Preparaty z oktenidyną – Porównanie

Oktenidyna jest związkiem antyseptycznym należącym do kationowych środków powierzchniowo czynnych. Wykazuje działanie wobec bakterii Gram-dodatnich oraz Gram-ujemnych, wirusów otoczkowych i grzybów. Wyróżnia się niską toksycznością, wysoką biozgodnością i stabilnością w szerokim zakresie pH, co jest szczególnie ważne w odniesieniu do różnych warunków gojenia się ran.¹ Dostępne w obrocie aptecznym preparaty z oktenidyna różnią się przede wszystkim postacią oraz dodatkiem innych składników. Te dwie cechy znacząco wpływają na możliwość wykorzystania danego preparatu w określonych wskazaniach. Sprawdźmy zatem jakie są formy preparatów i jakie dodatkowe substancje się w nich znajdują.

Dostępne formy i połączenia preparatów z oktenidyną

Oktenidyna wchodzi w skład zarówno leków OTC, leku na receptę, kosmetyków jak i wyrobów medycznych. Dostępna jest w postaci płynów, kremów, żeli, emulsji oraz pastylek twardych. Dobór odpowiedniej postaci leku jest uzależniony od zastosowania preparatu. Oktenidyna występuje najczęściej w połączeniu z:

• fenoksyetanolem,
• alkoholami alifatycznymi
• gliceryną

Podobieństwa i różnice

W obrocie aptecznym jest wiele preparatów zawierających oktenidynę, które różnią się m.in.:

• Statusem – oktenidyna jest składnikiem zarówno leku na receptę (Octeangin), leków OTC (Oktaseptal, Octenisept), wyrobów medycznych (Octenilin, Octenisan md) jak i kosmetyków (Actisept, Octedin). Zauważ, że kosmetyki z oktenidyną w składzie nie są przeznaczone do stosowania bezpośrednio na rany, a co najwyżej do pielęgnacji skóry wokół niej.
• Postacią farmaceutyczną – Preparaty z oktenidyną mają formę jako płynów, kremów, żeli, emulsji i pastylek twardych. Płyny zarejestrowane jako leki OTC są stosowane do odkażania ran, dezynfekcji przed zabiegami, ale mogą być również użyte do leczenia kandydozy pochwy czy płukania jamy ustnej. W obrocie aptecznym znajdują się specjalne aplikatory dopochwowe, np. do leku Octenisept. Z kolei przegląd systematyczny z 2022. roku wskazuje na skuteczność działania przeciwwirusowego płynów do płukania jamy ustnej z oktenidyną i fenoksyetanolem w stosunku do wirusa SARS-CoV-2.² Jedyne dostępne w obrocie pastylki twarde z oktenidyną są stosowane w leczeniu stanów zapalnych jamy ustnej i gardła. Kremy i żele, w zależności od statusu i składników dodatkowych mogą być stosowane na rany, do pielęgnacji skóry wokół ran czy do dekontaminacji przedsionków nosa. Emulsja myjąca z oktenidyną stosowana jest do odkażania skóry przed zabiegami chirurgicznymi.
• Stężeniem – we wszystkich lekach OTC stężenie oktenidyny wynosi 1 mg/ml i jest to stężenie, dla którego działanie wobec bakterii, wirusów i grzybów zostało potwierdzone.³ W przypadku kosmetyków i wyrobów medycznych producenci nie podają dokładnych stężeń oktenidyny.
• Dodatkowymi składnikami – Oktenidyna w płynach do dezynfekcji ran łączona jest z fenoksyetanolem, z którym wykazuje synergistyczne działanie. Połączenie oktenidyny z fenoksyetanolem jest wysoce skuteczne oraz bezpieczne, co zostało potwierdzone w licznych badaniach.⁴ Połączenie to jest polecane przede wszystkim w przypadku ostrych, zanieczyszczonych ran pourazowych.⁵ Synergizm działania wykazuje również połączenie oktenidyny z alkoholami alifatycznymi, takimi jak propan-1-ol i propan-2-ol. Połączenie to również cechuje się wysoką skutecznością dezynfekcyjną.⁶ Za połączeniem tym przemawia utrzymujące się długo działanie oktenidyny oraz szerokie i natychmiastowe działanie alkoholi. Połączenie oktenidyny z alkoholami alifatycznymi lub detergentami jest przeznaczone do antyseptyki skóry, na przykład przed zabiegami chirurgicznymi. Dodatek etyloheksylogliceryny, pełniącego funkcję surfaktantu jest szczególnie korzystne w przypadku lewaseptyków. Dodatek surfaktantu pozwala na zmniejszenie napięcia powierzchniowego w ranie co pozwala nadestabilizację biofilmu bakteryjnego. Z kolei dołączenie glicerolu może skutkować dłuższym czasem działania składnika aktywnego.³ Glikol propylenowy dodawany do formulacji  wykazuje działanie zmiękczające i nawilżające naskórek. Hydroksyetyloceluloza pozwala na utworzenie na powierzchni rany stabilnego filmu i zapobiega utracie wody. Występujące w kosmetykach dodatki, takie jak wyciąg z nagietka, pantenol, bisabolol czy alantoina wykazują działanie przeciwzapalne, nawilżające i regenerujące.
• Dolną granicą wieku – Płyny z oktenidyną i fenoksyetanolem o statusie leku posiadają informację w ChPL o ich możliwości zastosowania u dzieci bez ograniczeń wiekowych, w tym do pielęgnacji pępka u noworodków. Od urodzenia może być również zastosowany kosmetyk Actisept, a od 6 m.ż. krem Octenisept.

