Jaki antybiotyk zalecić na wyjazd w razie biegunki podróżnych? – Wyjaśniamy!

Pacjent przygotowujący się na podróż może poszukiwać informacji w aptece, jak się odpowiednio do niej przygotować. Jaki antybiotyk zarekomendować pacjentowi, na wypadek biegunki podróżnych i kiedy jest to uzasadnione?

Poleć ryfaksyminę (Xifaxan, Tixteller) jako antybiotyk do zastosowania w przypadku wystąpienia biegunki podróżnych o umiarkowanym nasileniu (utrudniająca zaplanowane działania). Rozważyć można jeszcze azytromycynę (Sumamed, Macromax) i cyprofloksacynę (Cipronex, Ciprinol).¹ Nie zaleca się stosowania antybiotyku profilaktycznie u większości podróżnych i w przypadku biegunki o łagodnym przebiegu (nieuciążliwa, niezakłócająca zaplanowane czynności).²

Schemat dawkowanie na podstawie Przewodnika antybiotykoterapii 2024 zawarto w tabeli poniżej:¹

Antybiotyk	Dawkowanie u dorosłych	Czas terapii	Dawkowanie u dzieci
ryfaksymina	200-400 mg co 8 godz.	3-5 dni	–
azytromycyna	1000 mg	jednorazowo	dzieci: 10 mg/kg/dobę przez 3 dni
	500 mg co 12 godz.	3 dni	–
cyprofloksacyna	500 mg co 12 godz.	3-5 dni	dzieci: 20 mg/kg/dobę podzielone co 12 godz. przez 3-5 dni
	2000 mg	jednorazowo	–

Biegunka podróżnych jest określana jako oddanie 3 lub więcej luźnych stolców w przeciągu jednej doby. Związana jest z przemieszczeniem się, najczęściej z kraju rozwiniętego do kraju rozwijającego się. Mogą jej towarzyszyć gorączka, nudności, wymioty i ból brzucha.³

Wywoływana jest głownie przez bakterie, które odpowiadają za 80-90% przypadków, wirusy za 5-10%, a pierwotniaki za ok. 10% przypadków.²

Najczęściej do zakażenia dochodzi na drodze fekalno-oralnej, przez spożycie skażonej wody lub żywności. Wywołującym czynnikiem etiologicznym jest zwykle bakteria Escherichia coli. Wśród pozostałych patogenów bakteryjnych są wymieniane Campylobacter jejuni, Shigella spp. i Salmonella spp.³

W większości przypadków biegunek podróżnych nie jest zalecane ani profilaktyczne stosowanie antybiotyków, ani leczenie łagodnych postaci. Związane jest to z niskim współczynnikiem korzyści w przypadku wystąpienia działań niepożądanych lub reakcji alergicznych, jak również mechanizmem działania antybiotyków, który nie jest obojętny dla naturalnego mikrobiomu jelit. Zniszczenie naturalnej mikrobioty, może się wiązać z słabszą ochroną przed innymi patogenami i większym ryzkiem zakażenia oportunistycznego.

W przypadku biegunki podróżnych o umiarkowanym i ciężkim przebiegu (utrudniających zaplanowane działanie), należy włączyć antybiotykoterapię i loperamid (Stoperan, Laremid).²

Ryfaksymina

Rifaksymina ma szerokie spektrum aktywności antybakteryjnej i w tym najważniejsze działa na Escherichia coli, Salmonella spp., Shigella spp., włącznie ze szczepami enteropatogennymi m.in. Campylobacter spp. i uwalniającym toksynę Clostridium perfringens, odpowiedzialnym za zatrucie pokarmowe. Po podaniu doustnym jest wchłaniania na poziomie poniżej 1%, stąd jej skuteczne działanie miejscowe w przewodzie pokarmowym. Nie jest też rozkładana, ani metabolizowana w organizmie, z czego wynika jej bezpieczeństwo stosowania i mała ilość interakcji.⁴

Azytromycyna

Azytromycyna jest zalecana w przypadku zakażenia o etiologii Campylobacter spp. i Shigella.¹ W przeciwieństwie do ryfaksyminy według ChPL dopuszcza się jej stosowanie u kobiet w ciąży i dzieci.⁵

Cyprofloksacyna

Cyprofloksacyna należy do fluorochinolonów, które kiedyś był częściej zalecane niż rifaksymina, jednak ze względu na oporność bakterii Campylobacter,CDC nie rekomenduje fluorochinolonów jako pierwszy wybór, szczególnie w rejonie Azji Południowej i Południowo-Wschodniej. Dodatkowo są obciążone działaniami niepożądanymi wśród których najpoważniejsze to rozdarcie aorty, hipoglikemia czy zerwanie ścięgna Achillesa.²Według informacji opublikowanych na stronie Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, nie należy stosować fluorochinolonów w profilaktyce biegunki podróżnych oraz w leczeniu zakażeń o niewielkim i umiarkowanym przebiegu, chyba że nie można zastosować innego leku przeciwbakteryjnego.⁶

Powyższe antybiotyki są stosowane w terapii empirycznej biegunki infekcyjnej.¹