokumentacji sporządzania leków w aptece i ich kontroli¹. Data, od której obowiązują wymagania narodowe Suplementu 2025, to 1 czerwca 2026².

Monografia Vaginalia nie znalazła się wśród monografii ogólnych postaci leku znowelizowanych Suplementem 2025²⁰, więc wymagania dla globulek opisane wyżej są aktualne w wersji z 2023 roku.

Wnioski dla praktyki aptecznej

Co warto wdrożyć do praktyki

• Liczyć naważkę podłoża z uwzględnieniem objętości zajmowanej przez substancję czynną i traktować zakres od 95% do 105% masy jako kryterium przyjęcia serii.
• Rozdrabniać substancje stałe do bardzo miałkiego proszku przed połączeniem z podłożem, tak jak przy czopkach.
• Sprawdzać typ tłuszczu stałego w dokumentacji surowca, bo temperatura topnienia w zakresie od 30 °C do 45 °C i liczba hydroksylowa do 50 zmieniają prowadzenie stopu.
• Odnotowywać wykonaną kontrolę po sporządzeniu, bo monografia o charakterze obowiązującym ma osobne zapisy o dokumentacji.

Czego unikać

• Przenoszenia z receptury czopków terminu oceny rozpadu, bo przy globulkach obowiązuje jeden termin 60 minut, niezależnie od podłoża.
• Sporządzania globulek przez wytłaczanie, bo monografia preparatów dopochwowych tej metody nie wymienia.
• Stosowania kryterium A jednolitości zawartości, przewidzianego dla tabletek dopochwowych, do globulek.
• Przypisywania trzymiesięcznego okresu przydatności preparatom higroskopijnym, które Farmakopea z tego okresu wyłącza.

Na co zwrócić szczególną uwagę w aptece

• Recepty na małe serie, przy których badanie jednolitości masy na 20 jednostkach jest niewykonalne, a kryterium dla pojedynczej sztuki obowiązuje bez zmian.
• Podłoża bez monografii szczegółowej w Farmakopei, w szczególności masło kakaowe, dla którego wymagania jakościowe określa dokumentacja wytwórcy.
• Postacie o przedłużonym działaniu miejscowym, wyłączone z badania czasu rozpadu, przy których wygląd preparatu nie mówi nic o uwalnianiu substancji czynnej.
• Pary składników, które w stopionym podłożu reagują ze sobą albo obniżają temperaturę topnienia gotowej globulki, co sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Technologię postaci doodbytniczej, z dwiema dopuszczonymi metodami i farmakopealnymi przepisami preparatów, opisujemy w opracowaniu o czopkach. Pozostałe postacie leku recepturowego zbiera dział receptura.