Zestawienie tabelaryczne preparatów z oktenidyną

Porównanie preparatów zawierających oktenidynę możemy znaleźć w tabeli poniżej. Zestawiono w niej nazwę preparatu, status produktu, postać, dawkę lub stężenie oktenidyny, inne substancje w składzie, przykładowe zastosowanie oraz wiek od jakiego preparat może być zastosowany (jeśli producent podaje taką informację).

Nazwa	Status	Postać Dawka/stężenie oktenidyny	Inne substancje w składzie	Zastosowanie	Dolna granica wieku (jeśli podano)
Octeangin	Lek Rp	Pastylki twarde		leczenie zapalenia błony śluzowej jamy ustnej i gardła z typowymi objawami, takimi jak ból, zaczerwienienie i obrzęk	Powyżej 12. r. ż.
		2,6 mg
Maxiseptic	Lek OTC	Płyn	Fenoksyetanol	Pielęgnacja ran, dezynfekcja przed zabiegami, grzybica międzypalcowa,	Bez ograniczeń wiekowych
		1 mg/ml
Linoseptic	Lek OTC	Płyn	Fenoksyetanol	Leczenie antyseptyczne małych ran powierzchniowych	Bez ograniczeń wiekowych
		1 mg/ml
Help4Skin SEPTI-SPRAY	Lek OTC	Płyn	Fenoksyetanol	Krótkotrwałe leczenie antyseptyczne w obrębie błon śluzowych i sąsiadujących tkanek	Bez ograniczeń wiekowych
		1 mg/ml
Octedin	Kosmetyk	Płyn	Wyciąg z nagietka	Pielęgnacja i ochrona naskórka, łagodzenie podrażnień	Bez ograniczeń wiekowych
		Brak danych
Septisse	Lek OTC	Płyn	Fenoksyetanol	Pielęgnacja ran, dezynfekcja przed zabiegami, grzybica międzypalcowa, dezynfekcja jamy ustnej, stany zapalne pochwy	Bez ograniczeń wiekowych
		1 mg/ml
Actisept	Kosmetyk	Płyn	Gliceryna	Przeznaczony do skóry podrażnionej, po ukąszeniach, depilacji, w przypadku trądziku, opryszczki, czy potówek	Od 1. dnia życia
		Brak danych
Oktaseptal	Lek OTC	Płyn	Fenoksyetanol	Pielęgnacja ran, dezynfekcja przed zabiegami, grzybica międzypalcowa, dezynfekcja jamy ustnej, stany zapalne pochwy	Bez ograniczeń wiekowych
		1 mg/ml
Octenisept	Lek OTC	Płyn	Fenoksyetanol	Pielęgnacja ran, dezynfekcja przed zabiegami, grzybica międzypalcowa, dezynfekcja jamy ustnej, stany zapalne pochwy	Bez ograniczeń wiekowych
		1 mg/ml
Octenisept repair creme	kosmetyk	Krem	Pantenol	Pielęgnacja skóry wokół rany, po radioterapii, laseroterapii, po wykonaniu tatuażu, pieluszkowe zapalenie skóry, AZS, oparzenia	W pieluszkowym zapaleniu skóry – od 6. m. ż.
		Stężenie %: >= 0,025 –	Bisabolol Wazelina
Octenisept gel	Wyrób medyczny	Żel	Hydroksyetyloceluloza	Rany powierzchowne, oparzenia, podrażnienia okolic intymnych, zabiegi medycyny estetycznej i tatuaże	Brak danych
		Krem
		Stężenie %: >= 0,025 –
Octenilin	Wyrób medyczny	Roztwór do irygacji ran	Etyloheksylogliceryna	Oczyszczanie, utrzymywanie nawilżenia ran, zdejmowanie opatrunków	Brak danych
		Stężenie %: >= 0,025 –	Glicerol
Octenilin gel	Wyrób medyczny	Żel	Glikol propylenowy	Do nawilżania i oczyszczania skolonizowanych, skontaminowanych i zakażonych ran przewlekłych, w tym oparzeniowych	Brak danych
		Stężenie %: >= 0,025 –
Octeniderm	Lek OTC	Płyn na skórę	Propan-1-ol	Dezynfekcja skóry przed: zabiegami operacyjnymi, cewnikowaniem żył, pobieraniem krwi oraz płynów ustrojowych	Brak danych
		1 mg/ml	Propan-2-ol
Octenisan wash lotion	kosmetyk	Emulsja myjąca	Alantoina	Do pielęgnacyjnego mycia oraz dekontaminacji ciała i włosów, również przed zabiegami chirurgicznymi	Brak danych
		Stężenie %: >= 0,025 –	Gliceryna
		„Stężenie %: >= 0,025 –	Kwas mlekowy
Octenisan md	Wyrób medyczny	Żel	Glikol propylenowy	Nawilżanie, oczyszczanie i dekontaminacja przedsionków nosa	Od 1. r. ż.
		Stężenie %: >= 0,025 –	hydroksyetyloceluloza
Octenisept oral mono	Lek OTC	Roztwór do stosowania w jamie ustnej 1 mg/ml	Makrogologlicerolu hydroksystearynian	Czasowe zmniejszenie liczby bakterii w jamie ustnej oraz czasowe zahamowania tworzenia się płytki nazębnej	od 18. r.ż.
Iladiamed	Lek OTC	Żel 1 mg/g	Fenoksyetanol	Stany zapalne pochwy i żołędzi prącia, antyseptyka przed i po procedurach diagnostycznych w obrębie narządów płciowych i sromu, w tym cewnikowaniu	od 12. r.ż.
Dentosept A Mini spray	kosmetyk	Spray	Cytrynian cynku, pantenol, witaminy B2 i B3, ksylitol	Pielęgnacja błony śluzowej jamy ustnej i dziąseł	Bez ograniczeń wiekowych
		Brak danych
Mucovagin Fizjoemulsja	kosmetyk	Emulsja	Olej z orzechów makadamia, gliceryna, pantenol, alantoina, kwas hialuronowy, kwas mlekowy	Pielęgnacja okolic intymnych po zabiegach ginekologicznych, po porodzie	Brak danych
		Brak danych